týsdagur 4. apríl 2017síða 17

17 Mikudagur 29. mars 2017 · Nr. 38 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 5. apríl 2017 · Nr. 41 Kringvarpið óheft? Jógvan á Lakjuni løgtingsmaður Í síðstu viku av­ dúkaði Sjúrð­ur Skaale fyri okkum, hvussu ódám­ ligar metodur Kring­varp Føroya hevur brúkt fyri at niðurgera og karak­ter­myrða fólk við tí enda­máli at koma fram til síni frammanundan ætlaðu úrslit. Hetta er óhugnaligt – men tað merki­liga er, at tú verður als ikki kløkkur av hesum, tí hetta er jú fatanin, sum tú hev­ur gingið við í fleiri ár – eisini av egnum royndum. Vit minnast øll ta ósakligu og harð­rendu jagstran, KvF undir sein­astu samgongu førdi móti tá­ verandi løg­manni, Kaj Leo Holm Jo­ hannesen, og Jørgen Niclasen, sum tá var lands­stýris­maður í fíggjar­ málum. Vit minnast metodurnar, hvussu Kvf í tíðindasending eftir tíð­inda­ sending umaftur og umaftur og um­aftur og umaftur spældi út­ talilsi hjá táverandi løgmanni fyri at misteinkiliggera hann, og vit minnast sendingarnar um Jørgen, har ljóð-effektir og mynda­saman­ setingar gjørdu alt til ein óhugna­ ligan krimileik. Upp á sama máta fóru teir eftir Heðini Mortensen, sum tá var borgarstjóri í Havn. Og hvat var endamálið? Var tað annað enn at føra politikk og at karak­ter­myrða hesar persónar? – Ein annar máti at manipulera og føra politikk uppá, er at tiga mál burtur. Tað ger Kringvarpið eisini, og tað er minst líka ósakligt og álvar­samt! Eg skal bara nevna viðgerðina – ella rættari sagt “ikki viðgerðina” av hjúna­bandslógini. Hetta, at devaluera hjúnabandið og gera tað kynsneutralt er álvars­ lig­asta mál, sum nakrantíð er við­ gjørt í Føroyum. Men hvat hevur kringvarpið gjørt burtur úr tí? Hvar bleiv málið av? Og hvussu nógv hava vit hoyrt í kringvarpinum um tað, síðani tey sam­an við øðrum “feiraðu” sam­ tyktina 29. apríl í fjør? Tað mátti tó havt áhuga í einum so kon­tro­ versiellum máli at sagt Føroya fólki frá, hvar málið bleiv av, og hvat hendir við málinum, og hví einki hoyrdist um tað aftur. Sjálvur havi eg aftur og aftur reist spurningar í Løgtinginum um málið og undrast á ta løgnu fram­ferðina hjá landsstýrinum í hesum máli. Men mínir relevantu spurningar hava verið tagdir burtur av Kringvarpi Føroya. Nú í apríl er eitt ár farið, síðan løg­tingið við teprum meiriluta á ivasaman hátt samtykti eitt illa frágingið ríkis­lógartilmæli um at fáa danir at broyta hjúna­bands­ lógina, soleiðis at tveir menn ella tvær kvinnur eisini skulu sleppa at giftast og vera hjún! Men trupulleikar vóru av einum stykki í eini aðrari grein (§14, stk. 2) í hjúna­bandslógini um signing av borgar­liga giftum í kirkjuni, sum av tekn­iskum grundum ikki kundi broyt­ast beinanvegin. Tí varð í ígildis­komu­greinina sett, at lógin ikki kom í gildi, fyrrenn hetta stykki annaðhvørt var strikað ella broytt. Hetta bleiv gjørt fyri at fáa nóg nógv at samtykkja uppskotið, tí tað er hóast alt enn ein meiriluti, sum ikki vil hava hetta inn í kirkjurnar! Málið varð síðani sent til Dan­ markar, tí tað eru danir, sum skulu seta tað í gildi. Fyrsta reaktiónin hjá dønum um sjálvt málið var, at hetta livdi ikki upp til teir standardir, sum skulu til í einum slíkum máli, og tí mæltu teir til at broyta tað og fáa tað aftur í Løg­tingið. Løgmaður og Sirið Stenberg, sum áður hava bedýrað, at hetta ikki var eitt sam­ gongumál, løgdu nú trýst á danir og fingu teir at ganga við til, at skeivleikarnar kundi mann ordna seinni. Hava vit hoyrt nakað um hetta í kringvarpinum?! Og so er tað henda ólukku §14, stk. 2. Tað heilt løgna og ódámliga er, at fyri minni enn einum ári síðani var hetta stk. 2 í §14 danskt málsøki – tað hava bæði løgmaður (26.03.16) og Sirið Stenberg (25.05.16) greitt løgtinginum frá, men fyri stuttum hevur løgmaður (hokus- pokus) lýst hetta at vera før­oyskt málsøki, hóast Løgtingið ongan­tíð hevur yvirtikið tað. – Hevur kring­ varpið havt nakran áhuga í hesum prin­sipi­ella stjórnarskipanarliga máli?! Og so hevur, sum tað sær út, sjálvur løgmaður álagt lands­stýris­ kvinnuni í kirkjumálum, Rigmor Dam, at bera eitt mál í tingið, sum eftir øllum at døma upprunaliga er framleitt á løg­mans­skrivstovuni, har tey nú lóggeva inni á tí kirkju­ liga økinum ímóti kirkjunnar vilja. Alt baklandið hjá kirkjuni hev­ ur í hoyringarskrivi sagt, at tey ikki kunnu viðmæla hesum upp­ skot­inum. Men sjálvur “kirkju­ ministarin” í Føroyum fer nú ímóti vilja kirkjunnar beinleiðis inn og mælir til at taka ein lógar­ tryggjaðan verjugarð rundan um kirkjuna burtur, soleiðis at tað nú bara skal eitt ritual til, at tvey av sama kyni kunnu verða sign­að í kirkjuni. Hetta er eitt sera prinsipielt og óhoyrt stig, sum samgongan við Føroya løgmanni og Rigmor Dam á odda nú ætla at fáa Løgtingið at taka – eitt stig, sum gongur beint ímóti aldargomlum siðvenjum og øllum teimum avtalum, sum flokk­arnir á Løgtingi hava gjørt í sambandi við kirkjuna – ikki minst tá ið arbeitt varð við at yvirtaka kirkjuna. Men hevur Kringvarp Føroya við­gjørt henda háaktuella og prin­ sipiella spurningin og tær avleið­ ingar, sum hetta kann fáa fyri fram­ tíðina hjá kirkj­uni? Nei, als ikki! – Næstseinasta mikudag vóru munn­ligir fyrispurningar í Løg­ ting­in­um, og teir vóru bara seks í tali. Tveir av teimum átti eg sjálv­ ur, og teir fingu heilt nógva um­ talu í tinginum tann dagin. Báðir spurningarnir vóru um hjúna­ bands­lógina, annar til løgmann um yvirtøkuna, sum eg havi lýst oman­ fyri, og hin var til Rigmor Dam um hetta at lóggeva inn í kirkjuna beint ímóti kirkjunnar vilja. Satt at siga hevði eg eina lítla vón um, at kringvarpið fór at taka spurn­ing­arnar upp ella í minsta lagi at endurgeva teir, sum tey gjørdu við fleiri aðrar av spurningunum tann dagin. Men har var deyðatøgn! Ikki eitt orð, hóast eg eisini sendi teimum spurningin til Rigmor Dam í telduposti. Spurningurin hjá mær er, hví! Hví tegir kringvarpið hetta burtur – spurningar, sum eru so grund­ leggjandi og prin­sipiellir? Kann tað vera so galið, at tey tilvitað royna at tiga hetta politiskt korrekta málið burtur, so tað ikki skal blíva so nógv umtalað, nú tað aftur verður við­gjørt á tingi? Fyrsta viðgerð verður jú hósdagin, 6. apríl. Eg havi so mangan upplivað, hvussu selektivt kringvarpið er – t.d. hvussu nógv og positivt rúm annar parturin í hjúna­bands­kjak­ inum hevur fingið – meðan onnur, sum hava verið í hinum partinum og kanska hava roynt at talað at, hava verið ignorerað, ja, og látur­ lig­gjørd! Eg haldi, at tað er ræðandi og ófrætt­a­kent, at Kringvarp Føroya, sum sambært lóg skal leggja dent á upp­lýs­ingar- og talufrælsi og sak­ liga og óhefta upplýsing, skal bera seg soleiðis at. KJAK Eiler og hansara »ókeypis fiskirættindi« Óli Jacobsen Í síni tíð var Eil­er Jacobsen viður­ kendur sum tann stóri slóðarin inn­ an okkara fiski­ vinnu. Hetta var serliga galdandi inn­an fyri uppisjóvarvinnuna, har hann millum mangt annað var tann fyrsti við tangakøling av veið­ uni, sum var eitt stórt frambrot á hesum øki. Eiler er ikki millum okkum long­ ur. Verður hann tikin uppá tung­ una í dag, er tað ofta sum tann, ið seldi Krúnborg fyri nógvan pen­ing saman við kvotuni, sum “hann hevði fingið ókeypis frá tí al­ menna.” Hetta var seinast frammi í útvarpinum seinasta mikudag. Politikkurin í dag er, at nú skal setast stoppari fyri, at tað skal bera til á hendan hátt at gera sær dælt av “fólksins ogn”. Grundleggjandi kann hetta sjónar­mið vera rætt, men tað er órætt­víst at gera Eiler til fremstu ímynd­ina av hesum fyribrigdi. Eiler fekk einki forerandi. Hann byrjaði sítt virksemi við berum hond­um. Hann var ein tann fyrsti og fremsti í nótavinnuni, sum í dag verður kallað uppisjóvarvinnan. Tey fyrstu árini var eingin av­ marking í hesi veiðu, sum mest sum øll gekk fyri seg í altjóða sjógvi. Teir, sum komu heim við størstu veiðuni, vóru hetjur í samfelagnum, sum góvu inntøkur bæði á sjógvi og landi. Men seinnapartin í 1960-unum hildu strandalondini, at tað var neyð­ugt við avmarkingum í silda­ veið­uni, sum tá var høvuðs­veiðan hjá hesum skipum. Tá varð í fleiri ár sett kvota fyri heildarveiðuna. Tann stóri spurn_ ingurin var síðani at býta hesa heildarveiðu millum londini. Her var serliga lagdur dentur á “søgulig rættindi”, t.v.s. tað sum hvørt land hevði veitt undanfarnu árini. Tey lond, sum høvdu fiskað mest, fingu størstu kvotuna. Føroyingar fingu so sín part út frá hesum tølum. Her átti Eiler saman við øðrum reiðarum sjálv­ andi sín part. Tað var tískil hann og hansara skip, sum góvu okkum tann partin av kvotuni, sum nú onn­ur skip fáa gagn av. Hetta hevur so fyri ein stóran part verið grundarlagið fyri teimum kvotum vit hava í dag. Henda søgan, sum er nógv meira sigandi um virksemið hjá Eiler, frættist minni um. Tað eru kanska ikki øll sum minn­ast, at nótaflotin ikki altíð hevur verið eitt gullnám. Tað hev­ ur eisini staðið á, og summir máttu gevast. Men ein, sum hóraðu undan, og fekk tað at bera til, var Eiler. Tann lóggáva um “ókeypis” fiski­rættindi, sum víst verður til, hevði Eiler einki við at gera. Hon var reint politisk. Tí er tað órættur móti honum, at hefta hann at hesi lóggávu, sum politiska skipanin var upphavið til. Veruleikin er tann, at tað var fyri ein stóran part Eiler, sum legði grundarlagið fyri teimum fiskirættindum, sum vit nú hava, og sum alt samfelagið nú fær nyttu burtur úr. Tað er fyrst og fremst hetta vit eiga at minnast Eiler fyri.