hósdagur 12. januar 2017síða 24

FRÍGGJADAGUR 13. JANUAR 2017 SOSIALURIN 6 24 FORSETI HALLUR AV RANA 20. januar er dagurin, tá repu­bli­ kanska forsetavalevnið Donald Trump tekur við sum ameri­ kanskur forseti, og er sostatt eisini endin á átta árum við Barack Obama sum forseta. Barack Obama vann fram í tilvitskuni hjá amerikanarum, tá hann til demokratiska lands­ fundin í 2004, har John Kerry alment varð valdur til for­seta­ valevni hjá flokkinum, helt eina minniliga røðu við nú kenda boðskapinum um vón og einleika. – Tað er einki liberalt Amerika ella konservativt Amerika – men Sameindu Statirnir í Amerika. Tað er einki svart Amerika, einki hvítt Amerika, latín ella asiatiskt Amerika – men Sameindu Statirnir í Amerika, segði tá lítið kendi senatorurin í einum boðskapi, ið fýra ár seinni vakti eini politiska rørslu í Amerika, ið bar hann allan vegin til Hvítu Húsini. Barack Obama gjørdist longu søguligur, tá hann móti øll­um útlitum vann á Hillary Clinton og gjørdist fyrsta svarta forsetavalevni hjá Demo­ kratunum, men tað var nakrar fáar mánaðar seinni, at hann av álvara staðfesti sína støðu í amerikanskari søgu, tá hann gjørdist fyrsti svarti forsetin í USA. Eingin ivi er um, at Barack Obama kom sum eitt frískt lot inn í amerikanskan og al­ heims politikk. Á politiska heimavøllinum prædikaði hann ein boðskap um politiska grøðing og ynskti at sameina politiskt tvíbýtta samfelagið, meðan hann í alheims poli­tikki lovaði at gera upp við linj­una hjá undanmanninum í for­seta­ embætinum, repu­bli­kanska forsetanum George W. Bush. Høgu lyftini og framúr góðu retorisku evnini gjørdu, at hann ikki bara vann amerikanska forsetavalið, men fekk eisini stjørnustatus um mestsum allan heim. Stórar fólkamongdir møtti honum á hansara ferðum í útlondum, og stutt eftir, at hann tók við sum forseti, fekk hann handað friðarvirðisløn Nobels fyri hansara friðarboðskap. Búskaparliga betri fyri Átta ár eftir at Barack Obama tók við sum forseti, kunnu spurnartekin setast við, um eftirmælið stendur mát við høgu vónirnar, ið vóru til hansara tvey skeið sum forseti. Altjóða stjørnustatusið er nevniliga følnað og fólkamongdirnar eru minkaðar, meðan politiski vígvøllurin í USA tykist at vera meira tvíbýttur enn nakrantíð áður. Tóri Højgaard, løgfrøðingur og politiskur viðmerkjari, vísir á, at reint búskaparliga, so stendur tað væl til í USA í dag. – Búskaparliga er støðan góð eftir átta ár við Barack Obama. Virðisbrævamarknaðurin klár­ ar seg væl, og arbeiðsloysið er tað lægsta í nógv ár, tó at mót­ støðu­fólkini vilja vera við, at tølini fyri arbeiðsloysið ikki eru eftirfarandi, sigur Tóri Højgaard, ið tó leggur afturat, at tað er ivasamt hvussu stóra ávirkan forsetin hevur havt á búskapargongdina. – Tá hann kom til, var heims­ búskapurin øgiliga illa fyri, og nú tá hann fer frá, er heims­ búskapurin øgiliga væl fyri. So spurningurin er, hvussu stóran part av æruni hann eigur av búskaparligu uppgongdini í USA, sigur Tóri Højgaard. Obamacare størsti sigurin Politiski viðmerkjarin er ikki eina løtu í iva, tá hann verður spurdur um størsta avrikið hjá Barack Obama, men vísir á Obamacare, nýskipanin innan amerikanska heilsuverkið, ið skuldi gera tað lættari hjá øllum amerikanarum at fáa heilsutrygging. – Av teimum málum, ið Barack Obama lovaði áðrenn hann varð valdur, var Obamacare tað størsta og tyngsta málið at fáa gjøgnum. Tað kann hann í dag fegnast um at hava klárað, sigur Tóri Højgaard, ið tó leggur aftrat, at skipanin ikki eydnaðist eins væl og vónað. – Móttøkan millum borgarar hevur ikki verið so góð, tí Obama­care hevur verið dýrari enn væntað fyri vanliga ameri­ kanaran. So hóast tað eydnaðist at gjøgnumføra nýskipanina, so er hetta nokk ikki akkurát tann skipanin, ið Barack Obama ynskti, sigur Tóri Højgaard. Spurningurin er tó um, hvussu leingi fráfarandi forsetin kann fegnast um heilsunýskipanina, ið ber hansara navn. Republikanski flokkurin hevur nevniliga frá byrjan av verið hart móti nýggju heilsu­ skipanini, og Donald Trump hevur fleiri ferðir víst á, at hann ætlar at avtaka stórar partar av Obamacare. Tá republikanski flokkurin eisini hevur meirilutan í Umboðsmannatinginum og Senatinum er spurningurin nokk bara, nær broytingar verða gjørdar í Obamacare. Tóri Højgaard vísir tó á, at tað er lættari sagt enn gjørt. – Trupulleikin hjá republikan­ arunum er, at allir vilja seta Obamacare úr gildi, men eingin veit hvat skal koma í staðin. Um teir koma við onkrum betri, so fer tað at skugga yvir eftirmælið hjá Barack Obama, men um teir avtaka hana ov skjótt ella koma við onkrum verri, so verður tað Tóri Højgaard Hann var forsetin, ið drap Osama bin Laden. Tað er ein fjøður í hansara hatti, at hann megnaði at drepa størsta fíggindan hjá USA LIVDI IKKI UPP TIL VÓNIRNAR Sum heild hevur Barack Obama ikki megnað at liva upp til tað, ið hann varð valdur uppá. Hann lovaði millum annað at steingja Guantanamo fangaleguna, men átta ár seinni er hon enn opin. Hann lovaði at eina nýggja kós í altjóða politikki við færri kríggjum, men USA hevur aldrin verið partur av so nógvum kríggjum sum nú. Tað sigur Tóri Højgaard, ið eftirmetir forsetaskeiðið hjá Barack Obama