hósdagur 2. februar 2017síða 22

FRÍGGJADAGUR 3. FEBRUAR 2017 SOSIALURIN 15 22 FRANSKA VALIÐ DANJAL AV RANA Í fjør loyptu tvey valúrslit hvøkk á ein stóran part av heiminum. 23. juni at­ kvøddi ein meiriluti av enska fólkinum at fara úr ES. Eitt lítið hálvt ár seinni, 8. novembur, valdi amerikanska fólkið Donald Trump sum forseta í USA. Politiskir greinarar meta, at orsøkirnar til óvæntaðu úrslitini eru samansettar, men tó rættiliga líkar í báðum førum. Ein ótti fyri fremmandari tilflyting og yvirgangi, ónøgd við støðuna á arbeiðsmarknaðinum og and­ stygd fyri politikkarum millum fólk. Spurningurin, sum mong seta sær, er um somu orsøkir kunnu føra til líknandi óvæntað úrslit í øðrum londum. Í ár skulu nýggir forsetar veljast í Franka­ ríki, Týsklandi og Hollandi; munnu tey fara sama veg sum USA? 23. apríl er fyrsta valumfar í franska forsetavalinum. Sitandi forsetin Francois Hollande hev­ur valt ikki at stilla upp aftur. Tað er kanska líka frægt, tí ongan­ tíð í franskari søgu, hevur ein forseti verið verri lýddur. Sein­ asta meiningakanningin vísti, at einans fýra prosent av franska fólkinum halda, at hann klárar seg væl sum forseti. Tað var tó ikki serliga óvæntað, at hann 1. desembur kunngjørdi, at hann ikki fór at royna at gerast for­ seta­valevni aftur. Fá vóru tey, sum mettu hann hava nakran møguleika kortini. Arbeiðsloysi í Frankaríki er stórt, óttin fyri yvirgangi enn størri og mótstøðan móti tilflytarum og flóttafólkum hevur kanska ongantíð verið størri. Alt hetta talar fyri, at fronsku veljararnir fara at leita sær til høgru, tá teir síðst í apríl skulu velja forseta. Tveitti pápan út Alt bendi tí á eitt stríð millum Francois Fillon, fyrrverandi for­sætisráðharran og valevni hjá konservativa flokkinum, og høgravíðgongdu Marine le Pen, men ein fyrrverandi sosial­istur, fyrrverandi fíggjar­ mála­ráðharrin, 38 ára gamli Emmanuel Marcon, klárar seg sera væl í veljarakanningunum. Francois Fillon vann sera óvænt­að undanvalið í kon­ serva­tiva flokkinum móti fyrr­ verandi forsetanum Nicolas Sarkozy og fyrrverandi forsætis­ ráðharranum Alain Juppé. Marie Le Pen hevur sum so ongan av­ bjóðara, tó at 27 ára gamla systir­ dóttirin Marion Maréchal-Le Pen er í fullari ferð fram í flokkinum. Marine Le Pen yvirtók flokkin eftir pápa sín, Jean-Marie Le Pen, í 2011. Í august 2015 gjørdi hon ikki mætari enn at tveita pápa sín úr flokkinum, tí hann ikki long­ur umboðaði virði floksins. Marine Le Pen hevur seinastu árini roynt at gjørt flokkin eitt sindur meiri stovureinan, eins og aðrir høgravíðgongdir flokkar í Evropa. Tískil var ikki longur pláss fyri stovnara floksins, Jean- Marine Le Pen. Veljarakanningarnar eru mest sum á einum máli um, at Front National og Marine Le Pen fara at vinna fyrsta valumfari. Velj­ara­ kanningarnar vísa hana støðugt á odda í valstríðnum, við umleið 25 prosentum av atkvøðunum. Um so er, fer Marine Le Pen at endurtaka bragdið hjá pápa hennara frá 2002, tá hann sera óvæntað gjørdist nummar tvey í fyrsta valumfarinum. 38 ára gamal ger um seg Síðani er tað vorðið til eitt hart stríð millum mið-vinstra valevni Emmanuel Marcon og konservativa valevni Francois Fillon. Teir liggja stavn um stavn beint um tey 20 prosentini, men gongdin hjá teimum er hin øvugta. Undirtøkan hjá Francois Fillon er støðugt fallandi, um árs­ skiftið lá hann á odda í velj­ara­ kanningunum við 28 prosentum av atkvøðunum, so er undirtøkan hjá Emmanuel Marcon eitt vet vaksandi, úr 17 prosentum fyri tveimum vikum síðani upp í 20 prosent í seinastu veljara­ kanningini. Fá eru tó tey, sum vænta, at Marine Le Pen verður næsti forseti Frankaríkis. Valskipanin við tveimum valumførum verð­ ur mett sum ein konservativ trygd, sum skal forða fyri, at ov víðgongdir politikkarar fáa valdið. Skipanin ger, at velj­ar­arnir hjá taparunum í fyrra um­fari fáa møguleikan at atkvøða taktiskt í seinna umfari, fyri tí valevnunum, tey meta fer at gera minni skaða. Tað hendi í 2002, tá vinstrahallu veljararnir í stórum tali atkvøddu fyri kon­servativa Jacques Chirac, og tað verður mett sum sera ósannlíkt, at Marine Le Pen vinnur seinna valumfarið. Men tað bleiv eisini sagt um bæði Brexit og Donald Trump. Teir báðir favorittarnir, Fran­ cois Fillon og Marie Le Pen, hava tó rent seg í politiskt ódnarveður seinastu tíðina. Fíggjarligar gølur spøkja Bæði Marie Le Pen og Francois Fillon eru nú undir illgruna fyri at hava misbrúkt almennan pening. Marine Le Pen og Front National eru skuldsett fyri at hava nýtt ES- pening til at rinda starvsfólkum á floksskrivstovuni. Gølan er meinlík teirri, ið feldi Morten Messerschmidt í heyst. Skuld­ setingin er, at peningur, sum er tillutaður Front National frá ES til politiska arbeiði teirra í ES-tinginum, er vorðið nýtt til at løna starvsfólkum á høv­uðs­ skrivstovu floksins í París Marine Le Pen noktar at rinda peningin aftur. Talan er um 2,2 milliónir krónur. Hon sigur, at talan er um politiska forfylging og at eingi prógv eru fyri skuld­ set­ingunum. Skuldsetingarnar móti Fran­ cois Fillon eru nakað grovari. Hann er skuldsettur fyri at hava sett konu sína í starv sum ráðgevi og lønt henni yvir 6,7 milliónir krónur av almennum pengum. Trupulleikin er, at ilt er at síggja, júst hvat starv hennara hevur verið og illgruni er tí um, at hon í veruleikanum onki hevur gjørt fyri løn sína. Franska avísin Le Canard vil eisini vera við, at Francois Fillon hevur lønt børn­ um sínum 625.000 krónur fyri tað sama. Francois Fillon noktar seg sekan í skuldsetingunum, men hevur gjørt tað greitt, at um rættarmál spyrst burtur úr málinum, stillar hann ikki upp til forsetavalið. DANJAL@SOSIALURIN.FO FAÐIRMORÐ Í FRONSKUM POLITIKKI Veljara­kann­ ingarnar eru mest sum á einum máli um, at Front National og Marie Le Pen fara at vinna fyrsta valumfari Í 2015 tveitti hon pápa sín úr flokkinum. Í vár vónar Marine Le Pen at gera tað, pápin ongantíð megnaði - at vinna seinna umfar í franska forsetavalinum og gerast forseti í fronsku republikkini