mánadagur 4. juli 2016síða 45

VIKA 27 • 4. JULI 2016 21 ÓKEYPIS LÝSINGARBLAÐ TEMA Føroya Regatta 2016 Óli Olsen Stevnan varð fyrstu ferð hildin í 2011 – í Húsavík í Íslandi. Í 2012 var hon í Ebel­toft í Danmark, í 2013 í Landskrona í Svøríki, í 2014 í Oslo, og í 2015 var hon í Álandi. Sluppin Johanna úr Vági hevur verið við á flestu av hesum stevnum, og hon man gera sítt til, at skipini hesa ferð hittast í Føroyum. Sum skilst, møtast útlendsku og føroysku regatta­skipini í Nólsoyarfirði hósdagin 7. juli. So verður farið á Havnina og lagt at bryggju undir Müllers- og Skeivapakkhúsi. Fríggjamorgunin 8. juli siglir skipaflotin suður til Vágs, har ymist verður á skránni alt vikuskiftið. Føroysku aldursforsetarnir Westward Ho og Johanna eru elstu føroysku regattaskipini. Tær eru báðar smíðaðar í 1884 í Onglandi. Johanna kom til Vágs í 1894, og Westward Ho til Tvøroyrar í 1895. Westward Ho og Johanna høvdu, eins og allar sluppir tá í tíðini, bara seglini á at líta. Flestar sluppir fingu motor og stýrihús í 1920-árunum. Fyrstu motorarnir vóru smáir, ætlaðir sum hjálp afturat seglunum. Soleiðis var fyrsti motorurin á Westward Ho ein 40 hesta tuxham og á Johonnu ein 37 hesta scandia. Í 1962 var grunnurin Sluppin settur á stovn. Endamálið var at ogna sær eina av gomlu sluppunum at seta í upprunastand. Niels Nielsen í Heiðunum var ein av pionerunum í hesum sam­ bandi. Grunnurin keypti í 1967 Westward Ho frá Thomsen á Tvøroyari, og í 1968 varð hon skrá­ sett í Tórshavn. Sum árini liðu, viknaðu kreftirnar, sum vóru um Westward Ho, og hon fór at krevja stóra um­væling. Síðan 2005, tá ið hon kom høvuðs­ um­væld úr Skotlandi við nýggjum motori, hevur Tórs­havnar kommuna átt og rikið Westward Ho. Stór­mastrina skifti hon í vár. Tá ið Johanna hevði verið til fiskiskap á før­ oysk­um kjøli út ímóti 80 árum, varð hon tíðliga í 1970-árunum løgd. Nógvar sluppir vóru longu søktar í dýpið, og Johanna lá so tolin á Vágsfirði og bíðaði eftir tørni. Men so tóku vágbingar seg saman, stovnaðu felagið Johanna TG 326, tóku sluppina upp á land og fóru at umvæla hana frá grundini. Ovi Mikkelsen, sáli, var ein teirra, ið gekk á odda. Í 1986 varð farið flotað, og meðan smíðað var av allari megi niðriundir, varð rigningurin – mastrar bumm­ar og segl – fingin upp omandeks. So upp­rann stóri dagurin, 30. mai 1988, at Johanna legði frá landi, sigldi tríggjar ferðir í kring sólar­rætt á fjørðinum og setti kós móti íslandi. Royndin fríða Nú, vit eru stødd í Vági, skulu nøkur orð sigast um Føroya fyrsta smíðaða skip. Í 1803 keypti Nóls­oyar Páll saman við bóndunum, Jákupi Jacobsen úr Toftum í Vági og Peri Larsen úr Gjørðum í Porkeri, rovini av einari skotskari brigg, sum farin var á land í Hvalba. Burtur úr hesum vraki og øðrum vrakviði smíðaðu teir á Fløtuni fríðu í Vági saman við øðrum monnum nýtt skip. Tað fór av bakkastokki 6. august 1804 og fekk navnið Royndin fríða. 29. apríl 1805 varð Royndin sýnað á Havnini. Nóls­oyar Páll greiddi sýnismonnunum frá, hvussu gingist hevði at smíða farið: Tilfarið høvdu teir samráðst seg til »af hist og her indstrandede skibsvrag,« ikki vóru amboð, ikki skipa­smiðir, og eingin teirra hevði fingist við slíkt hand­verk áður. Ikki var bara trupult at fáa tilfarið, tað var eisini ringt at fáast við; sumt var av stórum skipum, sum av smáum. Við lítlu skonnartini (sløk 30 tons) sigldi Nóls­oyar Páll nú við farmi millum lond. Ófriður var millum Bretlands og Danmarkar, og í 1808 tóku bretar Royndina nær Skagen. Páll leitaði tá til London við kravi um at fáa nýtt skip, fekk játt­andi svar, men á ferðini til Føroya við hesum nýggja skipi veturin 1808-1809 hvarv Páll og spurdist ikki aftur. Tríggir 20-tonsarar Skipasmíð í Vági tykist liggja stilt langa tíð, eftir at Royndin í 1804 varð flotað. Ikki fyrr enn í 1960-árunum sæst nýsmíðað deksfar fara av bakka­stokki aftur har í bygdini. Hvussu hetta virk­semið kom í lag, skal sigast eitt sindur um. 12. mars 1964 varð føroyska sjómarkið flutt út á 12 fjórðingar, og Føroya landsstýrið tók stig til at smíða ein sonevndan heimaútróðrarflota. Kapp­ing at tekna hóskiligan útróðrarbát varð út­ skriv­að, og Leivur Zachariassen úr Fuglafirði átti besta uppskotið. Hann teknaði ein 20 tons bát, sum skuldi kunna veiða við línu og snellu. Ikki færri enn 14 útróðrarbátar og ein lækna­bátur vórðu smíðaðir eftir somu tekn­ingum – tríggir teirra í Vági. Í 1966 fór fyrsti 20-tonsarin í Vági av bakka­stokki. Tað var Edvør, ið var smíðaður til John C. Johannesen á Tvøroyri. Annar 20-tonsarin var Astrid, sum eisini var flotaður í 1966. Páll Tummasar­son á Tvøroyri átti henda bátin. Albert Victor var triði og seinasti 20-tonsarin, sum var smíð­aður á bedingini í Vági. Hann fór av bakka­ stokki í 1967. Garðamenn í Vági áttu bátin fyrstu tíðina. Allir bátarnir høvdu perkens diesel motor. Edvør og Astrid høvdu 105/120 hestar, með­an Albert Victor hevði 125 hestar. Strandamentanardagar í Vági Í døgunum frá 7. til 10. juli í ár verður norðurlendsk strandamentanarstevna (Nordisk Kystkultur Festival) hildin í Føroyum. Vágs kommuna og Føroya regatta skipa fyri