hósdagur 6. oktober 2016síða 21

FRÍGGJADAGUR 7. OKTOBER 2016 SOSIALURIN 115 21 Marin Katrina Frýdal býráðslimur Tjóðveldi Longu áðrenn kunn­gerðin um spillivatnsætlan varð sett í gildi, hevði eg sum for- kvinna í teknisku nevnd árini 2005-12 ein harðan politiskan bardaga at fáa sett kloakkirnar á breddan. Í mínum hugaheimi var tað ein sjálvfylgja at hetta varð gjørt, uttan at tað var neyðugt at bíða eftir nøkrum lógarkravi, tí hetta snúði seg um so grundleggjandi viðurskifti hjá okkum øllum. Tað eydnaðist tá at fáa polit­ iska undirtøku fyri at fáa klo­ akkirnar inn í langtíðar íløgu- ætlanina og hesi árini vórðu einar 100 mió. kr. brúktar uppá kloakkir. Tá var Tórshavnar kommuna komin longst á leið við at dagføra kloakkirnar sbrt. spillivatnsætlanini, men í dag er hon tíverri darlað langt afturum hinar kommunurnar. Tað vanta minst 100 milliónir afturat Hesin sami eldhugi er ikki at síggja hjá sitandi meiriluta og eru bert 5 mió. settar av á íløgujáttanini fyri 2017. Støðulýsingin frá teknisku umsitingin vísir, at tørvur er á minst 100 mió. kr. afturat, og fyri tað er ikki komið á mál, tí kloakkirnar skulu alla tíðina røkjast. Eitt er at fáa skipaðar kloakkir har tær renna beinleiðis út í áirnar ella oman í fjøruna. Harafturat eru eini 19 km. av gomlum betong kloakk rørum, sum eru brotin og/ella leka og tí skulu skiftast. Vit kunnu ikki bjóða okkara borgarum at liva í beinleiðis heilsuskaðiligum mannatrekki. Kloakkir fyritreytin fyri trivnaði Týdningin av at fáa hetta í rættlag síggja vit m.a. í Vágsbotni, har fólk í dag savnast sum ongantíð áður. Hvør hevði unnað sær at sitið við einum kaffikoppi ella einari øl í tí deymi, sum var av kloakk har? Nú er vágin rein. Í Nólsoy svimja nólsoyarkonur á sjónum og sandstrond er komin á Malarenda – tann reini trivnaður. Áðrenn vóru ikki minni enn 7 útlop, sum runnu út í bátahylin ella innanvert brimgarðin. Tilsamans kostaði kloakkarbeiðið í Nólsoy 7 mió. kr., men sanniliga er tað væl útgivin peningur. Reinføri fram um marglæti og ørvitisíløgur Síðstu fýra árini hava kloakk­ir­ nar bert verið ein viðfáningur hjá sitandi meiriluta. Tyrvingar­ plássið og skiljing av ruski hava als ongar raðfesting havt heldur. Tá ið Tjóðveldi kemur framat aftur stýrisvølinum á Vaglinum verða kloakkirnar aftur settar í fremstu røð. Fái eg møguleikan, fari eg aftur at arbeiða hart fyri hesum. Ein høvuðsstaður, har ramur luktur av mannatrekki stendur tær í nasarnar, er ikki innbjóðandi. Kloakkunum havi eg altíð stríðst fyri og tað fari eg framhaldandi at gera. Eins og tyrving, skiljing av ruski og reint vatn. Ja, alt undirstøðukervi skal aftur raðfestast fram um marglæti og ørvitisíløgur. Kennir tú ráman av mannatrekki, gevur valið seg sjálvt. Kennir tú ráman av mannatrekki? Býráðsmeirilutin hevur slept endanum, tá tað snýr seg um at loysa stóra trupulleikan av vantandi og skipaðum spillivatnsleiðingum. Men hvat nyttar tað við torgum og trappum, um vit skulu liva við rámanum av mannatrekki? ✗ Birgith Clementsen Leygardagin 24. september 2016 Í dag stendur ein stór kúgv á gøtuni niðri í miðbýnum og bíðar eftir at verða skotin framman fyri nógvum fólki, stórum og smáum, kálvar og lomb bíða eisini. Hetta er tað nýggjasta undir­ haldið í miðbýnum, harmonikuliðið undirheldur. Álvaratos: Hvat er galið? Eg tori ikki út um hurðina, búgvi for tætt við, má bíða til eina­ ferð slaktararnir eru lidnir og farnir til hús aftur. Tað skelkar meg, at býráðslimir við góðari samvitsku luttaka í hes­ um, sum teir kanska áttu at for­bjóð­ að. Tað ger meg av álvara ótrygga. Eg loyvi mær at ivast í, at borg­ ar­stjórin hevur givið grønt ljós til hetta – tað er so ikki tann mið­ býurin, hann plagar at mála upp, men tá kettan er úti spæla mýsnar á borðinum. Hetta minnir ikki sørt um mekka­ferðina hjá muslimunum, men tað er so heilt øðrvísi, be­grund­ að og ikki eitt undirhald. Um hetta er at vísa boragunum, hvat slakt er, so er man farin langt út av sporinum. Tað er ikki nakað sum gongur fyri seg mitt á gøtuni framman fyri stórum og smáum, ið skulu undir­ haldast. Vit vita øll, at djór skulu slaktast, áðrenn tey kunnu etast, og at tað er einstakum beskorið at orðna. Vit vita nokk øll eisini, at tí­ líkt fór fram onkustaðni í 14. øld, ikki nú í 2016. Heldur hetta fram, eri eg bangin fyri tí næsta undir­ haldinum, ið kann blíva grinda­ dráps-undirhald við musikki til - hopi ikki tað verður Danny de Vitos. Eg trúði ein lóg var til, ið for- bjóðaði undirhaldi við djórum, men tað skuldu býráðslimirnir vitað, um so er. Hvat sigur djóralæknin? Tað burdi kanska gjørt meg klókari. Góðu borgarar. Verið góð við djórini, virðið tey og farið væl um tey, verið ikki bangin fyri at vísa tey góðu følilsini, vit hava innast inni, og verið ikki bangin fyri at siga frá og rópa hart. P. S. Eg kundi eisini spurt: Hvat sigur Djóraverndarfelagið? Men tey verða tíðanverri ikki serliga høgt prioriterað av samfelagnum sum er. Vónandi er onkur politikari har úti, ið kann fáa hjernasellurnar í gongd um, hvat hoyrir seg heima í einum samfelag sum okkara, vit umgangast djór hvønn tann einasta dag alt lívið ígjøgnum, og alt er ikki bara at hyggja at! Verið góð við djórini KJAK Vaksandi sjálvbjargni er eitt av grundleggjandi málum okkara. Vit seta tí ferð á heimtøku av út­ lendingamálum, persóns-, familju- og arvarættinum, og loftrúmi okkara í komandi árinum. Fólkaatkvøðan um nýggja stjórnarskipan verður eisini í 2017, har føroyingar fáa søguliga møguleika at atkvøða um sína egnu stjórnarskipan. Og vit taka eisini størri ábyrgd í altjóða sam- felagnum við at fýrafalda játtanina til neyðhjálp. Landsbanki Føroya og Føroya váðaráð verða sett á stovn fyri at virka fyri fíggjarligum støðufesti, eins og Búskapargrunnur Føroya verður fingin at virka sum búskaparpolitiskt amboð at javna sveiggini í búskapinum og røkka einum sjálvbjargnum búskapi. Vit vilja ikki bara byggja land, men vilja byggja burðardygt land. Vit fremja tí ítøkilig átøk at stimbra áhugan at leggja um frá dálkandi loysnum til umhvørvisvinarligar loysnir. Nýggj náttúruverndarlóg verður smíðað. Vegskatturin verður umlagdur til gjald, ið er tengt at út­láti og dálking, og afturbering av MVG verður latið til el- og vetnisbilar og góðkendar grønar hitaskipanir til hús. Hetta eru átøk, ið samstundis gera okkum minni heft av oljuinnflutningi og harvið meira sjálvbjargin sum land. VÆLFERÐ Vit styrkja okkara vælferðarsam­ felag við fíggjarlógini. Tí tryggar og góðar vælferðartænastur og menning kring alt landið, eru ein av grundsúlunum undir, at skapa framgongd og trivnað í okkara landi – fyri bæði fólk og vinnu. Heilsuverkið verður styrkt. Fyrstu tilmælini úr menn­ingar­ ætlanin fyri heilsuverkið verða sett í verk, og landssjúkrahúsið verður útbygt. 5 mió. kr. verða settar av til, at fáa fleiri serlæknar í starv. Eisini verður eyka skurðlinja tøk, fyri at minka bíðilistar og veita enn betri tænastu. Demenssamskiparar fara nú til verka, arbeiðið við skipan av heilsudeplum kring landið held­ur áfram, og somuleiðis verður økis­ psykiatriin fult útbygt. Eitt samfelag verður fyrst og fremst mált eftir, hvussu tað tekur sær av teimum, ið hava allarstørsta tørvin á hjálpandi hond. Vit halda tí sjálvandi áfram at menna fleiri og betri tænastur til fólk við serligum avbjóðingum. Játtan er sett av til nýggjar bústovnar, Barnaheimið verður raðfest, og serligt skipað miðnám verður nú skipað kring landið, so øll fáa møguleika fyri út­ búgving eftir fólkaskúlan. Pensjónsnýskipanin kemur eisini til viðgerðar á Løgtingi fyrst í nýggja árinum. Ein nýskipan, ið skal tryggja framtíðar pensjónistum trygg og góð pensjónsviðurskifti, samstundis sum skipanin skal styrkja fíggjarliga haldførið hjá vælferðarsamfelagnum framyvir. Pensjónsnýskipanin verður eftir ætlan sett í gildi frá 1. januar 2018. Vit halda áfram at byggja land og at binda landið enn betur saman. Tí eru fleiri túrar longu settir inn til og úr Suðuroynni og Sandoynni, Viðareiðistunnilin er liðugur, og farið verður nú undir at gera Eystur­ oyar- og Sandoyartunlarnar til veruleika. Fyrireiking til nýggjan Hvalbiartunnil er eisini í gongd, eins og støðugar ábøtur verða framdar á vegakervið og havnarløg kring landið. Búskaparligt sjálv­ bjargni nærkast Føroyar eru millum ríkastu lond í heiminum. Ongantíð áður hevur fram­leiðslan verið so stór sum nú. Ongantíð hava lønargjaldingar og inntøkur verið so høgar sum nú. Og ongantíð hava vit havt so nógvar íbúgvar sum nú. Longu í dag er okkara tøka brutto­tjóðarinntøka fyri hvønn íbúgva hægri og skuldin lægri, enn eitt nú í Íslandi og í Danmark. Sum dømi kann nevnast, at í fjør var tøka føroyska bruttotjóðarinntøkan fyri hvønn íbúgva 369 tús. kr. árliga, meðan henda í Danmark var 353 tús. kr. árliga. Vit eiga tí at seta okkum spurn­ ingin, hvat endamálið er við, at Føroyar framhaldandi fáa ríkis­ veiting, og nær rætta løtan er, at stigvíst gera búskap okkara leysan av hesi veiting. Ein veiting sum í dag er minni enn fýra prosent av árligu framleiðslu (BTÚ) okkara. Í ár eru 70 ár síðan føroyingar á fólkaatkvøðu valdu, at Føroyar skuldu skipast sum sjálvstøðugt land. Enn eru vit ikki komin á mál, men kunnu staðfesta, at allir flokkar á Løgtingi siga seg vilja hava ein sjálvbjargnan føroyskan búskap. Fyrstu stigini hava vit tikið við at fastfrysta ríkisveitingina aftur, so henda gerst ein støðugt minni partur av búskapinum. Men hvussu nógv størri skal framleiðsla og inntøka landsins vera, áðrenn víðari stig verða tikin? Og um vit ikki taka hesi stigini í góðum tíðum, hvør skal so gera hetta og nær? Vit eru nú nær einum sjálv­bjarg­ num føroyskum búskapi og sam­ felagi, og við átøkunum í fíggjar­ lógini fyri komandi ár koma vit – við vøkstri, vælferð og varsemi – enn nærri máli sam­gong­unnar um einar sjálv­bjargnar, sam­halds­fastar og tíðar­hósk­andi Føroyar. KOMMUNUVALIÐ