týsdagur 7. mars 2017síða 8

Mikudagur 8. mars 2017 · Nr. 29 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Annika Kunoy Im annika@sosialurin.fo Hjá 33 ára gomlu Lív Pat­ urs­son hava spurningar um sam­felagsviðurskifti altíð fylt nógv. Lív er lim­ur í javn­ støðu­nevndini og arb­eið­ir sum ráðgevi í javn­støðu­mál­ um. Eis­ini hevur hon eina kandi­dat­út­búgving í sam­fe­ lags­vísind­um við kyn sum sergrein. Lív greiðir frá, at hon altíð hevur undrast yvir norm­ar í samfelagnum, og sett spurningar við hvat av hes­um er biologiskt og hvat er menniskjaskapt. Hon var heilt ung, tá hon fyrstu ferð reisti spurningar um hvaðani kyns normarnir koma og hvør definerar teir. – Vit vilja altíð hava eitt ein­falt svar uppá hesar spurn­ing­arnar, sigur Lív. Men svar­ið er helst, at tað er eitt sindur av hvørjum. Feminisman anno 2017 Tað er torført at definera orð­ið feminisma, tí tað er ym­iskt, hvussu vit skilja hug­ tak­ið og hvat vit leggja í tað, greið­ir Lív frá. – Ein modernaður fem­ in­ist­ur kann vera ein og hvør. Tað er ongin ein­føld definatión, men grund­leggj­ andi kann ein og hvør, sum held­ur at øll – ótengt at kyni – skulu hava somu politisku, bú­skaparligu, sosialu og per­ són­ligu rættindi, skyldur og møguleikar kalla seg fem­in­ ist, sigur Lív. Í dag er feminisman í ávísum umhvørvum eyð­ kend av ein­um fakligum sub­stansi, sum eis­ini leiðir til vaks­andi eft­ir­spurn­ingi og arb­eiði innan javn­støðu­ inte­grer­ing. Hóast hesir bólk­ar av fakfóki, sum Lív eis­ini hoyrir til, ikki arbeiða akt­iv­ist­iskt, so er tørvurin á akt­iv­ismu enn har, greiðir hon frá. – Vit hava avgjørt tørv á ein­um kjaki um og við fem­ in­ismu í Føroyum í dag. Før­ oyska samfelagið er sið­bund­ ið og kynsuppbýtt, og tað er serliga býtt í tveir bólk­ar: ‘rættar’ kvinnur og ‘rættir’ menn. Vit læra okk­ara børn hetta frá tí, at tey eru smá, og hóast hetta er mest ótilvitað, so vísa vit teim­um bara helvtina av val­møgu­ leik­un­um – teir sum passa til teirra biologiska kyn. Hetta er spell, tí við hesum lata vit ikki upp fyri fjølbroytni, sum vit í stóran mun hava tørv á, sig­ur Lív. – Tað er deiligt og neyðugt fyri eitt lítið og fólksliga við­brekið sam­fe­lag við eitt sindur av fjøl­broytni í upp­ runa, átrún­aði og ment­an. Tá øll ikki noyðast at passa í hesar báðu homo­genu kyns­ bólk­arnar fáa vit eitt sindur av neyð­ugum ym­isk­leika, og har­við vøkstur í sam­fe­lagið, sigur hon. Hon leggur tó aft­ur­at at hon sær mun á yngra ætt­ar­ lið­num, og ser­liga á politisku ung­manna­fe­løgnum, sum flest øll vísa á týdningin av meira fjølbroytni. Hetta møgu­liga partvís tí, at tey hava gott samstarv við granna­londini, og har verða spurn­ingar ikki settir við orða­skifti um javnstøðu ella fem­in­ismu, sum sjálvsagt er ein náttúrligur partur í sam­ fe­lags­kjakinum. Er feminisma viðkomandi í Føroyum Lív heldur, at um ein iv­ast í, hvørki stríðið fyri javn­ rætt­ind­um enn hevur týdn­ ing í Føroyum, so er bara at hyggja at hagfrøðini, hvussu kynini verða lýst í al­ menna rúminum, umframt í almenna og politiska orða­ skift­inum. Tað er langt á mál, held­ur hon. – Tað er tó týðandi munur á javnrætti og javnstøðu. Hó­ ast kvinnur og menn hava somu rættindi á næst­an øllum økjum, so eru at­komu­ møguleikarnir ikki altíð teir somu. Tað er tað sum er tann tunga, torføra og sam­an­setta avbjóðingin, sum vit sum eitt modernað, demo­krat­iskt samfelag hava skyldu at fá­ ast við. Tað eru tó tey, sum vilja vera við, at kjakið um javn­ rætt­indi ikki er við­kom­andi fyri tey, tí tey trívast í sið­ bundnu kynsrollunum – ja, hava møguliga tilvitað valt tær til. – Tað er ikki uppgávan hjá polit­ikarum, feministum og sam­felagsfrøðingum at siga hvussu føroyskar kvinnur og menn skulu liva, ella at geva ráð um hvat er rætt fyri hvønn einstakan. Tað er ikki tað feminisma snýr seg um, slær Lív fast. – Heldur snýr hon seg um, at seta spurn­ar­tekin við, hvat tað er sum elvir til ójavn­a býtið í samfelagnum og um tað er okkurt, sum vit kunnu gera betur til frama fyri øll. Ójavna býtið er jú ikki bara nakað, sum rakar kvinn­urnar, slær Lív fast og nevn­ir arbeiðsstrongd og pápa­rættindi sum dømi. Hon vænt­ar til dømis ikki, at menn fram­yvir fara at finna seg í, at vit býta upp í A og B for­eldur, og at teir oftast hoyra til seinna bólkin. – Tá vit byrja at seta hesar spurn­ing­arnar og viðgera teir, so síggja vit positivar broyt­ingar í samfelagnum, greið­ir hon frá. Eisini hóast mót­støðan er stór at byrja við. Samanbera vit okkum við granna­londini, so er støðan í Føroyum hampulig, og før­ oyska samfelagið hevur nógv positiv virðir, heldur hon. – Hesi virðini skulu ikki skotr­ast burtur, bara tí at alt skal verða líka fyri líka, tí tað snýr seg ikki um at telja hvør hevur smurt flest matpakkar. Tó, so eru vænt­ an­ir til bæði menn og kvinn­ ur sera snævurskygdar og av­mark­andi í føroyska sam­ fe­lag­num, umframt at vit hava eina trista hagfrøði at vísa á, tá tað kemur til eitt nú lønarmun og harð­skaps­ SAMRØÐA Vit hava avgjørt tørv á feminismu í Føroyum í dag. Føroyska samfelagið er sera kynsuppbýtt, og tað er serliga býtt í tveir bólkar: ‘rættar’ kvinnur og ‘rættir’ menn. Fatanin og uppbýtingin er so søguliga og menturnarliga rótfest, at vit geva okkum ikki far um hví tað er so, men trívast í at soleiðis hevur tað altíð verið. Hetta er spell, tí við hesum lata vit ikki upp fyri fjølbroytni, sum vit í stóran mun hava tørv á, um vit skulu vaksa og mennast sum samfelag, sigur Lív Patursson, sum sjálv kallar seg feminist. Lív Patursson: EIN MODERNAÐUR FEMINISTUR Mynd: Kvinna