mikudagur 12. juli 2000síða 2

Dia Midjord Pál og Paul eru rúkandi ósamdir. Pál er yvirlækni og granskari, Paul er umhvørv- isma›ur og hvalahir›i. Pál eitur Weihe til eftirnavn og er yvirlækni á deildini fyri Arbei›s- og Almannaheilsu. Hann er alt anna› enn hug- tikin av framfer›arhátti Watson´s, sum hevur gjørt seg til talsmann og verja hjá grindahvalinum. Bló›skeivt – Hví skal hvalurin hava eina serstø›u millum súg- djórini, menniskju gagn- n‡ta, spyr Pál Weihe og sig- ur seg enn ikki hava hoyrt eitt einasta argument hesum vi›víkjandi frá Paul Watson. – Eg kann bert ímynda mær, at í trúnni hjá Paul Watson hevur hvalurin hesa serstø›u millum súgdjór. Men hann má ikki brúka har›skap fyri at broyta hugsan føroyinga. Ta› er heilt burturvi›, sigur Pál Weihe. Yvirlæknin sigur, at før- oyingar hava rætt til at drepa grind, tí hesin stovnur er langt frá hóttir. Og føroy- ingar hava eisini gjørt nógv fyri at betra seg. Eitt nú er drápshátturin vi› árunum vor›in nógv meira humanur. Okkara vinir Pál Weihe hevur granska›, hvussu dálking av tungme- tallum ávirkar menningina hjá børnum, og hann kann vi› tølum prógva, at hval- urin er dálka›ur vi› evnum sum eitt nú PCB og DDT. – Henda dálking, i› stavar frá menniskjum, førir vi› sær, at okkara børn ver›a ávirka› skeiva vegin. Tískil skuldi Paul Watson, um hann veruliga var ein um- hvørvisma›ur, vart hvalin móti hesum, sigur Pál. – Hví fer hann ikki út at verja hvalin, so hann ikki doyr av dálking, spyr hann og sipar til, at Watson og onnur umhvørvisfólk áttu at veri› okkara vinir og ikki fíggindar. Mátingarstø› Pál Weihe heldur ta› er av stórum t‡dningi, at føroy- ingar bjó›a seg fram sum vaktarmenn fyri hval í Nor›uratlantshavi. Hetta kundi veri› okkara andlit úteftir. – Geografiskt liggja vit so væl fyri sum nakar. Og høvdu vit eina mátingarstø› í Føroyum, so kundu vit kanna› og uppl‡st heims- samfelagi› um stø›una hjá hesum súgdjórum. – Vit hava jú ikki naka› í klemmu hjá nøkrum, so vit kunnu tosa bæ›i vi› eystur og vestur, sigur Pál Weihe, yvirlækni á deildini fyri Arbei›s- og Almannaheilsu. Hvalurin fær sersømdir – Í trúnni hjá Paul Watson og hansara fólki hevur hvalurin serstø›u millum súgdjórini. Og ta› er bló›skeivt at n‡ta har›skap fyri at broyta okkara hugsjón um hvalin, sigur Pál Weihe. Hesin ma›urin megnar ikki at grundgeva, hví hvalurin skal hava serstø›u millum súgdjórini, i› menniskju gagnn‡ta. Tískil kann ta› bert vera naka›, i› hevur vi› trúgv hansara at gera, heldur Pál Weihe Pál Weihe, yvirlækni á deildini fyri Arbei›s- og Almannaheilsu, heldur, at Paul Watson, sum ein rættur umhvørvisma›ur, átti at vart hvalin móti dálking í havinum Vi›m. Dia Midjord Vit vistu, at Paul Watson kom, men fingu ongar upp- l‡singar frá løgregluni, hvar hann lá. Fjølmi›larnir máttu finna hann, og ta› gjørdu teir eisini. Sí›an hevur alt veri› dult sum mansmor›, og hetta førir vi› sær, at fjølmi›l- arnir halda ta› vera spenn- andi at fylgja í kjalarvørr- inum hjá Ocean Warrior. Paul Watson hevur fingi › eina bót á 50.000 krónur fyri at bróta útlendinga- lógina. Ein høvu›sorsøk var, at hann ikki hev›i akta› bo›um og hev›i veri› inni í føroyskum sjógvi. Nú hevur hann so veri › sightseeing bæ›i í Hest- fir›i og í Vestmannasundi, og løgreglan hevur enn einki gjørt vi› hann. Um hann fær enn eina bót ella talan ver›ur um handtøku av manninum hesafer›, kann bert tí›in vísa. Hendir einki, kunnu vit sta›festa, at Paul Watson spælir hund vi› løgregluna. Hann fekk bót fyri at vera eitt sindur innanfyri, men hevur seinni veri› langt og leingi innanfyri. At fjølmi›larnir ikki fáa at vita, hvørja ætlan løgreglan hevur, ta› er ikki so løgi›. Slíkt skal man ikki hava at vita. Men samskifti millum politi og fjølmi›lar kundi veri› eitt sindur frægari. Ta› er jú ein sannroynd, at dylir tú naka› fyri fjøl- mi›lunum, so gera hesir ofta meira burturúr. Fleiri uppl‡singar frá løgregluni høvdu eftir mínum tykki tiki› broddin av sen- satiónini, i› allir so fegnir vilja bor›rei›a vi›. Kanska er talan um tak- tikk frá løgregluni. Men ta› hongur ikki saman, tá Watson fær bót fyri at hava veri› eitt sindur innanfyri, men einki hendir, tá hann hevur veri› heilt inni á føroysku fir›unum. Hvussu ver›ur løgregla okkara umtala› í útlond- um, tá hetta er manna- gongdin? Taktiskt ella bara langt úti gult cyan magenta svart 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 87 - 6. mai 2000 gult cyan magenta svart Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Avtalubrot Tá Signar á Brúnni, landsstýrismaður, fór frá herfyri, var sambært honum ein avtala um, at nýggjur landstýrismaður ikki skuldi setast, fyrr enn kanningarstjórin í málinum var liðugur við sítt arbeiði. Hendan avtalan er eftir øllum at døma brotin, og sostatt kunnu vit staðfesta eitt avtalubrot. Formaður Tjóð- veldisfloksins, Høgni Hoydal, hevur verið kvikur at nýtt orðið avtalubrot, hóast ilt hevur verið at sæð nakra brotna avtalu nakrastaðni - til nú væl at merkja. Gamalt er, at ein maður er ein maður og eitt orð er eit orð, men eftir hesum málinum at døma hevur leiðsla Tjóðveldisfloksins eitt heldur avslappað forhold til lyfti og avtalur. Formaður Tjóðveldisfloksins sigur, at tað ber ikki til at bíða til kanningin er liðug, hóast hon væntast um fáar vikur. Sostatt kunnu vit staðfesta, at leiðsla Tjóðveldisfloksins hevur lovað meiri, enn hon kundi ella vildi halda. Øll framferðin í hesum málinum hevur verið ikki sørt óhampulig. Fyrst vildi løgmaður ikki geva Signari á Brúnni eina kanning, hóast løgmaður kann kanna tað honum lystir, og nú sær tað so út sum at ósjálvsøkna loysn á trupulleikunum á SVF, har Signar á Brúnni m. a. tryggjaði, at lønir til SVF-starvsfólkið vóru útgoldnar, er dømd frammanundan av hansara egnu partamonnum. Ringt er at síggja, at nakrar vikur skulu gera tann stóra munin viðvíkjandi Undirvísingar og Menta- málastýrinum. Løgtingið kemur ikki saman fyrr enn á ólavssøku, og Høgni Hoydal sigur seg vera vísan í, at Signar á Brúnni fer at verða reinsaður, tá kanningin er liðug, og sum Sosialurin skilir, so verður hettar um ólavssøkumundið. Hettar tykist ikki at hanga rættiliga saman. Ættarliðsskifti hevur verið í leiðslu Tjóðveld- isfloksins, har yngri kreftir tykjast troðka eldra ættarliðið út, men ikki er tað teimum til miklan sóma at døma ein av sínum egnu, áðrenn nøkur kanning er liðug. Spurningurin er, um Tjóðveldisflokkurin við sínum atburði móti Signari á Brúnni ikki hevur dømt hann, óan- sæð niðurstøðuna hjá kanningarstjóranum. Hettar málið um Signar á Brúnni hevur borið seg skeivt at ella ikki, er ikki greitt enn, tí kanningarstjórin ikki er liðugur við sítt arbeiði. Tað einasta, ið tykist greitt er, at leiðsla Tjóðveldisfloksins hevur framt avtalubrot, óansæð hvat úrslitið verður av kanningini av Signari á Brúnni, og hvat man annars heldur um málið. Spurningurin er, um álit ikki júst er kjarnin í málinum. Hvussu kann man vænta, at avtalur í framtíðini verða hildnar av leiðslu Tjóðveld- isfloksins, tá teir sambært einum av egnu tinglimum hava brotið eina klára avtalu? Hvussu kann borgarin hava álit á, at teir ikki eisini í øðrum málum hava lovað ov nógv, soleiðis sum andstøðan førir fram í eitt nú fullveldismálinum? Viðmerking: Veljarakanningar Nógv hevur verið skrivað um veljarakanningar fyri og ímóti, og ofta hevur verið víst á, at tær ikki vóru eftir- farandi. Sjálvur havi eg ongantíð fjeppast uppi í teimum, plagdi at vísa á, at mannamúgvan sang hosi- anna pálmasunnudag, og longu fríggjadagin róptu tey krossfest, krossfest. Tær eru komnar fyri at vera enn eina tíð, í hvussu so er, men tær mugu lesast við hógv og fyrivarni, og tær kunnu ikki stjórna landinum. Andstøð- an og bløðini hjá henni hava gjørt nógv burtur úr teimum seinastu veljarakanningum og vildu, at landsstýrið skuldi broyta sín politikk, so at hann kundi samsvara teimum. Tíbetur er sam- gongan so mikið at sær komin, at tað ikki hevur nervað hana nevnivert. Seinastu veljarakanning er ikki so nógv gjørt burtur- úr, men hon hevur fingið Javnaðarflokkin aftur eina- ferð enn at snara sær á. Veð- urhanar snara eftir ættini. Aðrir tónar hoyrast nú í blaðnum, og teir fríggja til Fólkaflokkin. Hvørki bløð- ini ella Útvarpið, sum ann- ars gera nógv burtur úr slík- um kanningum, hava heft seg við, at Javnaðarflokk- urin gongur aftur, og at teirra formaður ikki fær undirtøku av øllum javnað- arveljarunum til at verða ein møguligur løgmaður. Hetta hendir fyri ein andstøðu- flokk, sum hevur brúkt orku og allar snildir til at mót- arbeiða landsstýrinum, utt- an sjálvir at koma við einum realistiskum politikki fyri okkum í framtíðini, hvørki her heima ella viðvíkjandi sambandinum við danir. Teir tosa um solidaritet og vælferðarsamfelag, men hetta eru bara tóm gomul orð, sum ikki minst í Dan- mørk púrastaðni verða um- tulkað: Hvat skal eitt før- oyskt vælferðarsamfelag byggja á, hvussu skal tað síggja út? Hvat vil danski Javnaðarflokkurin ganga við til av broytingum í Før- oyum? Veit Javnaðarflokk- urin tað? Heimastýrislógin skal broytast, siga teir, men hvat skal broytast og hvussu? Tá ið flokkar ongar høvuðs- ætlanir hava, mugu teir fara frá sak til sak, men verri er, at teir noyðast at brúka líkt sum ólíkt til verju. Teirra vápn verða skitnari og skitnari. Nú eina tíð eru tað lógargreinar, teir brúka móti landsstýrismonnunum. Tað gjørdi danski Javnaðar- flokkurin eisini, men tá hann so sjálvur kom til vald- ið, minnast vit føroyingar, at hann boðaði frá, at juristar ikki skuldu stjóran landinum. Minnast vit aftur á tosið fyri seinasta val, eru stórar broytingar farnar fram. Ein partur av fólkinum er vakn- að og farið til verka heilt øðrvísi enn í áttatiárunum, ja tað er ikki samberuligt, men sjálvandi er ein partur eftir, sum enn gníggjar svøvnin úr eygunum, tað mugu vit bera yvir við, eisini tey vilja koma fyri seg og fara til verka, men tað er at taka morgunin í akt. Sól- in er við at koma upp á himmalin, so tað nyttar teimum báðu stóru flokkun- um einki og teirra bløðum at royna at rura fólk í blund aftur, kanska okkurt gamalt ella ússaligt fólk, men tey kunnu fáa frið til at sova eina løtu afturat. Tað var ótrúliga ljótt og grovt, at formenninir fyri báðar and- støðuflokkarnar einki annað høvdu at siga okkara lóg- liga valda landsstýri, beint áðrenn teir skuldu fara til umráðandi samráðingarnar við donsku stjórnina, enn: »Leggið frá tykkum«. Hetta verður standandi. Einaferð var sagt: »Staun- ing ella kaos« (sagt fyrr og síðan), men um nú hetta landsstýrið legði frá sær, hvussu greið mundi støðan tá verið. Hvør skuldi myndað landsstýrið? Hvør skuldi verið løgmaður t.d. Vildi hon so bara tikið móti diktati frá Nyrup Rasmus- sen, og so brúkt alla orku, sum teir plagdu, at snara og dreyga málinum aftur og fram, fyri at fáa fólk at svølgja, men nú eru nógv fólk vaknað, nógv er komið fram í ljósið. Tað vendist ikki aftur til støðuna undan seinasta vali. Teirra and- støða hevði ikki bara verið nakrir fáir politikarar, sum sótu og kroystu okkurt burt- ur úr sær. Nei, nú er ein stórur vakin veljaraskari úr fleiri flokkum, sum fylgir væl við og letur sær ikki alt bjóða. Veðurhanar eru veð- urhanar og góðir til sítt brúk, men teir siga einki um kósina. Steinbjørn B. Jacobsen NATO og loysing: Tað er altíð lætt at spinna tankagull úr huganum. Tá til veruleikan kemur, er roknistykkið ofta annarleið- is. Hjá loysingarfólkið renna í hesum døgum tíggj- utals milliardir í Landskass- an, av tí at vit eru nærum „snýtt“ av Danmark í sam- band við Nato herstøðina (At hernaðarmálið hevur verið „loyniligt“, er nærum besta „prógvið“ - sjálvt um hernaðarviðurskiftir allar- staðir í heiminum eru loyn- ilig). Smb teimum eiga vit eitt stað ímillum 30 og einar 100 milliardir til góðar á hesi konto - á pappírinum - væl at merkja. Tá eru tølini helst undirmett smb. loys- ingarfólkum. Um vit biðja um hendan pening, so hava hinir bert gjalda. So sólaklár tykjast hesi viðurskiftir vera, smb teirra einsíðugu metingum. Ja, tað er ikki eiti á virði í Føroyar hava. Tað er helst eitt mistak, at vit bert ganga á asfalteraðum vegum, tí vegirnir skuldu helst verið av marmor, um vit ikki vóru so „grúiliga snýtt“ av.. , ja, gita hvørjum. NATO og veruleikin: Hyggja vit eftir landafrøði- liga kortinum eina løtu, so man lítil ivi vera í, at Grøn- land, Ísland, Norðurnoreg og Føroyar hava havt ein strategiskan týdning í Eyst- Vest høpi. Tá ið hugsað verður um loftmegi eins og hermegina á sjónum. Taka vit herflotan hjá Warsava londunum, so skuldi hesin á veg inn/út í Atlanshavið framvið Norð- urnoregi og Føroyum á veg til Norðuramerika. Tá talan var um annan part av herflotanum, nevni- liga tann í Eystrasalti, so er annað strategiskt øki, ið hevur sera stóran týdning. Nevniliga Danmark. Tí Danmark hevur lykilin til allar havnabýirnar í Eyst- rasalti hjá fyrrverandi Warsavalondunum So- vjett, Estland, Letland, Lit- auen, Póllandi og Eystur- týskalandi. Tí sjálvt minsta jolla skal ígjøgnum danskt farvatn inn og úr Eystrasalti Ein kann spyrja, um Dan- mark við síni plasering á landkortinum ikki, eins og vit, eru ein sannur gull- klumpur í Nato høpi. Mær tykir, at strategiski týdningur Danmarkar er heilt gloymdur í kjakinum hjá loysingarfólkum um NATO og Ríkisfelagsskap- in. Ja, eftir míni hugsan hava tey gloymt so nógv, serliga veruleikan Hava teir vunnið uppá okkum. Ella vit uppá teir. Ella liggja øll londini so væl fyri, at øll hava fingið rabat? Tað finnast helst aðrar met- ingar um hesi viðurskiftir, enn ein sera einsíðug loys- ingar meting. Teir áttu at veri varnir, tí tað kann hugs- ast, at aðrir møguliga kundu sent rokningar við eins góð- um rætti og loysingarfólk. Vinarliga Marjus Dam, løgtingsmaður Hvat eru Grønland og Danmark? Um Føroyar er ein strategiskur gullklumpur í NATO høpi Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.sosialurin.fo