hósdagur 9. juni 2016síða 10

FRÍGGJADAGUR 10. JUNI 2016 SOSIALURIN 66 10 TEMA Ferðast í yvirgangi Og at ferðast er júst tað, sum mangur føroyingur gleðir seg til, tá ið summar mánaðirnar nærkast, og kroppurin hungr­ar eftir sólstrálunum, sum vit kanska ov sjáldan síggja her heima í Føroyum (sein­astu tríggjar vikurnar undan­tiknar). Men í Føroyum eins og í londunum kring okkum er hetta summarið ikki heilt eins og onnur summur. Kanska kunnu vit skunda okkum at siga, at einki summar er eins og fyri hvønn dag eru tað nýgg viður­skifti, sum seta sín dám á hug­lagið í samfelagnum. Í ár hava vit tó upplivað tað, sum vit ivaleyst hildu, at vit ongan­tíð fóru at uppliva. At ein føroy­ingur varð raktur av yvirgangs­ atsóknum í París. Og júst París eins og aðrir evropeiskir stórbýir hava verið undir trýsti frá yvir­ gangs­felagsskapum seinastu árini og mangt bendir á, at trýstið bara er hert seinasta árið ella bæði tvey. Vit hava eisini øll sæð myndir­nar av, at flóttafólk skola upp á strendurnar í feriu­býum á grisku oyggj­ unum – har ivaleyst mong okkara hava ferðast áður. Spurningurin er so, um hesar óvanligu umstøður gera, at vit framvegis halda, at tað at ferðast er at liva. Ella er tað at ferðast blivið ótta­fult, vandamikið og kanska ikki eins spennandi og tað hevur verið? Tað heldur í øllum førum Heini Harryson, sum ætlaði sær uttanlanda at hyggja eftir fótbólti, men valdi at avlýsa orsaka av óttanum fyri yvirgangi. Vit kunnu tó ivaleyst stað­festa, at tað helst skal meira til, áðrenn føroyingar púra steðga við at ferðast til tey heitaru londini. Men nakað bendir á, at ferða­ mynstrini hjá okkum eru broytt. Og tað er nakað, sum aðrar tjóðir eisini kenna til. Í Danmark hevur víða­ gitna ferðaskrivstovan Spies gjørt eina lýsing, sum hevur fingið øði í mangan dansk­ ara. Lýsingin er fyri grisku oynna Lesbos, har flótta­ fólka­streym­urin hevur verið ser­stakliga sjónligur seinastu tíðina. Spies sigur »Giv en hånd uden at røre en finger«. Lýsingin hevur skapt mikið rumbul, men ferða­skriv­ stovan tví­heldur um, at lýsingin er røtt og hevur týdning. Ferða­skriv­stovan vísir á, at flótta­fólka­streym­ urin hevur kravt nógv av grisku oynni, og tí skulu danir ikki frávelja Lesbos, men heldur stuðla oynni, sum hevur livað væl av ferða­ vinnuni framtil, at flótta­ fólka­streymurin tók dik á seg. Hvussu er og ikki, so er givið, at eru vit veruliga ótta­ full fyri um tryggleikin er í ordan, so fara vit ivaleyst at leggja leiðina til onnur støð enn tey, vit vanliga ferðast til. Temasíðurnar hesaferð snúgva seg um at ferðast við hóttanum um yvirgang og at ferðast við vaksandi flótta­ fólka­streyminum. Gott Vikuskiftið! Soleiðis tók danski rithøvundurin H.C. Andersen til 1855, tá ið hann skrivaði »Mit Livs Eventyr« Barbara Holm Redaktørur á Vikuskiftis Sosialinum Jegvan Bæk ...serliga hjá ungum fólkum At ferðast er at liva? ÓTTIN FYRI TERROR HVØRVUR SKJÓTT Yvirgangurin ávirkar okkum eina stutta tíð, men serliga tey ungu lata seg ikki ávirka ÁRNI GREGERSEN Y virgangurin og terror á støðum, sum fólk ferð­ ast til í stórum tali, ræðir ikki ferðandi burtur í langa tíð. Kanningar vísa, at talið av ferð­ andi minkar beint eftir hendingar­ nar, men at óttin skjótt hvørvur. Ser­liga ung fólk leggja terror og yvir­gang afturum seg og vitja aftur á støðunum, har yvirgangur er framdur. Norski serfrøðingurin Arild Molstad sigur, at stórar broyt­ing­ ar eru hendar á økinum sein­astu 10 árini. Flestu norsku ferða­skriv­ stovurnar eru samdar í meting­ unum hjá Arild Molstad. Til dømis sigur ferðaskrivstovan Kiloy, sum serliga sendir ung ferð­ andi avstað, at gestir teirra ikki lata seg ávirka nakað serligt av teimum yvirgangsatsóknum, sum eru hendar seianstu 15 árini. Sama ferðastova sigur, at tey ungu, sum ferðast í dag, vóru smá­ børn, tá ið stórálopið hendi í New York 2001. Tey eru vaksin upp við, at terror er ein partur av gerandis­ degnum. Royna seg sjálvi Ferðamynstrið hjá turistum er kannað nógv síðani tað gjørist alt meira vanligt, at yvirgangsatsóknir eru framdar móit ferðamálum og í stórbýum. Royndi sálarfrøðingurin, Jegvan Bæk, sigur, at hetta vanliga hev­ur ávirkan á menniskju, men at tað kann ávirka ymiskan veg, alt eftir hvussu fólk eru. Hjá summum eru hesar at­ sóknir­nar ræðandi og gera, at tey als ikki fara at ferðast. Óttin er so ógvusligur, at hann fær tey at setast aftur. Kanska fara tey so seinni at ferðast, men rúm tíð skal helst ganga til tey fara av­ staðaftur. – Hetta hevur nakað við at gera, hvussu trygg hesi fólkini eru og hvussu tey hvíla í sær sjálvum, sigur Jegvan Bæk. Hann vísir eisini til útlendskar kannignar, sum vísa, at hava yvir­ gangsatsóknir verið í einum stað, so halda ferðafólk seg burtur frá stað­num eina tíð. Men sum frálíður so koma tey aftur og atsóknirnar verða gloymd­ar. – Men sjálvandi eru tað fólk, sum fylgja betur við enn onnur. Tey fara ikki til eitt slíkt stað fyrr enn fjølmiðlarnir hava sagt, at ongin hóttan er og vandarnir eru burtur, sigur Jógvan Bæk. Søkja spenning Yvirgangur og terrorálop hava eis­ ini eina aðra ávirkan á onnur fólk. Summi nýta hetta sum høvi at fara júst har yvirgangurin hevur verið. Jógvan Bæk, sálar­ frøðingur, heldur,a t tað fyrst og fremst er, hvussu vit eru sum menniskju, tá ið vit velja ferðamál