mánadagur 1. august 2016síða 12

Mánadagur 1. august 2016 · Nr. 86 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 ÓLAVSØKURØÐA SAMAN AT HALDA VA Góðu ólavsøkugestir - góðu føroy­ ingar! Tað blíðkar fyri hugaðum fólki í Føroyum. Uppgongutíðir eru, og bjart­skygni valdar. Fólkatal­ið veks­ur støðugt og er nú met­høgt. Tey ungu eru farin at støðast betur heima, og alt fleiri ætla sær und­ir hægri lestur í Føroyum. Summar­ ið hevur verið óvanliga gott, og sólskinssøgur av Hagstovuni um, at fleiri ungar kvinnur í burðarfør­ um aldri nú flyta heim, loysa av ræðu­myndirnar um Føroyar sum ein komandi kraftdepil fyri Ellis- og Hvíldarheim. Við hetta lag verða vit helst 50.000 í Føroyum áðrenn langt um líður. Tað gongur ófatiliga væl! So­ leið­is tók fyrrverandi danski for­ sætis­ráð­harrin, Poul Schlúter, til um støðuna í Danmark miðskeið­is í 80-unum. Og kanska fer løgmað­ ur at koma til somu niðurstøðu, tá ið hann í morgin fer at greiða okkum frá støðuni í samfelag­ num, nú ið farið verður undir eina nýggja tingsetu. Og tað eru stórir og grund­ leggjandi spurningar, sum okkara fólkavaldu fara at umrøða í næst­ um. Høvuðsvinnan skal nýskip­ast, vit skulu hava eina nýggja stjórn­ arskipan fyri Føroyar, og so er tað heilsuverkið, sum skal endur­ skoðast. Hetta eru stórmál, men sam­stundis so eym og viðbrekin, at líkindini fyri breiðum semjum tykjast mestsum vónleys. Her renna vit okkum í eitt fyri­ brigdi, sum er okkum so eyðkent. Sund­urlyndið. "Saman at halda varð ei okkum givið", yrkti Hans Andrias Djurhuus longu í 1904 til ein fólkafund, sum varð hildin uppi á Klakki grundlógardagin sama ár. Hans Andrias tykist her at hóma tann tvídrátt millum aft­ ur­hald og framburð, sum av álvara vísti seg, tá vit nøkur ár seinni fingu tveir politiskar flokkar í Føroyum. Oyggjabúgvum so líkt, er okk­ara sjálvsfatan býtt sundur í smærri eindir heldur enn eina heild. Døm­ ini um tað eru so mong. Tað er bygd móti býi, Fram­leiðslu-Føroyar og almennu Kontórshavn, tað sið­ bundna har og hitt modernaða her, Fólka­kirkjan øðrumegin og mongu trú­ar­samkomurnar hinu­meg­in, og so er tað politiska tví­vídd­ar­spennið yvir bæði vinstra-høgra og sam­ band-loysing. Í hesum meld­ri­num av antin-ella tvístøðum skulu vit finna okkara felags tjóð­arsamleika. Er tað nakað at undrast á, at hvør dystur í húsinum aftanfyri meg endar 17-16? "Saman at halda, varð ei okkum givið". Soleiðis yrkti meginskaldið í 1904, og vit mugu bara ásanna, at hóast stór­ur framburður hevur verið í okkara landi síðani Fólkafundin á Klakki, so eru vit, sum her búgva - føroyingar - grundleggjandi lít­ið broytt­ir. Men í okkara ymiskleika og tvørr­andi samanhaldi er kortini ein stór andsøgn. Ólavsøkan man vera besta dømið um hesa andsøgn. Neyvan nakrastaðni í heiminum sært tú sum á ólavsøku so nógv fólk ganga í tjóðbúna í samfullar tveir dagar fyri at savnast um alt tað, sum er okkara og bara okkara, um tað, sum ger okkum til eitt fólk, og sum savnar fittan part av okkum øllum her ólavsøkunátt til mid­náttarsang at syngja, at vit eru føroyingar, ser­ støk tjóð. Vit eru eitt einsháttað, homo­ gent fólk. Ídnir ættargranskarar siga, at tá ið til stykkis kemur, eru vit næstan øll her á landi skyld hvør við annan. Og okkara fremsta frí­tíð­arítriv er at tosa um slekt. Altjóða­gerðin sæst ikki á sama hátt her hjá okkum sum aðrastaðni. Sjálvt í útlondum kennir tú ein føroying aftur á skræðuni. Kanska áttu vit at miða eftir einum meira eksotisk­um blandi í framtíðini, skulu vit ikki ganga undir í innannøring. Ikki tí, tú sært neyvan nakað vakrari og stórbærari enn føroysku kvinnuna í tjóðbúna. Føroyar taka seg í dag út sum eitt nógv framfarið og væl skip­að, demokratiskt samfelag við stór­ari vælferð. Her eru hákonjunktur­ar. Soleiðis er ikki allastað­ni. Tað er helst ikki ov nógv sagt, at tað brýtur í bæði borð uttan um okkum. Evropa hýkur undir trýstinum av humanitera sorgarleikinum suð­uri í Miðjarð­ar­havinum, har flótta­fólk drukna hvønn dag, men uppaftur nógv fleiri reka upp á land við dreym­inum um eina mann­sømi­ lig­ari tilveru. Yvirgangsatsóknir at sivil­um málum í framkomnum vestan­ lond­um er vorðin ein óhugnalig­ ur veruleiki. Avlagaðir hópdráps­ menn og rótleysir ungdómar fáa sítt egna reality-show í heimsins fjølmiðl­um við at taka sakleys fólk við sær í deyðan í sjúkari fyri­ gyklan um at verða ríkiliga aftur­ løntir fyri ill­gern­ingin handanfyri okk­ara fold­ar­lív. Og hvar standa vit so í hes­um meldrinum? Føroyski blíð­skap­ urin er tiltikin, og vit syngja, at "stongd var ei bóndans stova, um ókunnufólk kom á leið". Men sam­stundis himprast vit at hýsa neyð­stødd­um, sum søkja sær skjól í Evropa, og hóast vit teljast mill­um tey ríku londini, kundi upphæddin, sum tær almennu Føroyar lata í menn­ingarhjálp óivað verið størri, uttan at tað fór nak­að av nøkrum okk­ara. Er tað ikki ein mótsøgn, at tað í einum so kristnum landi sum okk­ara, har vit taka tað sum eina sjálv­fylgju, at onnur fíggja okkara vælferð, eru so fá, sum halda, at vit hava skyldu at gáa um tey, sum eru verri fyri enn vit? Ella eru vit farin at stigbenda læruna um næstrakærleika og miskunsemi? Fær fremmandaóttin okkum at tvíhalda um tað homogena eind­ ar­sam­felagið? Ætla vit ikki at vera partur av altjóðagerðini? Ella vilja vit sum heimsborgarar bara vera hvílandi limir uttan skyldu at út­ inna ábyrgd? Skaldið Heðin Brú segði eina­ ferð, at vit búgva ikki í Føroyum av praktiskum grundum. Tað kunnu vit ivaleyst sanna tann dag í dag, tó at praktisku tvørleikarnir munnu vera lítið fyri at rokna í dag í mun til fyrr. Vit búgva væl­ saktans í Føroyum, tí at vit eru fødd og uppvaksin her og kenna á okkum, at her hoyra vit til. Tað er ein grundleggjandi kensla, sum fram­vegis hevur sítt gildi í ein­um alt meira globaliseraðum heimi. At tað hevur borið til at bú­leik­ ast í Føroyum í øldir undir ógvu­ liga vána­ligum korum og kortini ment samfelagið til eitt av teim­ um framkomnu í heiminum er í veru­leik­anum eitt bragd - ein hug­ tak­andi og romantiskur tanki hjá øll­um okkum, sum eru komin til skor­in klæðir. Men einki kemur av sær sjálv­ um. Eldhugað hugsjónarfólk - tey, sum droyma fagrar dreym­ar og vilja gera mun uttan at hava persón­ligan vinning sum drív­ megi - eru tey, sum ganga und­ an og byggja land. Í 1945 komu tey mann­sterk heim aftur - tey, sum øll krígs­árini høvdu ligið inni­stongd í Dan­mark. At fara aftur til Føroy­ar var teimum eitt kall. Føroyar høvdu brúk fyri teimum. Drívmegin var ein rom­antisk og kanska eitt sind­ur naiv hugsjón. Og hetta var langt áðrenn, at amerikanski forsetin, John F. Kennedy, í minniligari røðu í 1961mælti: mínir lands­ menn, spyrji ikki, hvat USA hevur at bjóða tykk­um, spyrji heldur, hvussu tit kunnu gagna og menna tykk­ara fost­ur­land. Fyrimyndirnar hjá føroysku úti­setunum mundu vera fleiri. Suni Merkistein, útvarpsmaður, setti ólav­ søkuna í ár, og niðanfyri prenta vit røðuna, hann helt á Vaglinum ólavsøkuaftan: