týsdagur 17. januar 2017síða 12

Mikudagur 18. januar 2017 · Nr. 8 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 PENSJÓN HAVA GLOYMT TEY IÐ HAVA BÚÐ Í FØROYUM TEY SEINASTU 25 ÁRINI Fleiri hundrað fólk, sum hava goldið inn í Samhaldsfasta síðani byrjan í 1991 hava kortini ikki rætt til fult útgjald. Tað vil Landsfelag Pensjónista hava broytt Eirikur Lindenskov Í sambandi við lóg­ar­broyt­ing­ ina í Samhaldsfasta, sum varð gjørd í 2009, hevur Lands­ felag Pensjónista gjørt eina frágreiðing, lýsir væl støðuna, sum fleiri pen­sjónistar eru komnir í – og koma í, tí teir ikki fáa fult útgjald úr Arbeiðs­markn­að­ar­eft­ir­løn­ar­ grunn­in­um, vanliga nevndur Sam­halds­fasti. Treytin fyri at fáa útgjald er, at tú skalt hava búð í Føroyum í 40 ár millum 15 og 67 ára aldur. Men trup­ul­leik­ in er, at nógv fólk, sum ikki lúka hesar treytir, hava gold­ ið inn í skipanina síðani byrj­ ar fyri góðum 25 árum síðani. Frágreiðingin frá Lands­ fe­lag Pensjónista er hend­an: Arb­eiðs­markn­að­ar­eft­ir­løn­ ar­grunn­urin,­ AME­G, e­r s­ett­ ur á stovn við løgtingslóg nr. 39 frá 7. mai 1991 við seinni broyt­ing­un­um. Grunnurin hevur til enda­ máls at tryggja øllum íbúgv­ um landsins eina arb­eiðs­ markn­að­ar­eft­ir­løn. Fæ grunnsins verður fing­ ið til vega við at allir per­són­ ar undir 67 ár rinda grunn­i­ n­um 2,25% av teirra árligu skattaskyldu inntøku og allir arbeiðsgevarar rinda 2,25% av útgoldnum A-inntøkum. Stovnurin fór undir reglu­ ligar útgjaldingar til per­són­ ar yvir 67 ár 1. apríl 1997. Ein persónur hevur rætt til eftirløn, tá hann hevur fylt 67 ár. Lógargrundarlag: (Løgtingslóg nr. 39 frá 07. mai 1991 um Arb­eiðs­markn­að­ar­ eft­ir­løn­ar­grunn) § 3.13) Rætt til arb­eiðs­markn­ að­ar­eft­ir­løn eigur hvør per­ són­ur, ið hevur fylt 67 ár, og sum í minst trý ár, meðan hann var millum 15 og 67 ára gam­al, tá hevði fastan bústað í Føroyum og var skrásettur í fólkayvirlitinum í Føroyum. 2. stk.13) Persónur, sum lýkur krøv­ini í stk. 1, hevur rætt til 1/40 av fullari arb­eiðs­markn­ að­ar­eftirløn fyri hvørt árið, tó í mesta lagi 40 ár, hann hev­ur havt fastan bústað í Føroyum og verið skrá­sett­ur í fólkayvirlitinurn í Før­oy­ um, meðan hann var millum 15 og 67 ára gamal. 3. stk.13) Rætturin tekur við hin fyrsta í mánaðinum, ið við­ kom­andi hevur fylt 67 ár. Rætt­ur­in heldur uppat við end­an av mánaðinum, tá treyt­ir­nar eru burtur. TAKS umsitur bæði inn­ gjald og útgjald í Arbeiðsmar knaðareftirlønargrunninum. Stýrið og fyrisitingin At sita fyri eft­ir­løn­ar­grunn­ in­um er eitt stýrið valt, sum hev­ur tríggjar limir. Ein um­ boð­adi arbeiðsgevarar, ein um­boð­andi løntakarar og stýr­is­formaðurin í Gjald­ stovu­ráð­num, sum eisini er for­mað­ur í stýrinum fyri eft­ir­løn­ar­grunnin. Stýrislimirnir vera valdir fyri 3 ár í senn. Limirnir í stýrinum eru: Annfinn V. Hansen, formaður Marita V. Rasmussen, stýrislimur Georg F. Hansen, stýrislimur Arbeiðsgevarar rinda ikki gjald fyri løn hjá út­lend­ing­ um undir FAS skipanini, ella fyri løn hjá útlendingum um­ borð á skipum, sum verða javnmett við skip, ið eru skrásett við heimstaði í Før­ oyum og sum lúka treyt­ir­nar um Føroyska Altjóða Skipa­ skrá­seting. Útgjaldið verður broytt so­leið­is, at fólk búsitandi utt­an­lands eisini fáa útgjald. Samstundis verða treyt­ irnar fyri útgjald hjá pen­ sjón­ist­um búsitandi í Før­oy­ um broyttar soleiðis, at tey skulu lúka somu treytir sum tey, ið búgva uttanlands. Hetta merkir, at fleiri ikki long­ur fáa fulla eftirløn, um tey ikki hava búð í Føroyum í 40 ár, meðan tey vóru millum 15 og 67 ár. Hetta rakar nógv av teim­ um, ið hava verið utt­an­lands í lestrar- og ella arb­eiðs­ør­ ind­um. Búðstaðartreytirnar fyri Samhaldsfasta eru ikki tær somu sum fyri fólka­pensjónina, har búð­ stað­ar­tíðin í Danmark og Grøn­landi telja við teimum kravdu 40 árunum. Løgtingslóg nr. 64 frá 25. mei 2009 samtykkir at inn­ tøk­ur og útreiðslur eft­ir­løn­ ar­grunsins verða ikki tikn­ar við á løg­tings­fíggj­ar­lóg­ina. Fólk búsitandi í Føroyum, ið eru 67 ár fáa útgjald uttan um­sókn smbr. kunngerð, með­an tey, ið búgva utt­an­ lands fáa eftir umsókn. Dømi um útgjald úr Samhaldsfasta AMEG 2016 Dømini er ein samanlíkning um útgjald úr Samhaldsfasta, AMEG, fyri persónar, ið ávika­vist eru búsitandi í Før­ oyum og uttanlands. Hesir hava búð sama tal av árum í Føroyum meðan tey vóru millum 15 og 67 ár, men hava havt ymiskt inn­ gjald til Samhaldsfasta síð­ an grunnurin varð settur á stovn. Tað er serstakliga hesi viðurskiftini, nógv eru ónøgd við. Tey fáa skert út­ gjald samstundis sum tey hava goldið inn í grunnin øll 25 árini, grunnurin hevur virk­að. Avleiðingar av lógarbroytingunum frá 2009 og seinni Endamálið við lóg­ar­broyt­ ing­ini frá 2009 var, at eft­ ir­lønin frá arbeiðs­markn­ að­ar­eft­ir­løn­ar­grunn­in­um skuldi lúka treytirnar í norð­ ur­lendsku konvensjónini um sosialtrygd. Í álitinum frá fíggjarnevndini fyri at broyta lógina, var ein av grund­gevingunum so­ljóð­ andi: Við uppskotinum slepst und­an teimum óhepnu av­ leið­ing­unum, ið standast av ver­andi skipan, har t. d. ein før­oy­ing­ur, ið hevur goldið inn í skipanina alt sítt virkna lív, eftir galdandi reglum ikki fær nakað úr AMEG, um hann velur at búseta seg t.d. í Noreg. Landsfelag Pensionista er samd í, at tað er rættvíst, at føroyingar, ið hava goldið til AMEG, fáa útgald úr grunn­ in­um. Tað tykist tó, at man hev­ ur gloymt tey, ið hava búð í Føroyum tey seinastu 25 ár­ ini og goldið í grunnin, síðan hann var settur á stovn. Um tey ikki hava búð í Føroyum í 40 ár tilsamans, orsaka av, at tey hava verið uttanlands í lestrarørindum ella arbeitt, fáa tey ikki fult útgjald und­ ir núverandi umstøðum. So­ leið­is sum skipanin er nú, er tað órættvíst fyri hesi. Rætturin til fult end­ur­ Búsitandi!í!Føroyum! ! 33 33 33 33 Persónur3D3 3673ár,3búsitandi3í3Føroyum3altíð3 inngjald3í3253ár3 33 33 Hevur3búð3í3Føroyum315M673ár3 523 33 33 Útgjald3úr3Samhaldsfasta3 40/403 3910! 33 33 33 33 33 33 Persónur3E3 673ár,3búsitandi3í3Føroyum3síðan319893 inngjald3í3253ár3 33 33 Hevur3búð3í3 Føroyum33 15M183ár3 33 33 33 33 3 39M673ár3 283 33 33 33 3 3 313 33 33 Útgjald3úr3Samhaldsfasta3 31/403 3030! 33 33 33 33 33 33 Persónur3F3 673ár,3búsitandi3í3Føroyum3síðan319913 inngjald3í3253ár3 33 33 Hevur3búð3í3 Føroyum33 15M163ár3 13 33 33 33 3 42M673ár3 253 33 33 33 3 3 263 33 33 Útgjald3úr3Samhaldsfasta3 26/403 2542! 3 3