hósdagur 9. mars 2017síða 24

FRÍGGJADAGUR 10. MARS 2017 SOSIALURIN 30 24 Tíðargrein Hans Pauli Strøm fyrrv. landsstýrismaður 2004-09 H etta vil eg fegin taka sum tekin um, at umsíðir várar aftur í føroyskum heilsu­poli­ tikki aftaná 5-6 ár, har tað hev­ur ver­ið øskukalt. Tað er í síðstu løtu, at við menningarætlanini verður møgu­leiki fyri at lyfta sjúkra­hús­ verk­ið – t.v.s. Lands­sjúkra­húsið – úr vand­an­um fyri eini nið­ur­bræðing, sum hevur hótt í nøkur ár. Tó liggur avgjørda fyritreytin fyri, at møguleikin kann gerast til veru­leika í hesum báðum lutum: 1. At fíggjarligu karmarnir fyri at fremja ætlanina verða fingnir til vega. Tað snýr seg um - sum tey sjálvi siga – einar 30-40 mió. kr. eft­ir 4-5 árum. Hetta eigur at verða ásett longu í fíggj­ar­ karm­unum fyri 2018-22, ið verða fram­lagdir um fáar vik­ur. Ann­ ars hevur alt tosið onga mein­ing – fyri hetta landsstýrið í hvussu er. 2. At landsstýriskvinnnan sum skjót­ast kemur við eini ítøki­ lig­ari tíð­ar­fest­ari arb­eiðs­skrá fyri, hvussu hvør einstakur lut­ur í hesi menn­ing­ar­ætlan skal setast í verk. Høsn­ast er nóg longi yvir hesum, og minn­ ast skal til, at í heyst er longu helvt­in av valskeiðnum ging­in – utt­an at nakað er fingið frá hond­ini. Politiskar fyritreytir tykjast at verða til staðar. Burtursæð frá nøkr­um fáum kroniskum and­ støð­ing­um norðanfyri er yv­ir­høv­ ur undirtøka fyri ætlanini. Leiðsl­ ur­nar á sjúkrahúsunum, eis­ini teim­um smáu, spæla við. Og sjálvt Norð­lýsið hevur slept dóma­dags­ pro­feti­unum. Fegin var eg um samrøðu í Norð­ lýs­in­um við fyrrv. lækna­stjóran við Klaksvíkar Sjúkra­hús, Jákup Peter­sen, ið var sera positivur fyri menn­ing­ar­ætl­an­ini og vísti á tørv­in fyri dygdarbetri og tryggari sjúkra­hús­verki við bert einari yv­ ir­skip­að­ari leiðslu og miðsavning av ressursunum til kravmiklastu upp­gávurnar á Lands­sjúkra­hús­un­ um, og útluting av minni krevjandi plan­løgdum við­gerð­um umframt van­ligari end­ur­venjing á smærri sjúkra­hús­un­um. Høvuðstættirnir í menningarætlanini Soleiðis sum eg skilji meiningina við menn­ingarætlanini, eru høv­ uðs­tætt­irnir hesir: • At nøkta tørvin á ser­lækna­øk­in­ um og skipa eina eff­ekt­iva rekr­ utt­er­ing av heilsu­starvs­fólk­um, og at hetta er høv­uðs­av­bjóð­ing­in fram um allar. • At fáa sjúkrahúsverkið at virka sum eina organisatoriska eind, t.v.s.: • Ein yvirskipað sjúkrahússtjórn yvir teim trimum sjúkra­hús­un­ um og teirra lokalu leiðslum. • Ein felags starvsfólkadeild, har tæn­astuskyldan ikki er stað­sett lok­alt men í øllum sjúkra­hús­ verk­inum. • Ein sentral visitatión, so sjúkl­ ing­ar verða vístir til heilsu­fak­ liga røttu og skjótastu við­gerð, ant­in tað er í Havn, í Klaks­vík ella á Tvør­oyri. • Serlæknafrøðilig toymi skipast fyri øll høvuðssjúku­øki, við høv­ uðs­sæti á Lands­sjúkrahúsinum, men við tæn­astu­skyldu fyri alt sjúkra­hús­verkið. • Arbeiðsbýti við mið­savn­ing av krevj­andi ser­lækna­frøði­lig­um upp­gávum á Lands­sjúkra­hús­ in­um, og útdelegering til smáu sjúkra­húsini av eftirviðgerð um­ framt minni kravmiklum, plan­ løgd­um uppgávum. • Fíggjarlig uppraðfesting til tess at fremja høvuðsmálini í menn­ ing­ar­ætlanini. Fegin um menningarætlanina Sum fyrrverandi landsstýrismaður í heilsu­málum 2004-09 eri eg hjart­ ans fegin um menn­ing­ar­ætl­an­ina – ikki fyri tað tunn­liga skjalið men fyri politisku am­bi­ti­ón­irnar. Tó tað er ein fagn­að­ur við treytum: • Høvuðsavbjóðingin, ser­lækna­ tørv­urin, skal síggjast aft­ur í fíggj­ar­kørm­unum tey næstu 4-5 árini, • Alt arbeiðsbýti millum Lands­ sjúkra­hús­ið og hinubæði smáu sjúkra­húsini skal vera fak­liga grund­að í samstarvi við Lækna­ fe­lag­ið – uttan lok­al­pol­it­isk­ar rossa­handl­ar, • Forstjórin fyri sjúkra­hús­verk­in­ um skal vera ein heilsu­fakligur auto­ri­tet­ur við neyð­ug­ari fyri­ sit­ing­ar­ligari orku og yvir­valds­ rætti yvir deild­ar­leið­ar­unum í Havn, Klaks­vík og Tvør­oyri. Ann­ars er tal­an bert um eina tátu. Tunnligt skjal um menningarætlanina Tá eg setti meg til at lesa hesa góðu menn­ingarætlan, væntaði eg ikki at tað bleiv so skjótt eftir seg. Men síðurnar eru fáar og her er ikki so nógv av nýggjum. Lands­ stýr­is­kvinnan sigur, at “fleiri enn 50 fakfólk hava luttikið” í arb­ eið­num við menn­ing­ar­ætl­an­ini. Alment hevur hon sagt, at hetta er ein serlig dygd í mun til øll onnur álit um evnið, tí hetta kemur frá fakfólkunum sjálv­um í mun til øll hini álitini. Her eri eg tó ikki samdur, tí samanborið við onn­ ur heilsu­politisk álit, m.a. tey eg sjálvur var við til í míni tíð sum lands­stýrismaður, er hetta fak­liga fá­tæks­ligt, óvanliga tunn­ligt og lítið undirbygt. Tá alt við skrá, inngangsbønum, mynd­um og talvum er tikið frá, eru einar 30-40 síður í fríteksti við veru­lig­um tankum og ætlanum um sjúkra­húsverkið. Tá er ikki nógv í part hjá teimum fimti. Hvørji eru fakfólkini? Hvørji eru so fakfólkini í hesum áli­t­in­um um sjúkrahúsverkið? Her kann tað undra, at av øllum hesum “fleiri enn 50 fakfólkunum” eru bert 5 av teimum, sum fram um øll onn­ur eru serfrøðingar við bestu vit­an um sjúkrahúsverkið, nevn­ liga sjúkrahúslæknarnir. Eg undrist eisini á, tá man sær hvør hevur skrivað menn­ing­ar­ætl­ an­ina, at har er onki um­boð fyri før­oysku ekspertisuna í Lækna­fe­ lag­n­um sloppin framat. Har hava bara sitið tveir serkønir út­lend­ing­ ar í ávikavist íslendskum og norsk­ um heilsuviðurskiftum, um­framt trý ikki-heilsufaklig em­bæt­is­fólk í Heilsu­málaráðnum. Fá av til tilmælunum í menn­ing­ ar­ætlanini eru original. Tey flestu hava sín uppruna í øðr­um álit­um, m.a. frá mínari tíð um fram­tíðar sjúkra­húsverk og um end­ur­venj­ ing, har gjølligar út­grein­ingar vóru heilt niður í smá­lutir. Sjálvsagt byggir man á arbeiði, sum er gjørt frammanundan, men undr­ist á, hví ongin tilvísing er til tey nógv meira fakliga sterku og út­grein­andi álitini, so sum: Fram­ tíð­ar Heilsuverk, 2007, End­ur­venj­ ing fyri fólk við før­leika­tarni, 2007, Fólka­heilsu­ætlan føroyinga 2006- 09, Krabba­meins­ætlanin 2009 o.o. Men enn einaferð: tað er ikki tað skrivaða orðið, ið er av­ger­ andi. Tað er politiska ambiti­ón­in og en­gagementið hjá lands­stýr­is­ kvinn­uni og hennara samgongu at fremja hesa alneyðugu ætlan. “Ynskilisti” til landsstýriskvinnuna Gleði meg til, at henda menn­ing­ar­ ætlan verður sett í verk og síð­ani nýskipanin av komm­unu­lækna­ økinum. Men havi hug at nevna Løgtingið viðger nýggja menningarætlan fyri sjúkrahúsverkið. Sama dag fara fyrstu kvinnurnar til mammografiscreening í nýggjum heilsupolitiskum átaki. Seinni sama dag boðar kommunulæknafelagið frá, at teirra skipan stendur fyri hóttafalli. Landsstýriskvinnan svarar, at nú ætlanin fyri sjúkrahúsini er løgd, verður beinanvegin farið undir at fyrireika eina nýggja heilsuskipan fyri alt kommunulæknaøkið. Várar umsíðir aftur fyri føroyskum heilsupolitikki?