leygardagur 28. august 2004síða 17

Nr. 163 - 28. august 2004 33 10 Sosialurin Nr. 163 - 28. august 2004 Kim Simonsen César Vallejo var ein yrkjari frá Peru. Nakrar av hansara yrking- um eru ótrúliga eymar og fullar av eini bløðandi samkenslu við teim veikastu millum okkum. Sviin og javnaðarmaðurin Roy Andersson gjørdi í 2000 ein film um eina av hesum yrkingum. Filmurin er eisini ein sorgblíð og kritisk mynd av okkara tíð og kreppuni í svenska vælferðasam- felaginum. Filmurin kallast »Sånger från andra våningen«. Men filmurin er ikki bert um vælferð, men um okkara felags- menniskjaligu skuldarkenslur, tí í 20. øld hevur lukturin av fanga- legum, hópgravum og týningar- legum ligið tjúkkur um alt Eur- opa og tað mesta av heiminum. Vit byggja hús og stovnar oman á nakkaskotnum fólkum og oman á hópgravir. Í 20. øld stóðu Týskland og Russland fyri eini umfatandi týning av minnilutum. Allir evropeiskir sigoynarar, jød- ar, menningartarnað og onnur vórðu týnd. Í Russlandi m. a. kulakkar og øll, ið komu at standa fyri. Síðani kom kalda kríggið, og alt varð svart og hvítt. Kommunistar yvir fyri »yankee« pro-amerikanarum. Hetta er enn heimsmyndin hjá t. d. Jóanesi Nielsen, svart og hvít, (ella reytt og blátt), ið er júst tað Roy Andersson heldur hevur skapt »Vår tids rædsla i alvor« - fananskapin í okkara tíð. Hendan heimsmyndin gloymir skuldina, gloymir menniskjað og hugsar í abstraktum blokkum og hug- myndafrøði. Roy Andersson er ein listamað- ur, ið er nærum eins vinstra- vendur og Jóanes, men Roy er fyrst mannavinur og humanistur og síðani kann alt hitt koma. Hvør tann einasti filmurin hjá Roy er á tremur av deyðum jødum, men Jóanes hevur nú ongantíð, mær vitandi, syrgt tey deyðu í greinum, yrkingum ella bókum í eini 30 ár, hann hevur sæð veruliga fíggindan, ið eru eini fýra borgarafrúur á Snobhill í Havn, handilsmenn og onkur bygdasligur deknur, ið er limur í Lyons Club. Sjálvandi skulu hesi eyðmíkjast, tey eru stattarfíggind- in, sigst Jóanes at siga. Einki er ov smátt fyri Jóanes, alt skal við, bileigarar, reiðarar og forkølaðir fólkafloksmenn. Ikki tí Jóanes hevur nú mangan rætt í sínum djørvu atfinnungum. Mær dámar tó ikki, at fólk deila heimin í tveir partar. Jóanes sigur seg berjast fyri friði og Irak á Vaglinum, men eg livi í Dixieland í »The US of A«. Um so eg livi í Dixieland, so tykist Jóanes enn liva sum fangavørður í Gulag, í fortíðini. Í filminum hjá Roy Andersson hópa tey deyðu seg upp, og høv- uðspersónurin, Kalle, vil ikki kennast við hetta. Hann vil sum øll onnur hugna sær og hava tað gott, men aftan á hann gongur ein hongdur ungur maður í ham- ferð. Ein 19 ára gamal russari, ið er tikin av døgum av politiskum ella vantandi orsøkum, sum eini 20 milliónir fólk í USSR. Sum eini 20 milliónir ella fleiri Maosa Kina. Sum 1.5. milliónir børn í Irak, ið doyðu av ST-revsitiltøk- unum, sum 200.000 kurdar í Irak, sum 100.000 shiamuslimar, sum øll tey Stalin- og Hitlerin- spireraði fullveldisleiðarin í fyrr- verandi suverena statinum Irak fekk hug at skjóta, heingja, fóðra hundar við, pína til deyðis, skera eygunu úr, grava livandi, seta streym til o.s.fr. Tað er eitt stórt brotsverk, at USA og sameind hava givið Irak ein møguleika at fáa veruligt frælsi framyvir, fullveldi, manna- rættindi og fólkaræði staðin fyri »helviti á jørð« við suvereniteti og hópgravum. Tað er eitt »satt« brotsverk at velja mannarættindi fram um eitt skjótt avoldað suverenitetsprin- sipp frá fólkarættinum. Tað er groft ikki at liva lívið víðari við ST-revsitiltøkum, ella við 200.000 fleiri dripnum kurdum, 100.000 steindeyðum shiamus- limum og at harra fullveldis- leiðari Saddam ikki kann sleppa at týna tann ella tey, hann og synirnir hava hug á fyri tíðina. Tað er nú eisini for galið, at eg og Brynhild Thomsen ikki fóru á Vaglið at savnaðst við seinastu restunum av friðarinnar apolo- getum, ið mannliga vildu berjast fyri irakiskum suvereniteti. Jú, orsaka, at eg ikki vildi berjast fyri rættindi hjá Saddam at fremja hugnaliga suverænitets sjálvmorðið av øllum fólkinum í Irak. Hvør kann skilja, at 80 prosent av irakarunum frøast, men at tíðindafólk bert hava áhuga fyri einum manni í rúgv- uni, ið rópar ókvæmisorð? At nærum øll lærd og útisetar úr hesum landinum er fyri hesi inn- rás (hví skal eg so vera ímóti?) Orsaka Javnaðarflokkurin og orsaka meg Tjóðveldisflokkurin, at eg ikki dugdi at síggja, at neyðugt var at verja Irak, ið hev- ur lopið á nærum allar sínar grannar og t. d. sent rakettir yvir Ísrael, og ikki vildi loyva vápna- eftirliti í 12 ár. Sjálvandi skuldi eg lært at virt hetta landið, eins og hugnalig lond sum Kosovo, Rawanda, Sudan o. s. fr. Eg má buka tað inn í skallan á mær, at suverenitetsprinsippið gongur fram um alt og øll áhuga- mál, fram um mannarættindi, fram um frið, fram um fólka- morð, fram um píning, fram um alt vit og skil. Ein dag fari eg at læra frá Jóanesi og teim knív- skarpu tulkingunum frá tjóðveld- isflogvitum, sum hava Che hang- andi á vegginum, sum vitja bask- arnar, sum júst sum allir nati- onalistar halda, at suverenitets- hugtakið skal verjast, um so tað endar við at teir seinstastu ør- vitisskøltarnir skjóta hvønn ann- an. Er suvereniteturin í ordan, ja so kunnu vit kvetta høvdið av øllum við góðari samvitsku, hetta eru okkara høvd og okkara avhøvding í einum suverænum landi. Hvat sigur tú? Nei, her eru einki lík, vit liva í friðsælu. Tað er líkamikið um eg so dragsi heimsins førandi serfrøð- ingar í statsbygging, í heimspeki, í løgfrøði, í sosiologi inn í hetta kjak, so eri eg bert, fyri Jóanes, eitt slag av Pizza Åge. Eg eri bert ein yankee-go-home og um- boði Kristiligt Lurtarafelag. Bert tí eg havi verið í USA og havi ein stóran áhuga í amerikanskari mentan, eri eg ikki ókritiskur. Eg havi m. a. skrivað eina tulking av øllum hugsandi anti-amerikansk- um sjónarmiðum, ið finnast. Einki, ið Jóanes (ið er endaður sum ein illa skøvað 78´ara pláta við Internationale sungið í DDR) sigur hava vit ikki hoyrt frá hon- um tvey túsund ferð fyrr. Jóanes er eins lættur at rokna út, sum leiðin ein maður við einum reyð- um flaggið við hamar og seglið heldur 1. mai. Sjálvandi er tað vert at kjakast um Michael Moore. Men Moore er eingin listamaður, hann hevur ikki framleitt ein minutt av list. Moore og list eru fulkomnir mót- setningar. Góð list, sum hon hjá Roy Andersson er ikki propa- ganda. Vit kunnu siga, at Moore er ein intellektuellur, ið eg virði, sum við myndatólinum setur eld á svakligar meiningar í USA t. d. um at øll skulu hava vápn. Van- liga virði eg Moore, men í film- inum um Irak og um Bush er hann fulkominliga einstáttaður. Hetta hava øll stór bløð í m. a. Danmark funnist at. (Tá eg sigi »Shame on you«, er hetta bert ein kommentarur, tí tá Moore fekk Oscarvirðislønina fyri ein annan film, segði hann hetta við Bush.) Tað er sum um Jóanes roynir at endurskapa eina sundurskotna hugmyndafrøði við at rópa um suverenitet fyri mordarar. Sum so er einki nýtt, tí alt tað Jóanes hevur vart hevur fullkominliga vanvirt menniskja alla 20. øld. og sjálvandi skilir hann ikki, at eg og onnur ikki vilja við til hetta utopia, ella hendan »einki- stað« ella »óstað« Enn er spurningurin eftir: Góði Jóanes, Javnaðarflokkurin og Tjóðveldisflokkurin, kann eg spyrja tykkum, hvat gera vit við fananskapin í okkara tíð? Føroyingar í Nowherelandi: - Hvat gera vit við fananskapin í okkara tíð? – Tað er sum um Jóanes roynir at endurskapa eina sundurskotna hugmyndafrøði við at rópa um suverenitet fyri mordarar. Sum so er einki nýtt, tí alt tað Jóanes hevur vart hevur fullkominliga vanvirt menniskja alla 20. øld. og sjálvandi skilir hann ikki, at eg og onnur ikki vilja við til hetta utopia, ella hendan »einkistað« ella »óstað«, sigur Kim Simonsen m.a. í viðmerking til Jóanes Nielsen Hjálp Einlig mamma søkir íbúð/hús í Havn skjótast tilber. Drekki ikki. Max. 5.500 pr. mðr. við ljós og hita. Tlf. 225334 Internet Sosialur www.sosialurin.fo in C M Y K 33 32