mánadagur 20. juni 2016síða 9

9 Mánadagur 20. juni 2016 · Nr. 70 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 GINI MAN KAPPINGAREFTIRLITIÐ Hallur av Rana Terje Sigurðsson, deild­ar­ stjóri í Kapp­ingar­eftir­lit­in­ um, er ikki í iva. Eigara­skiftið í 2008, tá Shell og Statoil vórðu seld til føroyskar og íslendskar íleggjarar, hevur havt avgerandi týdning fyri oljuprísin í Føroyum. – Vit kunnu staðfesta í okkara kanning, at brutto­ vinningurin er øktur síðani feløgini skiftu eigarar í 2008, sigur deildarstjórin, tá hann verður spurdur, um teir gomlu eigararnir vóru lættari at samstarva við. Terje Sigurðsson skilur væl, at íleggjararnir hava ein áhuga í at fáa nakað burtur úr íløguni, men er sann­ førdur um, at støðan hevði verið ein heilt onn­ur, um kapping var á mark­nað­inum. – Íleggjararnir vilja sjálv­ andi vinna pening upp á íløg­una, og kann tað vera or­søkin til, at man hevur hækkað bruttovinningin. Um tað hevði verið ein virk­in kapping á føroyska marknaðinum, har aðrir aktørar vóru inni, so høvdu hesi feløgini ikki kunna hækk­að bruttovinningin samstundis, sigur Terje Sigurðs­son. Seinast tá Kappingar­eftir­ litið metti, at olju­fe­løgini høvdu ov stórt yvir­skot av søluni av olju, varð ein avtala gjørd við annað felagið, har tað bant seg til ikki at hækka prísin fyri at økja um vinningin. Tað førdi við sær, at kappingarneytin mátti fylgja sama leisti. Deild­ arstjórin vil tó ikki siga, um sami leistur verður brúktur aftur hesaferð. – Nú skal Kappingarráðið fyrst taka støðu til, hvat man ger víðari, men vit hava ikki tosað um hvat am­boð verður brúkt, hvørs tað verður ein avtala ella eini boð. Ein av møguleikunum, ið verður nevndur í kann- ing­ini, er at skipa so fyri, at aðrir aktørar sleppa inn á marknaðin. Tað skal gerast við at áleggja olju­feløg­ unum at selja sína olju víð­ ari til onnur uttan at taka ov stóran vinning av tí. – Vit hava fingið fyri­ spurningar frá føroyskum fyri­tøkum, ið hava víst áhug­að fyri hesum, men størsta forðingin hjá ein­um nýggjum felagi er íløg­an, ið skal gerast í tólini at innflyta og goyma olju í Føroyum. Íløgan er lutfals­liga so stór, at tað er torført at vinna peningin aftur. Tí er neyðugt at tryggja, at oljufeløgini selja oljuna víðari til nýggjar aktørar uttan ov stóran vinning, sig­ur deildarstjórin. hallur@sosialurin.fo Áhugi er frá øðrum feløgum – Vit hava fingið fyrispurningar frá føroyskum fyritøkum, ið hava víst áhugað fyri hesum, men størsta forðingin hjá einum nýggjum felagi er íløgan, ið skal gerast í tólini at innflyta og goyma olju í Føroyum. Tað sigur Terje Sigurðsson, deildarstjóri í Kappingareftirlitinum og í 2014 var hann 6,16 kr. liturin. Søluprísurin er hækkaður við 2,23 kr. lit­ urin. Altjóða inn­keyps­ prís­irin í 2005 var 2,76 kr. liturin, og sami prísur í 2014 var 4,06 kr. liturin. Sølu­prísirnir eru hækkaðir við 93 oyrum meiri enn innkeypsprísirnir. Sostatt eru 93 oyru fyri liturin farin sum eyka bruttovinningur til oljufeløgini, skrivar Kapp­ingareftirlitið í frá­ greið­ing­ini. Tá hugt verður eftir gass­olju, so er tað sama støðu, ið ger seg galdandi har. – Í 2005 var søluprísurin uttan avgjøld v.m. 3,20 kr. fyri liturin, og í 2014 var hann 5,48 kr. fyri liturin. Tað er ein hækking á 2,28 kr. fyri liturin av gassolju. Al­t­jóða innkeypsprísurin hækkaði í sama tíðarskeiði 1,38 kr. fyri liturin. Sostatt er 90 oyru farin sum eyka bruttovinningur til olju­ feløgini, stendur í frá­greið­ ing­ini. Eigaraskifti Frágreiðingin leggur harvið upp til, at hækkingin, ið før­oyskir brúkarin hevur merkt á pengapungin sein­astu árini, ikki bara er vegna hægri prísir á altjóða markn­aðinum, men eisini tí at olju­feløgini hava tikið meira til sín. Ákærurnar móti nú- ver­andi leiðslunum í Kapp­ ingar­eftirlitinum steðga tó ikki har, tí kanningin vísir eisini á eitt rák, har tað tykist at bruttovinningurin veru­liga byrjaði at vaksa í sam­band við eigaraskiftini í 2008. – Árligi bruttovinning­ urin var í miðal 1,18 fyri lit­ ur­in, meðan feløgini vóru sam­an við Norsk Statoil og Shell Danmark. Eft-ir, at feløgini fóru úr hes­um sam­tøkum hevur brutto­ vinn­ingurin verið 1,84 kr. fyri lit­urin. So­statt er ár­ ligi brutto­vinn­ingurin hækkað­ur við 66 oyr­um síðani fe­løg­ini skiftu eig­ ara. Innkeypsprísirnir, tá feløgini skiftu eigara hækk­ aðu við 6 oyrum. Munurin er sostatt 60 oyru, sum svar­ar til ein vøkstur á 50% av brutto­vinningum síð­ani 2008, stendur í frá­greið­ ingini um prísin um diesel. Atfinningarnar steðga ikki har, tí sambært frá­ greið­ing­ini, so er vinn-ing- urin upp­aftur størri fyri gass­olju. – Árligi bruttovinn­ing­ urin var í miðal 0,63 fyri liturin fyri 2007. Síð­ani fe­løgini fóru úr sam­tøk­ un­um hevur brutto­vinn­ ing­urin verið 1,22 kr. fyri liturin. Sostatt er árligi brutto­vinningurin hækk­ aður við 59 oyrum. Tá lagt verður upp fyri, at inn­ keypsprísirnir hækkaðu við 6 oyrum, í sambandi við at feløgini skiftu eigara, er munurin 0,53 oyru, sum svar­ar til ein vøkstur á 84% av bruttovinningum síðani 2008, skrivar Kappingar­ eftir­litið. Í báðum førum metir Kapp­ingareftirlitið, at tal­ an er um eina órógvandi gongd á føroyska olju­mark­ naðinum. hallur@sosialurin.fo Hallur av Rana Tað var ikki ein serliga feg­ in Hendrik Egholm, stjóri í Magn, ið Sosialurin fekk orðið á eftir, at Kappingar- eftirlitið hevði lagt fram frá­greiðingina, ið staðfestir at oljufeløgini hava økt um bruttovinningi seinastu árini, umframt at føroysku fe­løgini hava munandi størri av­kast enn oljufeløgini í granna­londunum. – Eg eri skuffaður av, at Kappingareftirlitið kemur til hasa niðurstøðuna, tí fakta er beint øvugt. Um vit hyggja eftir føroysku olju­ prís­inum og sammeta hann við útlendskar prísir, t.d. Dan­mark, og trekkja skattir og avgjøld frá, so síggja vit, at før­oyska samfelagið hevur spart millum 750 milliónir krónur og eina milliard krón­ ur í mun til danskar prísir, sigur stjórin í EFFO. Serliga fýlist hann á, at Kappingareftirlitið, sambært honum, ikki hevur gjørt eina rættvísa samanlíkning mill- um føroysku og útlendsku prísirnar. – Eg eri ikki samdur við útrokningunum. Tað tey kalla bruttovinningur er ikki bruttovinningur. Hatta er eitt lutfall mill­um al­ tjóða prísir og lista­prísir í Føroyum. Kapp­ingar­eftir­ litið ger tí fintu, at tey spæla, at ongir avsláttrar eru í før­ oysku vinnuni, og tí sær gongdin út sum hon ger, sigur Magn-stjórin og heldur fram. – Seinastu árini eru av­ sláttirnir í føroysku ídnað- inum øktar munandi, og tað er bæði til privatfólk og fyritøkur. Tað kemst av eini harðari kapping, ið aldrin hevur verið so hørð sum nú. Hon harðnaði munandi, tá oljufeløgini vórðu seld. Spurdur um hann er klár­ ar at arbeiða við Kapp­ingar­ eftirlitinum, um tey koma við nøkrum átøkum fyri at tryggja ein annan prís, er Hendrik Egholm ivasamur. – Vit muga seta okk­ um niður við Kapp­ingar­ eftirlitinum og samanlíkna netto og netto og brutto og brutto, fyri at fáa veruliga myndina av hvussu føroysku prísirnir eru í mun til út­ landið. Okkara uppáhald er, og hetta kunnu vit prógva, at okkara prísir, minus skatt og avgjøld, eru nógv bíligari enn danskir prísir, sigur Hendrik Egholm. Hendrik Egholm steðgar tó ikki bara við at finnast at sjálvi frágreiðingini, men rættar hann eisini harð­an ákærur mót sjálvum stovn­ inum. – Kappingareftirlitið er ein serstakliga týdn­ingar­ mikil stovnur í føroyska samfelagnum og oljufeløgini skulu kannast. Men tá man sær allar veikleikarnar og feilirnar í hesi kanningini, so er tað týðiligt, at politiski myndugleikin má raðfesta Kappingareftirlitið hægri og geva teimum eina størri játtan, so trúvirði kann økj­ ast, sigur stjórin í Magn at enda. hallur@sosialurin.fo Skuffaður av Kappingareftirlitinum – Tá man sær allar veikleikarnar og feilirnar í kanningini, so er tað týðiligt, at politiski myndugleikin má raðfesta Kappingareftirlitið hægri og geva teimum eina størri játtan, so trúvirði kann økjast