mánadagur 17. oktober 2016síða 12

Mánadagur 17. oktober 2016 · Nr. 119 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Edmund Joensen Løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin Fullveldisumboð Javn­aðar­floksins á Fólka­tingi málar eina skammiliga og spott­andi mynd av sín­um lands­monn­ um Tað er komin sportur í, frá Fólka­tingsins røðarapalli, at útstilla føroyingar sum ódugnaligar og óhjálpnar. Og tað ringasta er, at tað eru føroysku fólkatingsumboðini, ið íðka hesa ítrótt. Ongin undrast á, at tjóð­veldis­ umboðið dagliga ger sær sjálvum og Føroyum fyri skommum. Tað er sjálv missiónin hjá tí flokkinum í Danmark. Umframt, sjálvandi, at súgva sum mest av donskum skattakrónum til flokskassan og propaganduna hjá Tjóðveldi. Tó má tað undra mong, at Javn­ aðarfloksins umboð heldur sínar landsmenn fyri gjøldur. Óvirðilig umboð Eitt nú skýrir hann føroyingar at vera sum fuglar, ið verða fóðraðir, og tí ikki duga at finna sær føðina sjálvir. Hetta skal eitast at vera ein mynd uppá effektina av ríkis­ veitingini. Og hann málar eisini eina mynd av føroyingum, sum nakrir, ið ikki duga at ganga sjálvir, tí ríkisveitingin skal vera sum ein rullitrappa. Álvaratos, hetta er óvirðiligt út um alt mark. Føroyingar eru mill­ um raskastu fólk og arbeiða sum fyri lívinum. Sjúrður átti at sett navn á tey, hann spottar. Javnaðarflokkurin svíkir sínar veljarar Ríkisveitingin er ætlað til føroyska heilsuverkið, pensjónir, serforsorg o.a. Hetta eru gjaldsskyldur, sum danski staturin hevur í felags­mál­ um, og sum ikki eru yvirtikin. Hví er Javnaðarflokkurin ímóti fígging til vælferðina í Føroyum? Veljarar hugsa sítt. Ikki minst tey, ið lótu seg lokka av Javnaðar­ flokkinum á seinasta løgtings- og fólkatingsvali. Tá seldi hann seg sjálvan sum samríkisflokk. Nú gongur sjón fyri søgn. Fullveldisumboð Javn­ aðar­floksins á Christiansborg ikki bert útstillar føroyingar sum stakkaladýr. Nei, tað er eisini merk­ isvert, at eitt umboð fyri Javn­ aðarflokkin fegnast um niðurskurð og ynskir ríkisveit­ing­ina burtur. Var hetta tað, ið Javnaðar­flokk­ urin fór til val uppá? Nei, tvørt­ur­ ímóti. Og tí kunnu vit av røttum siga, at flokkurin svíkir sínar velj­ arar. Verið nú erlig Heldur enn at lata fólkatings­ um­boðið dríta í egið reiður, eig­ ur Javnaðarflokkurin erliga at greiða fólki frá um ríkis­veit­ing­ ina og avleiðingunum, um tjóð­ veldisgrundlógin verður samtykt, og loysingin gerst veruleiki. Tað stutta av tí langa er, at tá fer at mangla uml. EIN MILLIARD Í REINUM PENGUM HVØRT ÁR. Umframt at hetta fyllir meira enn tvær milliardir í BTÚ og fíggjar uml. 20 prosent av útreiðslum lands­kassans. Hetta er samlaða upphæddin, sum ríkið leggur eftir seg í Føroyum. Hvussu vil Aksel fíggja hesa árligu milliardaupphædd? Hvussu langt skulu føroyingar niður í livifóti og vælferð? Hvussu nógv fer skatturin at hækka? Bakbit Uttan iva hevur fullveldisumboð Javnaðarfloksins á Fólkatingi hil­d­ ið seg vera skemtiligan á røðarapalli Fólkatingsins, tá ið ríkisveitingin var til viðgerðar. Fakta er, at hann, politiskt, bítur føroyingar – og ikki minst samríkissinnað javnaðarfólk – í bakið. Óvirðilig fólkatingsumboð útstilla føroyingar sum stakkaladýr VIÐMERKINGAR Nikkil Heinesen nevndarlimur í Føroya Pedagogfelag P e d a g o g f e l a g i ð hevði til Løg­tings­ valið fyri góðum ári síðani nøkur ynski til politisku flokkarnar. Eitt av hesum var at endurskoða dag­ stovnalógina, við tí fyri eyga, at tryggja eitt forsvarligt minstamark av tímum til barnið, soleiðis at tíð er hjá starvsfólki at hava mein­ings­ fult relatiónssamband við ein­staka barnið. Hetta er kjarnin í náms­ frøðiliga arbeiðinum. Í stuttum merkir hetta at lógar­ festa eina minstujáttan av tímum, ið fylgir barninum inn á stovnin, soleiðis at hetta ikki ávirkast av broytandi játtan til stovnar. Tað letur til, at onkur hevur hoyrt Pedagogfelagið, tí nú er eitt ítøkiligt uppskot komið í Tingið. Sambært dagskránni hjá Løg­ ting­inum verður fyrsta viðgerð at endur­skoða Dagstovnalógina 20. oktober. Tað eru kommunurnar, ið eiga og reka dagstovnarnar, meðan tað er Mentamálaráðið, ið hevur eftirlit við námsfrøðiliga innihaldinum, sum arbeiðið verður skipað út frá. Í londum, vit vanliga samanbera okkum við, er hetta ikki nakað nýtt kjak. Hugtakið "meira fyri minni" hevur leingi niðurpínt økið, og hóast tað ikki stendur eins illa til í Føroyum, so eru vandatekin at hóma. Hetta snýr seg ikki um at tryggja nøkur størv, men at tryggja, at tíð er til týdningarmikið relatiónsarbeiði. Tí gleðir tað okkum, at politiski myndugleikin er við at vakna og tekur hetta álvarsmál upp. Neyðugt er tó, at kommunurnar taka undir við hesum. Pedagogfelagið bjóðar seg sjálv­ sagt fram sum ein jaligan hoyr­ings­ part og fakligan sparringspart, tá uppskotið verður sent til hoyringar. Dagstovnalógin endurskoðast við minimumsnormering Niels Midjord Eitt av stórmál­ un­um, sum hetta lands­stýri hevur sett sær fyri at fremja, er ein fiski­ vinnu­nýskipan. Um­ráð­andi er at fáa so stóra undir- tøku á tingi og millum fólk fyri eini slíkari nýskipan sum gjørligt, men tað tykist trupult at finna eitt felags stev ella eitt felags støði at viðgera fiskivinnuna og tilfeingi í síni heild útfrá, Ein gongd leið kundi verið at hyggja at, hvussu til­feingi og rættindini til tilfeingi hava verið uppfatað søguliga. Hugsi, at grundarlagið undir norðurlendska vælferðar­sam­fe­ lag­num er hvørki Marxisma ella Kapi­talisma, men siðvenjur og skipanir um rættindi og skyldur í bygdarsamfelagnum, sum hava verið felags fyri norðurlond og tey lond, har norðbúgvar hava sett seg niður so langt aftur, sum til ber at síggja, og sum hava yvir­ livað og lagað seg til tekniska fram­ burðin og samfelagsligu, stýris­ skipanarligu og átrúnaðarligu broytingarnar upp ígjøgnum øld­ ir­nar og útkrystaliserað seg í ein­ falda prinsippinum um »Lut og Lunn­indi«. Lutur er føst ogn. Lunnindi er tað, sum livir og rørist uttanum ognina og svymur fella lýtur undir henni. Við øðrum orðum: tað, sum vit høvdu kallað tilfeingi. Sjálvt um lunnindini lógu til lutin, so vóru tey felags fyri alla bygdina. Um t.d. fuglaberg var í onkrum haga í bygd­ ini, høvdu øll bygdarfólkini rætt til at fleyga fugl uttan at spyrja nakran um loyvi, men tað var ikki ókeypis, tey máttu lata ein ávísan prosentpart av veiðuni til hagan í landparti ella í tilfeingisgjaldi sum vit høvdu kalla tað. Landparturin av fuglaveiðu kundi vera rættuliga stórur, heilt upp í 50%. Afturfyri hevði hagin so skyldu til at at fáa til vega og at halda bjargalínur. Ein avbygdarmaður kundi eisini søkja bjørgini, men bert um hann hevði fingið loyvi frá haganum. Ein kann hugleiða um, hví til­ feingið ella lunnindini soleiðis vóru staðbundin til eitt bygdar­ samfelag. Men ert tú góður við tína heimbygd og fylgir við tí sum livir og rørist rundan um hana, so sært tú, um fuglurin í berginum t.d. er illa fyri eitt tíðarskeið, og lagar veiðina hjá tær eftir tí, tí fuglin vilt tú ikki missa. Soleiðis ber skipanin um lut og lunnindi við sær, at tú røktar náttúruna og livir í samljóði við hana heldur enn ímóti henni. Avbygdarmaðurin har aftur ímóti kennir ikki bergið og er ikki góður við tað á sama hátt; fyri honum ræður bara um at fáa so stóran fong sum gjørligt Ójavna stríðið ímillum humm­ araveiðimenn og alivinnuna bend­ ir á, at alivinnan lættliga kann fáa leiklutin sum óføri av­bygdar­ maðurin, íð dugir væl at fáa stóran fong í sín part, men ikki gevur sær far um, hvørjar avleiðingar tað fær fyri vistfrøðiligu skipanina á firðinum annars. Tá røktar hann ikki náttúruna, men seiðpínir hana; tá livir hann ikki í samljóði við náttúrina, men ímóti henni, og hvørjar avleiðingar tað fær sum frá líður, vita vit ikki. Hetta bend­ir eisini á, at tað vænta áset­ Tilfeingi og tilfeingisgjald í søguligum bakspegli