mánadagur 20. februar 2017síða 42

VIKA 8 • 20. FEBRUAR 2017 18 ÓKEYPIS LÝSINGARBLAÐ TEMA Børn & Ung Vilmund Jacobsen Í ár verður føstulávintsmánadagur 27. februar – ella um eina viku. Næstu tveir dagarnir eftir føstu­ lávint eita grýlukvøld og øskudagur. Vit kunnu siga, at føstulávint í dag serliga er ein barnaveitsla, har børnini lata seg í grýluklæði, sláa tunnu og ganga grýla. Skúlar og barnagarðar kring um landið skipa fyri tunnusláing, har katta­kongurin ella kattadrotningin fær krúnu – og kanska fær vakrasta grýlan eitt gávukort. Gera nógv burturúr Men, tað eru ikki bara børn, sum sláa tunnu á føstulávint. Tað gera tey vaksnu nógvastaðni eisini. Ymiskt er, hvat gjørt verður burt­ ur úr, men eitt nú í Sumba er hetta ein rættiligur hátíðardagur við skrúð­ gongu, tunnusláing, veitslu og dansi. Temaið í føstulávintshaldinum í Sumba er føroyska flaggið. Búnin, sum sligið verður í, er hvít skjúrta, blátt og reytt silkiband, og eisini plaga tey at hava eina bláa og eina reyð rósu. Onkur hevur eisini kaskett á høvd­ inum við føroysku litunum. Gassin ella keppurin, sum sligið verður við, er eins og tunnan málaður hvítur, bláur og reyður. Til borðhaldið um kvøldið, sum er partur av føstulávintshaldinum í Sumba, er alt pyntið eisini gjørt við føroysku flagglitunum. Føstulávintshaldið í Sumba byrjar vanliga í samkomuhúsinum beint eftir middag. Her fáa øll, sum ætla sær at sláa tunnu, eitt nummar, og síðan verð­ur gingið í skrúðgongu heim í bygd­ina. Um kvøldið er veitsla í bygdini við góðum mati, og her verða kattakongar og kattadrotningar heiðrað. Tá borð­ haldið er liðugt, verður enskur dansur, og tá løtur eru gjøgnum náttina, og steðgur í enska dansinum, verður farið upp á gólv. Men, tað er ikki bara í Sumba, at gjørt verður burtur úr føstulávint. Eins og barnagarðar og skúlar skipa fyri tunnusláing, eru eisini bygd­ ir, har ungmannafeløg skipa fyri. Á Sandi er tað ungmannafelagið Virkið, sum stendur aftan fyri tiltakið, og her sláa bæði børn og vaksin, kvinn­ur og menn, tunnu. Føsta í 40 dagar Á www.snar.fo lesa vit, at føstulávint upprunaliga er ein katólskur siður. Orðið føstulávint merkir føstuaftan – ella kvøldið fyri føstuna. Føstan er ikki eina ávísa tíð í hvørjum ári, tí tíðin er knýtt at páskum og kirkjuárinum. Føstuinngangur verður hátíðar­ hild­in sjey vikur fyri páskadag, og føstu­lávint kann tí liggja millum 1. februar og 7. mars. Føstan varir tó bara í 40 dagar. Sunnudagarnir í føstu­tíðini verða ikki taldir við, tí teir verða ikki mettir at vera føstudagar. Hóast føstulávint er knýtt at kirkju­árinum, hevur høgtíðin eisini røtur í heidnari siðvenju. Summi vilja vera við, at føstulávint upprunaliga var ein várveitsla, har dentur varð lagdur á ítøkiliga bar­ dagan millum vetur og summar. Menn, klæddir í vetrarbúna og aðrir í summarbúna, stuttleikaðu sær við at berjast á gøtunum. Ein samanrenning Á www.snar.fo verður sagt, at eisini tunnusláing sigst at stava frá heidnari siðvenju, har menn á hestbaki riðu í ring og skiftust at sláa tunnu við einari livandi kettu í. – Kettan var ímynd av óndskapi, sum vinnast skuldi á. Tá kettan rann avstað, varð liðugt. Tí kunnu vit siga, at føstulávint er ein samanrenning av heidnari og kristnari siðvenju. Føstulávint – ein samanrenning av heidnari og kristnari siðvenju Ymiskt er, hvat gjørt verður burtur úr føstulávint kring landið, men nógvastaðni sláa bæði børn og vaksin, kvinnur og menn, tunnu - og í onkrum bygdum verður rættilig føstulávintsveitsla hildin Í Sumba gera tey nógv burtur úr føstulávint, og tað eru teir føroysku flagg-litirnir, sum seta dám á alt tiltakið Eins og barnagarðar og skúlar skipa fyri, eru eisini bygdir, har ungmannafeløg ella bygdafeløg skipa fyri tunnusláing * Føstulávint er upprunaliga eitt hátíðarhald fyri várinum. * Orðið Føstulávint er úr týskum og merkir føstu-aftan, kvøldið fyri føstuna. * Øskudagur er mikudagur eftir føstuinngang. * Hildið verður, at siðurin við at baka føstulávintsbollar er úr Týsklandi, frá uml. 1600. Bollarnir vóru tá hveitibollar uttan fyllu og teir vóru nevndir heisswecken. * Grýla er gamalt norrønt orð, sum sipar til eitt skrímsl. Í dag ganga børn grýlu frá hurð til hurð. Tá tey hava sagt, hvat tey eita, fáa tey bomm ella eitt oyra. * Tunnusláttur fer fram á føstulávint. Í felag sláa vit eina trætunnu við einum gassa, til hon smildrast og dettur niður. * Tá er kattkongurin ella kattadrotningin funnin.