týsdagur 15. november 2016síða 20

Mikudagur 16. november 2016 · Nr. 132 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 VIÐMERKINGAR Tórfinn Smith At telvingar um valdsbýti fara fram eftir valúrslitið er greitt, er einki nýtt. Soleiðis hevur altíð verið og fer eisini altíð at verða. Tað sum er hent í Havnini er heldur einki undantak, sum væl skiljandi er. Avtalur eru gjørdar, sviknar og nýggjar avtalur gjørdar, og eftir stendur nú – fyribils væl at merkja – snildasti vinnarin. Men Havnin, høvuðsstaður okk­ara, hevur annað uppborið og annað fyri neyðini enn partapolitiskt snildi, og spurning um persónligan valdshug, sum higartil hevur staðið ovast á breddanum síðani valkvøldið 8. november. Høvuðsstaðurin hevur meira brúk fyri eini tryggari leiðslu, sum kann fremja skilagóðar lang­ tíðarloysnir enn navnið á honum ella henni, sum fær sæti á ovastu rók. Einum býarstýri, sum við ideologiskum samróðri, best verður ført fyri at átaka sær framtíðar stóru avbjóðingar til frama fyri borgaran – ikki bert í Havn, men um landið alt. Er nøkur sum helst meining í at stilla upp partapolitiskt, er einki meira natúrligt, enn at tveir flokk­ar sum Javnaðarflokkurin – enntá sum hin størsti, og Tjóð­ veldisflokkurin, við sínum rimmar valúrsliti, gjørdist næst størsti flokkur, finna saman, og so mugu persónsspurningar koma í aðru røð. Gera hesir flokkar ikki tað, hava teir í felag borðreitt fyri einum munandi styrktum Fólkaflokki – størsta politiska mótsetninginum, og hava harvið bitið høvdið av allari skomm. Vónandi fara hesir báðir flokkar at nýta vanligt politiskt vit og skil. Nú má varandi politiskt skil ráða Vegna Heilbrigdi Árni Rein Heilbrigdi – eitt viðgerðarheim við úrslitum. Í seinastuni hevur verið kjak um við­gerðar­ stovnarnar í Føroyum, bæði verandi og komandi stovnar. Heilbrigdi er tann einasti av hesum, ið enn ikki hevur luttikið í hesum kjaki. Tí vilja vit við hesum stutt greiða frá viðgerðarheiminum Heilbrigdi. Viðgerðarheimið Heilbrigdi hev­ ur virkað síðan 1986. Her eru og verða alkolistar, rúsdrekka- og evnismissbrúkarar, viðgjørdir eftir staðfestingini hjá alheims heilsustovninum WHO, um at alkoholisma er ein sjúka. Heilbrigdi er í dag ein stovnur, ið virkar undir Heilsumálaráðnum. Her kann sigast, at hetta er eitt opið og gott samstarv. Viðtøkurnar fyri Heilbrigdi vóru í 2010 broyttar í tøttum samráði við Heilsumálaráðið, m.a. er greitt, at um virksemi hjá Heilbrigdi heldur uppat, at so falla allar ognirnar til avvarandi stjórnarráð. Nevndin er ein sonevnd sjálv­ supler­andi nevnd, men skal hava góðkenning frá Heilsumálaráðnum um nýggir nevndarlimir verða valdir. Heilbrigdi hevur alla tíðina fingið eina rakstrarjáttan tillutaða á fíggjarlógini undir heilsumálum. Øll peninganýtslan verður av­ greidd gjøgnum Gjaldstov­una og øll starvsfólk eru sett við setanar­ sáttmála, ið Heilsumála­ráðið hevur góðkent, og øll arbeiðsøkir eru neyvt lýst. Lækni er knýttur at Heilbrigdi 24 tímar um døgnið. Tríggir yvir­ læknar á Landssjúkrahúsinum røkja hesa uppgávu, og hava gjørt hetta í góð 20 ár. Ongin sjúklingur verður innskrivaður á Heillbrigdi uttan at verða kannaður, diagone­ seraður og settur í viðgerð av vakt­ havandi lækna. Tá henda viðgerð er liðug verður ein ætlan gjørd fyri víðari viðgerð. Ein royndur psykologur er eisini knýttur til Heilbrigdi. Í seinastuni er tíbetur komið eitt positivt kjak, um hvat vit gera fyri ungar missbrúkarar. Tað hava verið nógvir mis­ brúk­arar í viðgerð á Heilbrigdi, heilt niður til 18 ára aldur. Her, eins og hjá alkoholikarunum, eru viðgerðarúrslitini missjøvn, men nógv hava fingið varandi hjálp. Rúsevnini broytast skjótt, og vit vita, at vit í dag ikki klára at hjálpa øllum evnisnissbrúkarum. Orsøkirnar eru umstøðurnar og vantandi starvsfólkavitanin í sam­bandi við nýggju evninini, sum verða nýtt. Alkoholikarin hevur t.d. brúk fyri viðgerð, ið varir í ca. seks vikur, meðan ein annar rúsevnismissnýtari kanska krevur tvey ára viðgerð. Heilbrigdi hevur eitt sera gott samstarv við Landssjúkrahúsið. Her eru læknar við útbúgving innan rúsevnismissnýtslu. Tað kann koma fyri, at støðan er akutt fyri ein missnýtara, og her hava vit gott samband við kvalifiseraðar rús­evnis­missnýtaraviðgerðir uttan­ lands. Alt virksemi í Heilbrigdi er væl dokumeterað og er til skjals. Fundur, eftir ynski frá Heil­ brigdi, hevur verið millum Lands­ sjúkrahúsið, psykiatrisku deild og Heilbrigdi um at arbeiða nærri við hesum trupulleika, fyri síð­an at koma við eini ætlan til Heilsu­ málaráðið. Sjúkan alkoholisma hevur ymisk eyðkennir, og eitt teirra er avnoktan. Avnoktanin ger, at tað fyri alkoholikaran og hansara nærmastu er ein stór skomm at viðganga, at hann/hon er bundin av alkoholi, heilivági ella øðrum evnum. Í altjóða høpi er komið fram, at alkoholikarin hevur sera torført við at søkja sær hjálp gjøgnum vanligu heilsuskipanina. Aftur her er skommin ein forðing. Tess vegna hava aðrir við­gerða­ hættir tikið seg upp. Viðgerðarheimið Heilbrigdi á Velbastað byggir á AA-hugsjónina. AA arbeiðir eftir 12 stigum, sum hava til endamál, at geva alko­holikaranum og hansara nærm­astu eitt gott og virðiligt lív uttan rúsevnir. Hesi 12 stigini eru grundarstøðið undir viðgerðini í viðgerðarheiminum Heilbrigdi. Millum manna er henda nevnd Minni­s­otaviðgerð. Hetta er ein alheimsviðgerð. Í viðgerðini er tú innskrivaður í Heil­ brigdi, t.v.s. døgnviðgerð og sjúkra­ skrivaður eftir almennum reglum. Ein partur í viðgerðini í dag er, at vit hava eftirviðgerðarskeið ein dag um mánaðin, og at vit hava famijuuskeið eisini eina ferð um mánaðin. Journalur verður gjørdur til hvønn sjúkling, meðan hesin er á Heilbrigdi. Viðgerðin byggir eisini á navnloynu. Øll tøl, ið verða nýtt millum myndugleikan og Heilbrigdi eru anonymiserað. Hagtøl eru fyri: innleggingar, menn, kvinnur, hvat slag av rúsi er nýttur, hvussu ofta í viðgerð, hvussu leingi í viðgerð, aldur. o.a. Dømi: Í 2015 vóru 88 sjúklingar í viðgerð, meðalviðgerðartíðin var 27 dagar. Meðalaaldurin var 51 ár. 75 menn og 13 kvinnur vóru í við­ gerð. 56 vóru í síni fyrstu viðgerð, meðan 32 høvdu verið í viðgerð áður. 13 av monnunum vóru í viðgerð fyri blandinsmisbrúk, og tað sama vóru sjey av kvinnunum. Sum nevnt so hava vit full­fíggj­ að hagtøl fyri 29 ár. Herav sæst, at umleið 3.200 ymiskir persónar hava verið í viðgerð, og mett er, at umleið 2.000 av hesum ikki longur eru bundin av rúsevnum. Sigast kann, at av teimum 3.200 eru umleið 600 deyðir. Roknskapur, grannskoðara­ protokoll og ársfrágreiðing eru góð­kendar av nevndini, Heilsu­ málaráðnum og Lands­grann­skoð­ aranum, uttan viðmerking. Mál og avrikssátmáli hevur eis­ini verið millum Heilbrigdi og Heilsu­málaráðið til 2016. Spurningurin um, hvat tað al­ menna fær burturúr vðgerðini er ikki torførur at svara, tá ið tølini vísa, at 2000 edrúir alkoholikarar dagliga eru til arbeiðis og eru vælvirkandi í samfelagnum. Skal gera vart við, at við­ gerðirnar í Føroyum ikki eru eins, og tí ber illa til at samanbera, hvat virkar best. Vit staðfesta bert úrslitini á Heilbrigdi. Soleiðis virkar Viðgerðarheimið Heilbrigdi á Velbastað