mikudagur 29. september 2004síða 2

2 Nr. 185 - 29. september 2004 Nr. 185 - 29. september 2004 3 UTTAN ÚR HEIMI Væntar sama óskilið Vit kunnu vænta sama óskil á forsetavalinum í Florida hesaferð, heldur fyrrverandi forsetin Jimmy Carter. Valskipanin í amerik- anska statinum Florida er framvegis so vánalig, at tað ber stutt sagt ikki til at avgreiða eitt rættvíst val har. Tað heldur fyrrverandi forsetin Jimmy Carter. Hann ásannar, at myndug- leikarnir hava gjørt ávísar ábøtur á skipanina síðani gøluvalið fyri fýra árum síðani, men tað er fram- vegis ikki nóg gott, sigur hann. – Nógv bendir á, at vit kunnu vænta sama óskilið sum í 2000, skrivar Carter í einari grein í blaðnum Washington Post. Carter skrivar, at grund- leggjandi altjóða krøv til eitt rættvíst krav eru ikki uppfylt í Florida. Hann veit, hvat hann tosar um, tí hann hevur verið altjóða valeygleiðari í fleiri ár. Sjálvur heldur hann, at ein óheft nevnd eigur at hava ábyrgdina av valin- um í Florida, og at allir borgararnir fáa somu møguleikar. Hann heldur, at Kathrine Harris, sum stóð fyri valinum í Florida í 2000, var ikki óheft, og at Glenda Hood, sum hev- ur tikið við, hevur ov tæt tilknýti til republikanska flokkin. Carter finst eisini at guvernørinum í Florida, Jeb Bush. Hann og Ge- orge W. Bush, forseti, eru brøður, og Carter heldur, at guvernørurin hevur gjørt alt ov lítið fyri at fáa viðurskiftini við valskip- anini í rættlag. Amerikanska sjóverjan gjørdi kvettið, tá hon fyrr í mánaðinum sendi menn umborð á tvey fiskiskip at kanna veiði og reiðskap. Bæði skipini vóru í Kyrrahavinum. Fyrst setti sjóverjan menn umborð á skipið "Lina Maria", sum var statt góðar 200 fjórð- ingar í útsynning úr Gal- apagosoyggjunum, og seinni fóru menn umborð á "San Jose", sum bleiv steðgað í ein útsynning úr meksikonsku strondini. Tað vísti seg, at skipini høvdu 27 tons í lastini - ikki av fiski, men av rús- evninum kokaini. Báðar manningarnar, 18 mans, sita nú í varðhaldi, og myndugleikarnir hava lagt hald á bæði skipini. Í Danmark ætlar stjórnin at taka stig til at fáa fleiri irakar, sum flýddu undan stýrinum hjá Saddam Hussein, at flyta heimaftur. Í seinastuni hava em- bætisfólk í innflytara- og menningarmálaráðnum arbeitt við at fyrireika eitt tilboð til tey iraksku flóttafólkini. Sambært Politiken er ætlanin, at irakararnir skulu fáa til- boð um fíggjarligan stuð- ul úr danska ríkiskassan- um umframt pengar, sum skulu nýtast til at endur- reisa tað økið, sum teir búseta seg í. Sum skilst er ætlanin at venda aftur til eina skipan, sum var í gildi í fjør, og sum gav irakum 18.000 krónur um mánaðin, vildu teir fara heimaftur. 607 iraksk flóttafólk, sum eru í Danmark, hava fingið at vita, at tey fáa ikki uppihaldsloyvi, og Danski Fólkaflokkurin hevur hótt við at fella fíggjarlógaruppskotið fyri næsta ár, ger stjórnin ikki okkurt munagott fyri at fáa irakararnar at venda heimaftur. Fiskur var kokain Irakar fáa tilboð Beijing verður vertur fyri teimum olymp- isku leikunum um fýra ár, men ein frá- greiðing avdúkar, at OL-pengar eru brúkt- ir til mong endamál SVIK Árni Joensen fartekst@mail.dk Kinesiski ríkisgrannskoð- arin, Li Jinhua, hevur av álvara fest í fjúsið. Í einari frágreiðing, sum hann skrivaði í summar, men sum ikki er komin fyri almenningin fyrr enn nú, skrivar Li Jinhua, at svik og fíggjarundandráttur eru vanlig innan umsitingina í 41 av teimum 55 kinesisku stjórnarráðstovunum. Eitt nú er hann komin fram á umfatandi svik í sambandi við arbeiðið at byggja ein ringveg rundan um kinesiska høvuðsstaðin. Sambært fjølmiðlunum er leiðarin fyri verkætlanini skuldsettur fyri at hava stungið ovurstórar upp- hæddir í egnan lumma, og harafturat skal hann hava latið skyldfólki og vinum nógvar pengar burtur av almennu játtanini til veg- arbeiðið. Í 2008 verða teir olymp- isku summarleikirnir í Bei- jing, og býurin hevur gjørt nógv burtur úr at vísa seg sum ein nútímans høvuðs- stað. Men sambært frá- greiðingini hjá Li Jinhua, ríkisgrannskoðara, er alt ikki líka ljósaeytt. Hann vil vera við, at nógvir pengar, sum eru settir av til at fyri- reika leikirnar, eru endaðir aðrastaðni. Í frágreiðing hansara stendur, at nevnd- in, sum fyrireikar leikirnar, hevur stungið meiri enn 13 milliónir dollarar í egnan lumma. Ein stóran part av pengunum hevur nevndin brúkt til at byggja nevndar- limunum egin hús. Kinesiskir eygleiðarar siga, at avdúkingarnar koma Hu Jintao, forseta illa við, tí hann hevur lagt stór- an dent á at koma tí al- menna svikinum til lívs. Í annaðkvøld verður tann fyrsti av trimum sjónvarpsdystum ímillum tey bæði for- setavalevnini VALSTRÍÐ Árni Joensen fartekst@mail.dk Tær seinastu vikurnar hava George W. Bush og John Kerry ferðast USA runt fyri at tryggja sær undirtøku frá veljarunum á valinum í november. Men teir sein- astu dagarnar hava valbuss- arnir staðið stillir, tí val- evnini hava fyrireikað seg til tann fyrsta av teimum sera týðandi sjónvarpsdyst- unum. Dysturin verður í ann- aðkvøld, og kanningar onn- ur ár hava víst, at tað r ser- liga tí fyrsta dystinum, fólk hyggja eftir. Tað hevur eis- ini stóran týdning, sum hvussu valevnini standa seg, tí sambært einari nýggjari kanning siga heili 69 prosent av teimum spurdu, at sjónvarpsdyst- urin kann vera avgerandi fyri, hvønn tey velja. Tíðarritið Time vil vera við, at Bush hevur fyrireik- að seg til sjónvarpsdystir- nar í fleiri mánaðir, og blaðið veit eisini at siga, at forsetin hevur lurtað eftir einum hópi av røðum, sum Kerry hevur hildið. Eisini John Kerry hevur fyrireikað seg, men hann hevur kortini tikið sær stundir til at halda einstakar veljarafundir. Kerry ber orð fyri at duga væl at orðføra seg í einum kjaki, og hann var eisini virkin í einum kjakfelags- skapi, tá hann las á lærda háskúlanum Yale. Annars høvdu hann og Bush sama lærara í júst kjaki. Svik við OL-pengum Bush og Kerry í venjingarlegu Fyri fyrstu ferð hittast Bush og Kerry í einum sjónvarpsdysti. Úrslitið kann fáa stóran týdning fyri valúrslitið Innlit í fíggjar- viðurskifti Rokningar til hitt al- menna skulu fram- eftir avgreiðast skjót- ari og uttan at fara við ov nógvari ar- beiðsorku. Tí er neyð- ugt, at rokningarnar, sum verða sendar almennum stovnum verða greiðari FÍGGJARMÁLARÁÐIÐ Tíðindaskriv Hvønn dag avgreiða al- mennir stovnar umleið 350 rokningar fyri vørur og tænastur, sum hitt almenna keypir. Nógv arbeiðstíð og orka fer til at avgreiða rokningarnar. Nú ætlar Fíggjarmálaráð- ið tó, at viðgerðin av rokn- ingum skal effektiviserast, so umsitingin av økinum gerst minni og at goldið verður til tíðina. Men hóast skilagóðar loysnir, so er veruleikin, at nógv tíð fer til at avgreiða rokningar, sum eru ógreiðar og vanta grundleggjandi upplýsingar. Tí er neyðugt, at rokningar, sum koma til tað almenna, verða greiðari. Ójavnar rokningar Ógvuliga stórur munur er á sjálvum rokningunum, sum skulu avgreiðast. Í øðrum endanum eru rokningar, sum hava allar neyðugar upplýsingar, eru snøggar og greitt uppsettar, og í hinum endanum eru rokningar, ið eru hondskrivaðar og vanta grundleggjandi upplýsing- ar. Ein stórur partur av øll- um rokningum liggur onkustaðni millum hesar báðar pólarnar. – Ógreiðar rokningar krevja lutfalsliga nógv ar- beiði, og tað leingir av- greiðslutíðina. Sjálvandi ger hetta eisini umsitingina dýrari í síðsta enda, sigur Leif Abrahamsen, stjóri á Gjaldstovuni. Greiðari rokningar Um avgreiðslutíðin skal av- markast, er neyðugt, at Gjaldstovan beinanvegin kann skráseta krøv, sum landið skal rinda, í skipanini hjá landinum. Skipanin er lærd upp at kenna tær ymsu rokningarnar, sum virkini brúka. Tað ber í sær, at næstu ferð ein rokning verður móttikin, verður hon ljóslisin (skannað) og skrásett sjálvvirkandi. Síðan verður rokningin beind til rætta viðkomandi í tal- gildaðum (digitalum) formi. "Tá allir stovnar undir landinum eru við í skip- anini, er ein annar fyrimun- ur, at Fíggjarmálaráðið til eina og hvørja tíð hevur fult yvirlit yvir, hvørjir stovnar ikki avgreiða rokningar til tíðina, og kann seta neyðug tiltøk í verk", sigur Leif Abrahamsen, stjóri á Gjald- stovuni. Ein avgjørd treyt er tó, at fyritøkur senda inn væl uppsettar og greiðar rokn- ingar, sum hava allar neyð- ugar upplýsingar. Tí heitir Fíggjarmálaráðið í hesum døgum á teir veitarar, sum senda tí almenna rokningar fyri vørur og tænastur, um at uppfylla ávís formkrøv. Nýggju formkrøvini Fíggjarmálaráðið hevur gjørt eitt yvirlit yvir krøv- ini, sum frameftir verða sett rokningum, ið skulu av- greiðast. Yvirlitið við teim- um týdningarmestu form- krøvunum sær soleiðis út: • Rokningin skal verða prentað ikki skrivað við hond • Rokningin skal hava eitt V-tal. Um talan er um eitt partafelag, skal P/F- nummarið eisini standa á rokningini • Dagfesting skal prentast á rokningina • Rokningin skal hava eitt eintýðugt rokningarnummar • Rokningin skal hava ein falldag, t.d. 30 dagar • Kundanummarið skal verða prentað á rokningina • Er grundarlagið undir keypinum ein rekvisitión ella innkeypsordi, skal verða víst eintýðugt til nummarið á rokningini. • Navnið á tí, sum hevur umbiðið vøruna, skal við á rokningina. • Best er, um rokningin er prentað á hvítt pappír uttan prýði, kassar o.a.t. Ein stórur trupulleiki er, at fleiri fyritøkur brúka rokn- ingar, sum eru prýddar í bakgrundini við litum, myndum og køssum. Hetta órógvar sjálvvirkandi ljós- lesingartilgongdina, og tí er best, um rokningar til landið eru prentaðar á hvítt pappír uttan prýði og annað tílíkt. Samstundis, sum hitt al- menna nú ynskir greiðari rokningar á pappíri, er greitt, at fyrireikingar verða gjørdar, soleiðis at takast kann móti talgildum (digi- talum) rokningum. Seinni í ár verður eisini ein fráboðan send út um, at rokningar til almennar stovnar skulu sendast bein- leiðis til Gjaldstovuna. Ein serlig fráboðan verður send út um hetta. Fíggjarmála- ráðið fer eisini seinni at gera eitt rundskriv um gjaldstreytir. Hitt almenna ynskir greiðari rokningar Rokningarnar til tað almenna skulu nú gerast greiðari og meira eintýðugar Ein føroysk-donsk embætismannanevn d hevur nú tilevnað ásetingina um inn- litið, ið Landsstýrið ætlandi í hesi ting- setuni skal fáa í før- oysk peningastovns- og fíggjarviðurskifti. Innlitið skal latast á sama hátt, sum danskir myndugleik- ar í dag fáa innlit frá Fíggjareftirlitinum INNLIT tíndaskriv Innlit, upplýsingar og dag- føring. Hetta eru við- urskiftini, ið verða viðgjørd í einari føroyskari-danskari embætismannanevnd, sum hósdagin hevði fund í Føroyum. Umboð fyri Fíggj- armálaráðið, Vinnu- og –bú- skaparmálaráðið og Fíggj- areftirlitið eru við í nevndini. Nevndin arbeiðir við at útvega Landsstýrinum neyð- ugu heimildina, so at Lands- stýrið kann fáa innlit í før- oysk peningastovns- og fíggj- arviðurskifti. Arbeiðið, sum í seinasta lagi skal verða liðugt um ársskiftið, er nú komið so mikið á leið, at ásetingin um innlit er tilevnað. Semja er um, at Lands- stýrið skal fáa upplýsingar um møguligar trupulleikar í føroyskum peningastovnum so skjótt sum til ber. Tað merkir, at innlit fæst, eftir at Fíggjareftirlitið hevur gjørt sínar niðurstøður, og tær eru, at trupulleikar eru staðfestir í stovnum í føroyska fíggjar- umhvørvinum. Semjan merk- ir, at Landsstýrið fær fráboð- anina eins skjótt og avvarð- andi danskir myndugleikar. Semjan í nevndini ber eisini í sær, at ein føroyingur, sum er serfrøðingur í føro- yskum fíggjarviðurskiftum, skal knýtast til Det Finansi- elle Virksomhedsråd. Ráðið er partur av Fíggjareftirlitin- um, og tekur m.a. allar prin- sipiellar avgerðir hjá eftirlit- inum. Føroyski serfrøðing- urin skal veita ráð, tá føroysk mál koma á dagsskrá hjá Det Finansielle Virksomhedsråd. Føroyska-danska embæt- ismannanevndin arbeiðir eftir avtalu millum Bárð Nielsen, landsstýrismann við fíggjar- málum, og Bent Bendtsen, vinnu- og búskaparráðharra. Hon er nú farin undir at greiða spurningin, um Fíggjareft- irlitið kann lata Landsstýrin- um innlit og upplýsingar við einum sonevndum ríkislógar- tilmæli, ella um neyðugt er at broyta donsku lóggávuna á økinum. Landsstýrið hevur eisini sett sær fyri, at føroyskar lógir á fíggjarøkinum skulu dagførast nógv skjótari enn í dag. Fyri at røkka hesum máli, arbeiðir føroyska- danska embætismannanevnd- in við at leggja ein leist fyri, hvussu dagføringin skal fara fram. Grundleggjandi er semja um, at Fíggjarmálaráð- ið, peningastovnarnir og Fíggjareftirlitið javnan og støðugt skulu hava samband hvør við annan, soleiðis at partarnir allatíðina kunnu skifta orð um dagføringar av lógargrundarlagnum. Í hesum sambandi kann nevnast, at Landsstýrið í hesi tingsetuni fer at skjóta upp fyri Løgtinginum, at "lov om finansiel virksomhed" verð- ur sett í gildi í Føroyum. Lógin er ein tvørgangandi lóg fyri fíggjarøkið, og kem- ur í staðin fyri ávikavist; "lov om banker og sparekasser"; "lov om fondsmæglersel- skaber"; "lov om investeri- ngsforeninger" og "lov om sparevirksomhed". Haraftur- at hevur lógin ásetingar um "udstededere af elektroniske penge". Umframt at dagføra lógarverkið á økinum, fer lógin at gera lógarverkið einfaldari. C M Y K 3 2 Seinasta freist at lata broyt- ingar inn til telefonbókina 2005 er mána- dagin 1. nov. 2004 Mánadagin 1. november 2004 er seinasta freist, at koma við rættingum til Hvítu síður í telefonbókini fyri ár 2005 (vanliga telefonyvirlitið). Rættingarblað til Hvítu síður er á síðu 660 í telefonbókini 2004,og skal sendast til: Kundaskráseting, Føroya Tele, Postboks 27, FO-110 Tórshavn ella faks 31 93 01. Eykaupptøkur v.m.: Umframt rættingar til navn, bústað, telefonnummar, o.s.fr. ber eisini til at gera nakað serligt burturúr júst tínum tele- fonnummari, við undirstrikingum, eykaupptøkum og undir- upptøkum. Prísurin er 62,50 kr. (íroknað mvg) fyri hvørja undirstriking, eykaupptøku ella undirupptøku. Búmerki: Eisini ber til at umbiðja búmerki í Hvítu síðum. Prísurin fyri búmerki er 2.000,00 kr. (ikki íroknað mvg) fyri hvørja upptøku. Mánadagin 1. november 2004 er seinasta freist at boða frá av nýggjum, um upptøka ynskist í Gulu síðum. Prísir: (A) Standardlýsing ................................. kr.700,00 (B) Innramming...................................... kr. 800,00 (E) Grafisk lýsing pr. mm (min. 30 mm) . kr. 25,00 (sí dømi á s. 658 í Telefonbókini 2004) Litlýsingar: Umframt vanligar svart/gular lýsingar, er eisini møguleiki at lýsa við hvítari bakgrund og við litum. Eykakostnaður fyri hvíta bakgrund er kr. 500,00 og fyri litir við hvítari bakgrund kr. 1.250,00. Skrásetingar-/Rættingarblað til Gulu síður er á síðu 659 í telefonbókini 2004, og skal sendast til: Føroya Tele, Postboks 27, FO-110 Tórshavn, ella faks 32 11 66. GG: Prísirnir á Gulu síðum eru uttan mvg! Í mars 2005 verður telefonbókin borin út til allar fastnetstelefonfelagar í Føroyum. Virki, handlar og stovnar skulu boða frá av nýggjum, um lýst verður í Gulu síðum. Boðast skal eisini frá, um verandi lýsing ynskist við óbroytt. Hvítu síður Gulu síður tel 30 30 30 www.tele.fo www.nummar.fo · info@nummar.fo - www.gulu.fo · info@gulu.fo