hósdagur 29. september 2016síða 42

VINNUBLAÐIÐ HJÁ MIÐLAHÚSINUM 4 September 2016 30 Árni Gregersen Varðin í Gøtu hoyrir til mastodont­ arnar í føroyskum vinnulívi. Í uppsjóvarvinnuni er felagið á odda við fýra skipum og við stórari verksmiðju á Tvøroyri. Harumframt eigur felagið stóran part í Faroe Ori­ gin, sum er í botnfiskavinnuni undir Føroyum. Í fjør lupu 185 milljónir krónur av eftir skatt hjá Varðanum, sum er móðurfelagið í konsernini, og egin­ peningurin nærkast milljardini. Meira enn 300 fólk starvast hjá felagnum og dóttirfeløgunum. Í Føroyum eru tað bert trý feløg hjá Bakkafrost, sum hava størri avlop enn Varðin. Men tað lá ongantíð í kortunum, at hetta skuldi gerast eitt so ógvusligt vinnuævintýr. Tí sannleikin var tann, at menn miðskeiðis í áttati-ár­unum óttaðust at bygdin kanska fór at dragna afturút, tá ið tað snúði seg um skip. Hettar var tá ið svartkjaftur var eitt heitt evni og tí leitaðu tankarnir til at gera eitt skip, sum av álvara kundi fáa lut í hes­um fyri okkum tá so ókenda tilfeingi. Tankarnir í Gøtu gjørdust til handling og menn savnaðu meira enn átta milljónir krónur saman til egin­pening til eitt nýtt skip. Men tá í tíðini skuldu loyvir, innflutningsloyvir og veðhald til fyri yvirhøvur at fáa fatur á einum nýggjum skipi. Ferðin var øtilig á búskap­inum. Atli Dam var løgmaður og hann fekk gjørt ein skipa­pakka, sum skuldi tryggja, at fiskiflotin var end­ur­nýggj­ aður og hann gav veðhald og loyvir til meira enn 16 nýggj skip. Millum hesi skipini var eisini Trónd­ur í Gøtu, sum var nótaskip og trolari. Tað vil siga, at hann var út­gjørddur til bæði at veiða upp­ sjóv­arfisk, sum gekk í torvum og at trola uppi í sjónum eftir fiski, sum gongur meira spjaddur. Svartkjafurin Í áttati-árunum var nógv gjørt við at tosa um og finna loysnir uppá, hvussu svartkjaftur kundi gerast til matna. Í fiskivinnuni vistu øll, at nógv var til at hesum fiskaslag, men tað var ongantíð eydnast at fáa nakað ser­ ligt burturúr hesum fiskaslag. Fleiri hildu, at hetta var fiskur, sum nógv kundi fáast burturúr og fleiri vildu eisini fegin byggja skip til hetta enda­mál. Bæði Andrias í Hvanna­sundi og fleiri onnur skip í skipapakkanum umframt Trónd í Gøtu skuldu eftir ætlan liva av hesum tilfeingi. Á landi var eisini arbeitt við at gera virkir at virka hendan svart­kjaftin. Á Bakkafrost var arbeitt við hesum og Dyllu-verkætlanin í Kolalfirði skuldi eisini vinna surimi úr svartkjafti. Tá ið Tróndur í Gøtu fór und­ir at veiða svartkjaft var siglt til lands við fiskinum. Tað sum skuldi arbeiðast til matna, skuldi vera so fekst sum til bar. Men tað vísti seg bein­an­vegin, at bæði fiskiskapurin og prísirnir svíkja. Men eitt sindur bjartari sá út, tá ið prísurin á svart­kjafta­farsi fór upp. Bakkafrost framleiddi fars og prís­urin fór nógv upp. Góði mark­ nað­urin fyri hesi vøru var stóri týski mat­vøru­mark­nað­urin, men tað vísti seg skjótt, at ein annar trupulleiki tók seg upp, sum onki hevði við sjálva svart­kjataveiðuna ella svart­kjafta­ fram­leiðsluna at gera. Um hetta muindi vóru føroyingar og Føroyar komin í ringt orð fyri at drepa grind. Tíðliga í áttati-árunum vend­ust altjóða eyguni móti Før­oy­ um og sum árini gingu, so herjaðu um­hvørvisfelagsskapirnir á móti grinda­drápi í Føroyum. Í 1986 vitjaði Paul Watson her fyrstu ferð og sum tíðin gekk, so valdu aðrir um­hvørv­isfelagsskapir eis­ini at venda sær móti Føroyum. Hetta gjørdi, at góði marknaðurin fyri svartkjaftafarsi í Vestur­týsk­ landi meira ella minni fór fyri bakka. Prísurin fór úr 14 krón­um fyri kilo niður í átta krón­ur fyri kilo. Tung ár Komandi árini vóru ógvuliga tung hjá felagnum og tað gekst illa at fáa raksturin at bera seg, men les meira um tað aðrastaðni her á síðunum. Tað stóð nógv á, men í 1990 gleppur og fyri fyrstu ferð síðan Trónd­ur í Gøtu kom í flotan, er javn­ vág í rakstrinum. Komandi árini vóru sera góð – so góð at í 2002 var Finnur Fríði bygdur fyri 156 mill­jónir krónur og seinni nýggi Tróndur í Gøtu fyri á leið 260 milljónir krónur. Síðani eru bæði Jupiter og Tumm­as T komin afturat og tey fýra skip­ini eru nú flotin hjá Varð­ anum. FRAMSKYGNI Í 1985 HEVUR GIVIÐ METÚRSLIT SEINASTU ÁRINI, MEN NÓGVAR TUNGAR BREKKUR VÓRU Á VEGNUM Varðin Áræði og skipapakkin grundarlagið undir stórreiða­rínum í Gøtu Tankarnir í Gøtu gjørdust til handling og menn savnaðu meira enn átta milljónir krónur saman til eginpening til eitt nýtt skip