hósdagur 9. september 2004síða 2

2 Nr. 171 - 9. september 2004 Nr. 171 - 9. september 2004 3 Talið á føroyskum kommunum er við árslok fallið undir einum valskeiði úr 48 niður í 34; spurning- urin um hvat skal henda við mongum bygdum hongur enn í leysum lofti nú kommunuval nærkast KOMMUNUSAMAN- LEGGING Búi Tyril Í nógvum føroyskum bygd- um er stórur spenningur um hvussu gongdin í kommun- alum samanleggingum fer at taka seg út aftan á tey komandi kommunuvalini í november. Hóast verandi lóggáva um sjálvbodnar samanleggingar ikki gevur ítøkiliga leiðbeining, so hevur inniverandi valskeið, nú tað er um at renna út, sæð eina krymping í mongdini av kommunalum eindum við so mikið sum 14; vit høvdu 48 kommunur fyri fýra árum síðani, tann 1. januar 2005 hava vit 34. Um samanleggingarnar henda í títtari ella spaku- ligari takt, veldst um eygað ið sær. Í øllum førum er tað ómøguligt at siga hvat fer at henda aftan á valið, part- vís tí at eingin, í prinsippin- um, kann spáa hvat úrslitið av valinum verður. Men síðani kunnu sjálvandi aðr- ar serligar orsøkir vera til at spurningurin í nógvum stendur víðopin. Fleiri jokarar Taka vit Eysturoy sum dømi, so skilst at fleiri borgarstjórar í stórum bygdum hava sagt at teir ikki eru sinnaðir at halda fram í komandi valskeiði. Sjóvar Kommuna, ið geografiskt kundi hóskað saman við Skála, fer uttan iva fyrr ella seinni at kenna trýstið frá einum tørvi á samanlegging við aðra kommunu. Nes Kommuna, beint yvirav, liggur í natúr- ligum forleingilsi av Runa- vík, og her er so at siga sama søga galdandi sum hjá Sjóvar Kommunu: kommunan er rættiliga stór men verður kortini helst ov lítil tá av tornar. Nakað heilt annað er at Strendur og Toftir tykjast líkjast socialt og mentanarliga. Tann traditionelli tri- angulin Fuglafjørður-Gøta- Leirvík stendur somuleiðis fyri einum vali millum at konsoliderast ella deilast upp í aðrar eindir. Geograf- iskt og søguliga hevur hetta verið ein sjálvsøgd eind, men samstarvið mill- um hesar kommunur hevur víst seg at halta í summum førum. Von at vera region- alur leiðari, hevur Fugla- fjørðar Kommuna verið løgd undir at trumfa í so nógv í mun til Gøtu og Leirvík í málum tær tríggjar kommunurnar hava samstarvað um. Millum stórar jokarar í hesum samanhangi teljast vaksandi Runavík og Norð- oyatunnilin. Tann fyrri er ein táttur ið dregur Gøtu móti Kongshavn, meðan tann næsti uttan iva fer at styrkja bond millum Klaks- vík og umráðið, tað er fyrst og fremst Leirvík. Eftir stendur spurningurin um hvussu Fuglafjørður fer at spæla út síni kort. Sjálvboðið? Kommunalar eindir við færri enn 1500 íbúgvum verða, út frá tí sum politiskt er lagt upp til viðvíkjandi eitt nú barnavernd, noyddar at leggja saman við aðrar ella fáa í lag formelt sam- starv um socialar tænastur. Processin við samanlegg- ingum varð sett í gongd í 1990-unum tá Landsstýrið vildi leggja upp til at kóka tær kommunalu eindirnar niður í níggju, aftan á at tað stóð greitt at ein røð av socialum uppgávum ið eftir ætlan skuldu flytast av lands yvir á kommunalt stig ikki kundu flytast av tí praktisku orsøk at tær nógvu kommunurnar vóru ov smáar, fíggjarliga ov veikar til at bera kostnaðin av barnaansing, eldrarøkt og øðrum ið nýmótans før- oyingar krevja av sam- felagnum. Aftan á eitt ramaskríggj og fylgjandi kanning varð málið politiskt kanaliserað í núverandi linju sum gong- ur út upp á at kommunurnar sjálvar skulu sleppa at stýra gongdini móti færri eind- um, tó ikki óendaliga leingi: Landsstýrið heldur um stýripinnin gjøgnum at avgera hvussu og nær tær ymisku lokalu samfelags uppgávurnar skulu ásetast, og kommunurnar noyðast í sínum lagi at dansa eftir galdandi pípu fyri ikki at gerast lógarbrótarar. Samanbera vit við onkur av grannalondunum, so minnir tann føroyska gongdin í kommunalum samanleggingum kanska meir um mótsvarandi í Ís- landi heldur enn í Dan- mark, har samanleggingar hava verið gjøgnumførdar centralistiskt og stutt- freistað. Peningur og demokrati Limalistarnir hjá teimum báðum felagsskapunum ið umboða kommunurnar, Kommunusamskipan Før- oya og Føroya Kommunu- felag ávikavist, tala sítt mál. Ein kontrastur millum tær smáu eindirnar og tær størru eindirnar kemur fram í og við at flest allar størri kommunur eru limir í Kommunusamskipani meðan Kommunufelagið ístaðin mest umboðar tær smærru kommunurnar. Nakað forgjørt kann neyv- an liggja í hesum, eftirsum fyritreytirnar hjá komm- unum av ymiskum støddum eru rættiliga ymiskar. Mong meina at alt hetta í nógvum er ein spurningur um hvør ið skal gjalda rokningina fyri kommunalt administreraðar tænastur: tann fíggjarliga nóg sterka kommunan ella tann fíggj- arliga minni menta kommunan við stuðli úr landskassanum. – Okkara felagsskapur tekur sum heild undir við tí sum Landsstýrið hevur lagt upp til, segði Jógvan Kross- lá, formaður í Kommunu- samskipan Føroya. – Tað hevði verið óreal- istiskt at sett sum mál at fingið talið á kommunum longur niður enn til 9. Onkur vil meina at 14 er eitt betri tal men skulu kommunurnar kunna klára tær uppgávur sum verða lagdar út, so mugu tær hava eina ávísa stødd. Vit meina at 1500 er eitt rímiliga hóskandi tal av íbúgvum. Hinvegin vísa onnur á tað demokratiska aspektið og seta seg upp ímóti at tvinga kommunur at hava ávíst tal av íbúgvum. – Vit eru sum so neutral í mun til spurningin um samanleggingar,« segði Mia Petersen, formaður í Føroya Kommunufelag. – Tað sum vit ikki taka undir við er tankin um at tvinga kommunur til at hava ávísa stødd! Samanlegging ella samstarv, tað eigur at vera upp til kommunurnar sjálvar at avgera hvussu tær vilja klára sínar uppgávur fíggjarliga. Fyritreytirnar hjá teimum ymisku komm- ununum eru ógvuliga ym- iskar og fólkatalið er ikki altíð tann avgerandi tátturin hvat búskapi viðvíkur. Sam- starv og dialogur eru lykla- orð her. Spenningur um samanleggingar í komandi valskeiði Processin við samanleggingum varð sett í gongd í 1990unum tá Landsstýrið vildi leggja upp til at kóka tær kommunalu eindirnar niður í níggju C M Y K 3 2 Tann 1. oktober 2004 verður nýggja útgávan av føroyska/danska passinum tikin í nýtslu. Nýggja passið er eitt hátøkniligt trygdarpass. Onki krav verður sett um umbýtan av galdandi passi! Av tí at nýggja passframleiðsluútgerðin er so kostnaðarmikil, er avgerð tikin um at gevast við passframleiðsluni í Føroyum, soleiðis at øll passframleiðsla verður miðsavnað í Danmark. Hetta ger, at møguleikin hjá fútaskrivstovuni í skundi at útskriva nýtt pass eftir 1. oktober 2004 dettur burtur. Í staðin ber til í summum førum at framleingja verandi pass ella at fáa útflýggja "provisorisk" (fyribils) pass. Hetta førir eisini við sær, at passavgreiðslutíðin tá verður umleið 2 - 3 vikur.Tí er alneyðugt, at fólk, ið hava tørv á nýggjum passi eftir 1. oktober 2004, umbiðja passið í góðari tíð. Frá 1. oktober 2004 kunnu børn undir 15 ár ikki verða skrivað í pass hjá foreldrum ella øðrum og skulu tá hava egið pass. Mannagongdin at umbiðja pass verður hin sama sum nú. Pass- avgreiðslur eru á fútaskrivstovuni í Havn og á politistøðunum uttanfyri Havnina. Upplýsingar um pass annars eru tøkar á heimasíðuni hjá politi- num: www.politi.fo M. Nepper-Christensen FØROYA LANDFÚTI POLITIMEISTARIN Smyrilsvegur 20 Postboks 3018 FO-110 Tórshavn Tel (+298)351448 Telefax (+298) 351452 KUNNING FRÁ FÚTASKRIVSTOVUNI UM PASS