týsdagur 23. august 2016síða 12

Mikudagur 24. august 2016 · Nr. 96 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vilmund Jacobsen Øll menniskju hava skiftandi dagar í góðum og ringum hýri. Hetta er heilt vanligt. Tá eitt fólk fær tunglyndi – depressión - rakar tað bæði sinnið og kroppin, og hýrurin svarar ikki til tað, tú vanliga upplivir. Sjúkueyðkennini til tung­ lyndi eru sera ymisk, og tað er eisini ymiskt í hvønn mun, sjúku­eyð­kennini kunnu ávirka ein­staka fólkið. Hetta ger, at tunglyndi kann vera tor­ført at staðfesta. Kanningar vísa, at umleið 50 prosent av teimum, ið dragast við tunglyndi, ongantíð hava fingið sjúkuna staðfesta, hóast tey hava verið hjá lækna. Sálarlæknar skilja millum 1) lættar depressiónir, 2) miðal depressiónir og 3) tungar depressiónir. Tað er talið av sjúku­eyð­ kennum, ið ger av, hvat slag av depressión talan er um.  Ofta fleiri orsøkir Tunglyndi er ein sálarlig sjúka. Staðfestast kann, at tung­lyndi kann gerast ein fólka­sjúka. Fyri kvinnur er vandin fyri at fáa tunglyndi onkun­ tíð á lívsleiðini umleið 15 prosent, og hjá monnum er vandin umleið 8 prosent. Tunglyndi kann vera arva­ligt. Er onkur í familjuni, sum hevur havt tung­lyndi, er vandin fyri at fáa sjúkuna størri enn í familjum, har hetta ikki áður er staðfest. Ivaleyst er tað so, at evnini at stýra tørvinum av signal­evn­un­um í heilan­ um eru arva­lig, men hóast eingin í familjuni hevur havt tung­lyndi, kann sjúkan eisini standast av ymiskum hending­um á lívsleiðini, eitt nú álvarsligari sjúku, van­ lukku, strongd ella barns­ burði. Ofta eru tað fleiri orsøkir, ið saman elva til tunglyndi.    Kemur sníkjandi Tunglyndi kemur ofta sníkj­ andi, og sjúku­eyð­kennini gerast sjónligari so hvørt, sum sjúkan mennir seg. Sjúkueyðkennini eru mong: • ringur hýrur • tungir og daprir tankar • vónloysi á fleiri økjum • væntandi áhugi • trupult at taka avgerðir • sjálvábreiðslur og skuldar­kensla • pína í vøddum og liðum • tankar um deyða og sjálv­morð • ringur matarlystur og vekttap Samtaluterapi ella heilivágur Læknin staðfestir tunglyndi við einari persón­ligari kanning. Spurningar verða settir um ymiskar støður í lívinum hjá við­komandi. Læknin ger eisini eina um­ fatandi heilsu­kanning. Úrslit­ið av øllum hesum er av­ger­andi fyri, hvør við­gerð­ in verður. Týdningarmikið er, at sjúklingurin undir viðgerð við heilivági fær holla vitan um sjúkuna, sam­stund­is sum hann verður stuðlaður og veg­leiddur um lekingar­ møgu­leikar. Er talan um ikki so álvar­sligt tung­lyndi, kann samtalu­tera­pi verða nóg mikið. Antidepressiva er heili­ vágur, sum kann gera, at tamar­hald fæst á sjúkuni. Heili­vágur kann eisini fyri­ byrgja, at tunglyndið verður aftur­vendandi í framtíðini. Tað eru fleiri sløg av heili­ vági. Sløgini virka ymiskt, og árinini eru eisini ymisk. Er talan um álvarsligt tung­lyndi, verður altíð viðgjørt við heili­vági, tí uttan við­gerð kann tung­lyndi føra til eina vanda­mikla støðu, har sjálv­morðs­roynd verður framd. Tí er sera um­ ráðandi, at fólk, ið dragast við tunglyndi, verða tikin í álvara, og at alt fer fram í samráð við lækna. Heilivágur lekir ikki Heilivágur fyri tunglyndi verð­ur niður­brotin í livrini, og tað er sera ymiskt frá fólki til fólk, hvussu drúgv niður­ brót­ing­in er. Tí eru skamtan­ inar eisini sera ymiskar. Við at taka blóðroyndir kann skamtanin ásetast so neyvt sum gjørligt fyri at minka um hjáárinini. Ymiskt er, hvussu heili­ vágurin virkar, og hvussu álvar­sligt tunglyndið er. Tí er ofta torført at finna røttu við­gerð­ina beinanvegin. Heilivágurin virkar ikki, fyrr enn við­gerð­in hevur vart í einar tvær ella tríggjar vikur – alt eftir, hvør heili­ vág­ur­in er, og í nøkrum før­ um kann viðgerðin vara upp til seks vikur, áðrenn úrs­litið sæst. Í hesum tíðarskeiði kann gerast neyðugt at taka annan heilivág samstundis, eitt nú bensodiazepinir. Heilivágur lekir ikki tung­ lyndi, men linnir. Tí skal heili­vág­ur takast so leingi, sum tung­lynd­ið nívir. Í miðal tekur hetta umleið hálvt til eitt heilt ár. Eru eingi sjúku­eyð­ kenni eftir ávísa tíð, verða skamtan­in­ar minkað­ar, og so steðgar viðgerðin. Koma sjúku­eyð­kennini aftur, verður aftur við­gjørt við heili­vági. Eftir fyrstu depressiónina er vandin fyri, at hon kemur aftur, størri. Nøkur hava tørv á lívslangari fyribyrgjandi viðgerð við antidepressivum heilivági. Á heimasíðuni hjá Tjaldurs Apoteki – www. apotek.fo – verður neyvari greitt frá ymiskum sløgum av heilivági móti tunglyndi, og hvørji hjáárinini eru – alt eftir, hvør heilivágurin er. Ert tú tunglynt/-ur og ikki ert í viðgerð, eigur tú at seta teg í samband við lækna. Sama er galdandi, 1) um støðan versnar, 2) um tú fært hug at gevast við heilivágnum, 3) um tú hugsar um sjálvmorð og 4) um tú hevur aðrar trupulleikar í samband við viðgerð. Hevur tú spurningar um heilivág móti tunglyndi, kanst tú altíð spyrja teg fyri á apotekinum, ið hevur førleika at geva serkøna ráðgeving á økinum. Tunglyndi er ein álvarsom og langdrigin sjúka, sum í stóran mun ávirkar lívsgóðskuna, og tunglyndið fevnir um nógv ymisk fyribrigdi. Kelda: www.apotek.fo Ein langdrigin sjúka Tunglyndi kemur ofta sníkjandi, og sjúkueyðkennini gerast sjónligari so hvørt, sum tunglyndið mennir seg. Heilivágur lekir ikki sjúkuna, men linnir Hevur tú fyrst havt eina depressión, ert tú í størri vanda fyri, at hon kemur aftur Á www.apotek.fo verður neyvari greitt frá ymiskum sløgum av heilivági móti tunglyndi, og hvørji hjáárinini eru - alt eftir, hvør heilivágurin er HEILSA Tunglyndi