hósdagur 30. mars 2017síða 23

FRÍGGJADAGUR 31. MARS 2017 SOSIALURIN 39 23 ini er útflutningurin til Bretlands tó minkaður, tí toskastovnurin er so illa fyri. Bretski marknaðurin er kort­ini fram­vegis millum størstu út­flutn­ings­marknaðirnar hjá Før­ oy­um. Tá Bretland fer úr ES, verður handilssáttmálin millum Føroyar og ES ikki longur grundarlagið undir handilsviðurskiftunum við Bret­land. Sama er galdandi fyri heilsu­frøðiliga sáttmálan við ES um framleiðslu av fiskavørum. Hóast vit ikki vita, hvussu Bret­ land fer at skipa síni hand­ils­við­ur­ skifti við umheimin, er um­ráð­andi at fáa formligu viður­skift­ini í eina fasta legu. Hetta er millum høv­uðs­ málini í Brexit-fyri­reik­ing­un­um, sum vit løgdu lunnar undir jó­an­ søku­morgun í fjør, og sum vit hava arb­eitt við síðani. Samstarv um fiskiveiðu Føroyar eru týðandi leikari í sam­ ráð­ing­um um tilfeingið í Norð­ur­ at­lants­havi. Í teimum sam­ráð­ing­ un­um eru nógv færri viðkomandi sam­starvspartar samanborið við mill­umtjóða handilssamstarv. Longu nú vísa bretar økt­an áhuga fyri føroyskari fiski­vinnu­ um­sit­ing. Umboð fyri bretska fiski­mála­ráðið koma eftir ætlan til Føroya í vár at kunna seg um, hvussu vit hava skipað okkum á fiski­veiðiøkinum. At Bretland fer at umsita egna fiski­vinnu, fer at ávirka føroysk áhuga­mál á fleiri økjum. Okkara fiski­veiðiavtala við ES snýr seg um sín­á­m­illum kvotabýti og atgongd at fiska í sjóøkinum hjá hvørjum øðr­um. Føroysk skip veiða í stóran mun í bretskum og írskum øki, tá tey royna í ES sjógvi. Eftir Brexit fer fiskiveiðiavtalan við ES ikki longur at fevna um bretskt sjóøki. Tí er eitt ann­að høvuðsmál í Brexit fyri­reik­ing­un­ um at gera avtalu við Bretland og ES um fiskiveiðu. Eitt nýtt strandarland Harafturat fer Bretland at vera ein týðandi partur í strand­ar­ landa­samráðingunum, serliga í sam­ráðingunum um býtið av makr­elinum og svartkjaftinum. Brex­it fer at broyta dynamikkin í sam­ráðingunum munandi, tí ein stór­ur leikari afturat kemur til sam­ráðingarborðið – og tað mugu vit verða fyrireikað til. Útbúgving Nógv­ir føroyingar lesa í Bretlandi. Tá Bretland fer úr ES verður tørvur á av­talum, sum tryggja føroyskum les­andi góða atgongd til bretskt uni­versitet. Í dag hava føroysk les­ andi eftir avtalum millum Føroyar og ávikavist Ongland og Skotland at­gongd til teirra universitet sum ES borgarar. Avtalurnar eru knýttar at rætt­ ind­um hjá ES-borgarum. Tí verða treyt­irnar fyri føroysk lesandi í fyrstu atløgu helst ávirkaðar av av­taluni millum ES og Bretland um útliman. Gransking Føroyar hava atlimaskap í gransk­ ing­ar­sam­starvinum hjá ES. Bretskir granskarar og gransk­ing­ ar­stovn­ar eru millum mest týð­andi samstarvspartarnar hjá før­oysk­ um granskarum, sum hava fing­ið stuð­ul úr gransk­ing­ar­sam­starv­in­ um. Eins og innan øll onnur øki er óvist, hvussu fram­tíðin hjá Bret­ landi fer at vera í gransk­ing­ar­sam­ starv­inum. Tí fylgja vit eisini væl við gongdini á hesum øki. Føroyar til reiðar Mikudagin setti bretska stjórn­in, sum kunnugt, grein 50 í Lissa­bon­ sátt­málanum í verk. Brexit er harvið ikki longur bara eitt hugtak, men ein ætlan. Tor­ greiða, drúgva leiðin hjá Bretlandi úr ES eftir 45 ár sum limaland er byrj­að. Fyri framman eru fløktar sam­ráðingar millum London og Brús­sel, og London og restina av heim­inum. Landsstýrið brynjar seg til nýggja veruleikan. Okkara lutur skal ikki liggja eftir at tryggja før­ oysk áhugamál í kjalarvørrinum av Brexit. Tí bæði Bretland og ES fara framhaldandi at verða mill­um okkara mest týðandi sam­starvs­fe­ lag­ar. Tað eri eg sannførdur um, nú óviss­ar, men sanniliga eisini spenn­ andi tíðir eru fyri framman. Størsti parturin av útflutninginum til Bretlands er toskur og aldur laksur • Í 2016 stóð toskur fyri einum triðingi av útflutningsvirðinum og aldur laksur fyri næstan 40%. • Hini størru fiskasløgini eru hýsa (9%), svartkalvi (3%) og upsi (2%). • Góð 3% av samlaða innflutningsvirðinum er úr Bretlandi. Talan er serliga um mat, drykkjuvørur, tubbak og bilar, umframt kemisk evni og bindingar til framleiðslu. Brexitbólkurin hevur til endamáls at fylgja gongdini og greina hvørjar avleiðingar Brexit fær fyri Føroyar og virka fyri føroyskum áhugamálum í Brexit-tilgongdini • Elin Mortensen, Uttanríkis- og vinnumálaráðið, forkvinna • Durita L. Jóansdóttir, Løgmansskrivstovan • Ingibjørg Thomsen, Fiskimálaráðið • Egon Joensen, Fíggjarmálaráðið • Jóannes Vitalis Hansen, Uttanríkis- og vinnumálaráðið • Áki Johansen, sendimaður í London. • Kate Sanderson, sendikvinna í Brússel. • Elisabeth F. Rasmussen, Uttanríkis- og vinnumálaráðið, skrivari.