hósdagur 20. apríl 2017síða 29

FRÍGGJADAGUR 21. APRÍL 2017 SOSIALURIN 46 29 Komandi partur Í komandi parti er Kaj við at fáa trolaran Trónd í Gøtu til bygdina. Hetta er partur av okkara trolarasøgu. RÆTTING Í fyrsta parti varð skrivað, at Tummas Vangberg, systkinabarn Kaj, fekk eina váta grøv. Tað heilt rætta er, at hann doyði av vanlukku á sjónum, men hann fekk grøv á landi. bassum á tann máta, at alt sum kom í nót­ina uttan sild, tað átti bassin. Men hes­um gjørdi Júst sær ikki dælt av, hann býtti ágóðan út til allar. Handilsstjórin á Bakka­fjørð­ in­um Ludvík Sigurjónsson hevði konu úr Føroyum. Hetta var Sigrid Lisa, dóttir Magnus á Kamarinum í Havn. Eg minnist væl tey bæði. Seinni fluttu tey til Reykjavíkar. Tey hava øll havt nógv samband við ættina í Føroyum og øvugt. Sigrid fekk eisini sín seinasta hvíld­ar­stað í Føroyum. Tá ið hon doyði í 1993 varð hennara urna sett í grøv­ina hjá páp­anum í gamla kirkju­garði í Havn. Í kirkjugarðinum á Bakka­fjørð­ in­um er grøv hjá føroyingi, Liða Jo­hanna, úr Norðragøtu. Hon fekk eitt barn í Føroyum, fór so til Íslands, har hon giftist og fekk tvey børn. Sonurin Jónas kom til og fekk eina stóra ætt. Onkur er eis­ini endað aftur í Føroyum. Eg minnist Johannu, sum tá var eitt sindur í barndømi, hon gekk runt á Bakkafjørðinum og spurdi eftir »færeyingum.« Hetta var endabresturin av út­róðri til lands í Íslandi hjá før­ oy­ing­um. Ísland tók loys­ing frá Dan­mark í 1944, og har­við mistu før­oy­ingar síni rík­is­borg­ara­rætt­ ind­ini í Íslandi. Nú er lítil drift á Bakka­fjørð­in­ um. Tað var tó stuttligt at koma aft­ur til Bakkafjørðin fyri nøkrum ár­um síðani. Tað var eisini hugaligt at hitta fólk, sum eg mintist frá teirri tíðini. Loksins til skips Á vári 1945 var eg við Føroyingi á Suð­ur­landinum undir Íslandi. Óla Hans Olsen var skipari. Hetta var ein veldig slupp, van­ liga kallað Kinajáttin. Hon var ser­ liga breið. Dánjal Jákup í Skips­ hand­l­in­um var reiðari. Hetta var sjálv­dráttur, sum var tað van­liga tá í tíð­ini. Tað tók nokk so væl í hjá mær. Onkran túr á Eyst­ur­land­ inum var eg bestur. Við enskum trolara Eg bleiv so ringdur upp av Skips­ handl­inum og varð biðin um at koma við einum enskum trolara und­ir Føroyar. Tað var deiligt, menn­inir vóru øgiliga raskir. Tað gekk eisini væl at práta við teir, so mikið hevði ein lært av eing­ilsk­ monnum undir krígnum. Mann­ ing­in var 12. Stýrimaðurin var so ógvuliga bragdligur. Hann var altíð í lastini, tá ið koyrt var niður. Manningin áttu livrina alla sum hon var. Men kortini vóru teir ikki pírn­ir at lata fuglinum nak­að burt­ ur­av. Teir løgdu livrina á lúnn­ing­ ina og so var sjálvtøka. Eg var bara tann eina túrin við, løn­in var ein ásett løn fyri dagin. Nógvir føroyskir fiskimenn deyð­ ir undir Íslandi, ta tíðina vit hava havt fiskiskap á hesum leiðum. Teir allarflestu av hesum hava fingið váta grøv, men nakr­ir eru jarðaðir í Íslandi. Tað finn­ast gravir í Reykjavík við mann­ing á "Onnu" og "Acorn" og á Seyð­is­ fjørð­in­um við manning á "Ridd­ ar­an­um”. Eisini eru einstakar gravir við før­oyskum fiskimonnum ymsa staðni í Íslandi. Umleið 2006 fekk ein slík før­ oysk grøv gravstein. Í hesi grøv hvíl­ir Thean Jardus Thomassen úr Kvívík, og grøvin er á Hrísey. Thean Jardus var pápi tann kenda skiparan Kvívíks Tummas. Teir vóru við "Rosenhjem" undir Ís­landi á sildaveiðu í 1926. Við vóru 19 mans. Hetta kom at ger­ ast ein vanlukkuligur túrur. Tann fyrsta vanlukkan hendi 14. august, sum teir myntraðu 7. juli. Tá datt 1. bestimaður, Abra­ ham Abrahamsen av Strondum, fyri borð og druknaði. Hann varð fing­in aftur og varð jarðaður 20. aug­ust á Hrísey. Abraham var um 30 ára gamal og ógiftur. Hann hevði siglt við Tummasi í mong ár. Tann 9. september rakti ann­ að óhappið "Rosenhjem". Hend­ an dagin sigldi íslendski trol­ ar­in "Jón Forseti" á bátarnar hjá "Rosenhjem". Tríggir mans doyðu, og vóru teir Thean Jardus, Hjalm­ar Joensen av Hvítanesi og Theo­dor Hansen, kallaður Dor, í Funn­ings­stovu í Havn. Aðrir av mann­ingini fingu skaða, millum hes­ar var Tummas sjálvur, sum varð illa skaddur, men sum tó kom fyri seg aftur. Líkið av Thean Jardusi varð fing­ið aft­ur, og hann varð jarð­ að­ur á Hrísey undir liðini á Abra­ hami. Einki sást til hinar. Jardus var fødd­ur í 1864. Um sjálvan tilburðin skrivar Dimmalætting nakað so: Hósdagin 9. september sóu teir á "Rosenhjem", ið lá innanfyri sjó­ mark­ið tætt uttanfyri Miðfjørð, ein stóran sildastima. Báðir bát­ ar­nir vórðu við tað sama settir út, og teir róðu eftir stimanum. Teir máttu tó gevast at rógva, tí ein trolari kom siglandi við full­ari ferð gjøgnum stiman og beint móti bátunum, sum vóru sam­an­festir. Á bátinum royndu teir at rópa og at gera vart við seg, men einki hjálpti. Trolarin sigldi við 8-9 míla ferð beint á bát­ar­ nar. Annar kvettist av og hin hvølvdist. Báðir bátarnir og all­ir 13 menninir fóru inn undir trol­ ar­an, sum nú bakkaði við full­ari ferð, og setti tveir bátar út. Teir fingu so bjargað 10 av monn­un­ um á lívi. Theodor Hansen var góð­ur svimjari, men hann hevur kanska fingið skaða av skrúvuni. "Rosenhjem" við restini av mann­ingini lá eina snørislongd frá bátinum, og tað hevur verið ein tung løta hjá teimum at síggja henda syrgiliga tilburð uttan at kunna hjálpa. Tummas slapp ikki heim aftur við skipinum. Skipari heim var Hans Hansen í Funningsstovu og bestimaður var Dánjal Olsen, kall­aður Eiðis Dánjal. Endaði á havsins botni Kvívíkar Tummas kom so væl fyri seg aftur, at hann 16. nov­ emb­er fór við “Rosenhjem” til Keyp­manna­havn við eini klipp­ fiska­last. Teir fingu illveður, "Rosen­hjem" fer at leka, og móti mid­nátt 26. november var so nógv­ur sjógvur í henni, at teir fóru í bátin og róðu til Lerwick. Teir komu heim 5. desember við ein­um enskum trolara. Grøvin fingið stein Nú koma vit aftur til Thean Jar­ dus. Nú 80 ár eftir hesa hend­ ing­ar, tann 14. September 1906, hev­ur grøvin hjá honum fingið stein. Langabbasonurin, Magnus Pet­er­sen, kendur sum advokatur og grótmaður gjørdi steinin. Abbasonurin, Eli Petersen, sum er fostursonur Tummas, fór yv­ir til Íslands og fekk steinin sett­an upp. Tískil hava vit nú enn eitt sjón­ ligt minni um okkara forfedrar, sum settu lívið til undir Íslandi, og eiga teir báðir takk fyri tað. Eli var ein hugaligur maður, sum var ógvulig felagsáhugaður. Vit koma at kennast í FF-tíðini. Hann dugdi eisini væl at greiða frá. Eli er deyður fyri kortum. FEKK GRAVSTEIN Á HRISEY AFTANÁ 80 ÁR­ Tað er nógv skrivað um føroyskan fiskiskap undir Íslandi, men tað hevur ikki verið nógv um Hrisey. Men sum ískoyti til frásøgnina hjá Kaj, skal her verða endurgivin grein, sum stóð í FF-blaðnum í 2006: Eli leggur krans á grøvini hjá abbanum Óla Jákup var bara 15 ára gamal, tá ið havið tók hann Nógvir føroyingar vóru á Bakkafjørðinum Hrisey Pápi Kvívíks Tummas: