hósdagur 4. mai 2017síða 28

FRÍGGJADAGUR 5. MAI 2017 SOSIALURIN 52 28 Óli Jacobsen Jonny Lamhauge: Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen 1. partur J onny, sum nú er 90 ára gomul, hevur eina heilt serligu  og eina­stand­ andi søgu, sum snýr seg um umsorgan.  Hennara lív hevur ver­ ið øðrvísi enn hjá teimum flestu. Millum fyrstu niðursetufólkini í Rituvík Abbi og omma í faðirætt, Søren og Amalia Valentina Lamhauge, komu úr Lamba. Tey vóru  í 1878 triðja húsið av  teimum sum bygdu Rituvík. Tey fingu til­sam­ ans 11 børn, tískil er ættin hjá okk­ um stór. Pápi, Jóan Magnus, var elstur av systkjunum. Hann var   tvey ár, tá ið tey fluttu til Rituvíkar. Mamma, Rakul, var ættað úr Søld­ ar­firði. Høvdu hálva aðru kúgv Pápi mín var fiskimaður. Hann var til skips og róði eisini út á Bakka­ fjørð­inum í Íslandi.  Hann smíðaði eis­ini hús og hevur smíðað fleiri hús í Rituvík. Hetta gjørdi hann á vetri, tá ið menn lógu heima. Eisini velti hann upp úr nýggjum, so leingi hann orkaði. Eg minnist, at vit høvdu hálva aðru kúgv. Tað var ikki hoyggj til meira enn tað. Hetta merkti, at aðra kúnna høvdu vit saman við Esbern á Høga­bóli í Salt­ang­ará. Vit skift­ ust um at hava hana aðru hvørja viku. Tá áttu vit kúnna, fóðraðu hana og áttu mjólkina. Kúgvin varð sostatt leidd millum Rituvík og Saltangará eina ferð um vikuna. Vit vóru átta systkin. Tað elsta, Hans, doyði 9 mánaðar gamal, av kik­hosta. Síðan komu Valentina, Hans, Søren Jacob, Esmar, Jógvan, Mein­hard og eg sjálv sum tað yngsta. Meinhard fórst í bestu árum Meinhard  hevði undir krígnum arb­eitt hjá eingilskmonnum í Søld­ ar­firði við bygging av olju­tang- um. Tá Esmar í 1946 fór til Ísland at arbeiða við flogvallarbygging hjá am­erik­anarum, helt hann, at hetta kundi eisini kundi vera nakað hjá Mein­hardi. Tað helt hann eisini, og hann fór til Íslands í mai hetta ár. Men hetta endaði ikki væl. Ein sunnumorgun fóru nakrir før­oy­ ingar ein súkklutúr. Millum teirra vóru Esmar og Meinhard og systk­ inabarn teirra, Meinhard Hansen av Nesi. Tá kom ein bussur fram við, og teir fóru út á vegkantin. Hvat ið hendi ella ikki, vita vit ikki. Meinhard datt inn undir buss­in og doyði á staðnum. Hetta var sjálvandi eitt sjokk. Mamma fekk bræv frá honum í juni mánað, har hann skrivaði, at “nú koma vit skjótt heim og tað gleða vit okkum til”. Hann skrivaði eisini til mín, at hann hevði keypt mær súkklu. Meinhard var  næstyngstur av okk­um, einans 23 ára gamal, og hann var so ógvuliga fitt­ur. Og nú kom hann heim við  Dronn­ ing Alexandrine 14 dagar seinni í kistu. Tann sunnudagin, sum hetta hendi, droymdi eg Meinhard, at hann kom aftur av báti, og hann rætti mær eina dukku og súkklu. Hetta fortaldi eg mammu sama morg­un, sum vit fingu deyðsboðini seinni um dagin. Súkkluna fekk eg eisini heim við, men hon var skamfílað. Hetta var nevniliga sama súkklan hann hevði, tá ið vanlukkan hendi. Lítið bleiv tá tosað um slíkar hend­ingar. Alt var so  loyniligt.   Aft­aná  jarðarferðina segði genta Esm­ar, Brynhild, við meg, at nú skuldi eg koma við sær heim á Sand, haðani hon var ættað. Tá ið eg kom aftur var alt burt­ ur­beint, sum Meinhard hevði átt, so sum klæðir og ann­að. Somu­leið­ is hansara fíni klædn­ing­ur. Her var einki eftir í húsinum, sum minti um beiggjan, og eg tordi ong­antíð at spyrja, hvar tað var far­ið. Soleiðis var tað tá. Í dag skal tos­ast mest gjørligt í eini slíkari støðu fyri at kunna koma víðari. Men Meinhard varð kortini ikki gloymd­ur. Fýra brøður kallaðu hann upp. Onkur abbasonur teirra er eis­ini uppkallaður Meinhard. Valentina hevði bjarta framtíð Valentina  var elst av okkum systkj­um, fødd í 1906. Eg var fødd í 1926, so­statt vóru 20 ár millum okk­um.   Eg minnist tískil ikki hennara barn­dóm. Men Petra, sum giftist við N.J. Rasmussen, kenda prest­ in­um í Klaksvík, og hon vóru javn­ gaml­ar .  Petra greiddi seinni frá í eini grein hjá Jonu Henriksen, at “vit gingu í skúla fjórðu hvørja viku, vit fingu nógv fyri og fingu hollan lær­dóm. Tað liggur til familjuna hjá Valentinu at lesa nógv, minn­ ast væl til og duga væl at siga frá. Teim­um dámdi væl at syngja og kvøða,  og tær báðar lærdu seg sjálv­ar kvæði og kempuvísur.” Petra mintist eisini, at Valen­ tina var glað av lyndi, hevði eina vakra rødd og sang altíð. Í 1920 vórðu tær  konfirmeraðar í Nes kirkju. Tá ið Valentina var ógvuliga nom, var ætlanin, at hon eins og vinkonan, Petra,  skuldi fara á læraraskúla. Petra var ong­ an­tíð aftur í Rituvík, at hon ikki vitj­aði Valentinu. Lívið broyttist Men tá ið  Valentina    var 16 ára gomul í 1923, broyttist henn­ara lív fullkomiliga. Tá fær hon meni­ gi­tis. Hon var tískil longu sjúk, tá ið eg var fødd. Herup var lækni á hospitalinum tá.  Hann gav henni heilivág, men einki hjálpti. Men tá vóru sjálvsagt ikki teir viðgerðarmøguleikar sum í dag. Eg minnist hana bara hava fingið nakrar smáar gular tablettir. Sjúkan byrjaði við, at hon fekk so for­ferdiliga pínu í høvdinum. Tá  var ikki lætt tá á døgum at koma á sjúkrahúsið. Fyrst varð hon bor­in oman í fjøruna. Læknabáturin kundi ikki leggja at, so Valentina mátti førast við ein­um báti umborð. Tað segðist, at tað hoyrdist um alla Rituvíkina, sum hon rópti av pínu. Hon lá so eina tíð á gamla hospi­tali í Havn. Hon kom heim aft­ur, og tað gekk so líðandi afturá hjá henni. Hon lammaðist  meira og meira. Eg minnist hana binda, men tað var nú grúiliga lítið. Eis­ ini minnist eg hana kunna renna yvir til Hans beiggja, sum bygdi í 1934. Men tá ið hon kom fram máttu tey lofta henni, annars datt hon.  Jonny fekk eina serliga lívsuppgávu. Hon var at vera um sína systir, Valentinu, ið sum frá leið kravdi røkt alt samdøgrið Ein hugtakandi søga um umsorgan Jonny, sum nú er 90 ára gomul Jonny og Valentina høvdu ein heilt serligan lagnufelagsskap