týsdagur 9. mai 2017síða 8

Mikudagur 10. mai 2017 · Nr. 54 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Sólvit E. Nolsø Síðan bretska fólkið seinasta summar valdi, at Bretland skal melda seg úr ES, hev­ ur nógv verið tosa um hvussu framtíðar Evropa fer at síggja út, tað verði seg politiskt, búskaparliga, sosi­alt og so fram­vegis. Hvussu Evropa fer at síggja út landafrøðisliga, hevur eis­ ini verið eitt ivamál, tí fleri hava óttast, at onnur lond nú ynskja sær eina fólkatkvøðu eisini, men tær stúranir eru tálmaðar nógv, serliga eftir at fyrst Geert Wilders tapti valið í Hollandi, men serliga eftir at Marine Le Pen tapti forsetavali í Fraklandi. Hvussu er og ikki, so er tað ein veruleiki, at Bret­ land fer at melda seg úr ES. Tað gjørdi nýggja for­sætis­ málaráðkvinnan The­resa May, heilt greitt. Tað fyrsta hon meldaði út, eftir at hon yvirtók sessin frá David Cameron, var, at hon fór at halda áfram við Brexit kósini. Fyrr í ár segði hon so alment, at 2019 var árið, tá Bretland skuldi úr felagsskapinum. Tískil skulu svar nú finnast uppá allar spurningarnar, ið standa opnir eftir at eitt limaland í ES, sum tað fyrsta, velur at melda seg úr. Fyri okkum í Føroyum er tað mest áhuga­verda, hvat fer at henda á fiski­ vinnu­økin­um. Fiskur er til­ sam­ans góð 96% av okk­ara út­flutningi. Av teimum út­ fluttu vit í 2015 fyri tríggjar milli­ardir til ES, harav út­ flutn­ingurin til Bret­lands var áljóðandi góðar 591 milli­ ónir. Harvið er Bret­land okk­ ara fremsti sam­starvs­felagi av øllum ES londum. Farec International við Óla Samró skipaði mána­ dagin fyri eini forvitnisligari ráðstevnu á Hotel Hafnia fyri at fáa sett hesi viðurskiftir undir sjóneykuna. Undir yvirskriftini Brexit – Tað vita vit, hevði hann sett saman eitt toymi av monnum, ið hvør í sínum lagið legði fram um hvørja ávirkan Brexit kann hava á ymisk økir, ið øll høvdu við fiskivinnu at gera. Allir eru teir serfrøðingar innan sítt yrki, bæði alment og privat, og royndu eftir førimuni at siga frá hvørjar kreftir gjørdu seg galdandi í samband við Brexit manna­ gongdina og hvussu tað kundi fara at enda. Størsta uttanríkis­polit­ iska avbjóðing júst nú Løgmaður var tann fyrsti at fáa orðið. Aksel V. Jo­ hanne­sen niður­spældi ikki leik­lutin, ið Brexit hev­ur á okk­um. Hann segði, Brexit er størsta avbjóðing á uttan­ ríkis­politiska øk­in­um, ið vit hava júst nú. Serliga í sam­ band við komandi bretska leik­lutin sum stranda­land í fiski­vinnu­samráðingum, har tað fyrr hevur verið ES, ið hevur verið strandalandið. – Nú er tað Bretland, sum er strandaland og tí kann dynamikkurin í sam­ ráðingunum gerast ein heilt annar, segði løgmaður. Løgmaður segði, at vit kunnu vænta stórar broyt­ ingar á handils- og fiski­ vinnu­økinum, men at lands­ stýrið fór at gera tað, ið kravd­ist fyri at fáa eina góða avtalu uppá pláss. – Okkara mál á handils­ økinum er púra greitt: Vit vilja hava líka góð ella betri viðurskifti við Bret­land komandi árini. Tað sama ger seg galdandi á fiski­ vinnu­økinum, segði Aksel V. Johannesen. Júst tey orðini, at hava sum mál, var ein aftur­vend­ andi táttur á ráðstevnuni. Allir, ið løgdu fram kundi siga, at avgerð Bretlands fór at hava stóra ávirkan, ikki bert á Bretland, men sanni­ liga eisini á restin av Evropa, tí sambondini vórðu so sam­ an­vovin. Sjókøki hjá ES minkar nógv Esben Svendrup frá danska uppsjóvar­fram­leiðslu­felag­ num segði, tað fór at hava stórar fylgjur fyri fiskiskap í Evropa, um Bretland slapp at halda fram við sínum ætl­ anum um, at taka rættin til teirra 200 fjórðinga sjóøki. Esben Svendrup førdi fram, at líka síðan fiskimarkið var flutt út á 200 fjórðingar í 1977, hevur Bretland, sum gjørdist ES limur í 1973, verið partur av fiskvinnupolitikkinum í ES og tískil hevur teirra 200 fjórðinga mark ongantíð havt nakran praktiskan týdn­ing, tí tað hevur altíð ver­ið ein partur av tí felags evrop­iska økinum. – Vit fara at krevja okkara søguliga rætt til at fáa atgond til bretska økið. Bretar hava ongantíð havt økið fyri seg sjálvar og fylgjurnar høvdu rakt nógv, um teir velja at steinga fyri øðrum tá teir eru farnir úr ES, segði Esben Svendrup. Esben Svendrup segði, at altjóða lóg skuldi í síðsta enda avgera hesi viðurskiftir, men trupulleikin var, at UNCLOS, ið er atjóða lógar­ verkið innan sjóferð frá 1982, ikki hevur lagt upp fyri eini støðu sum hesari, har eitt land tekur seg úr ES og við tí skapir eina heilt nýggja støðu. Jesper Raakjær, profess­ ari á universitetinum í Aal­ borg, tók í stóran mun undir við uppáhaldinum hjá Óla Samró, at tað er politikkur, sum í síðsta enda fer at av­ gera hvussu umstøður og avtalur eftir Brexit fara at síggja út. Hann hevur tó fleiri ferðir mælt til, at allir partar, ið hava ein áhuga í støðuni, um at koma saman og finna ein felags leist at arbeiða eftir. Jesper Raakjær segði, at stórar fyritøkur, politikkarar, fiskimenn eins væl og um­ hvørvisfelagsskapir, øll høvdu eitt felags áhugamál, at fáa eina vælvirkandi skip­ an eftir at Brexit var blivið ein veruleiki. – Politikkur fer at hava avgerandi týdning, men grund­arlagið kann ikki víkja frá felags áhugamálunum, segði Jesper Raakjær solvit@sosialurin.fo RÁÐSTEVNA BREXIT EIN TAN AVBJÓÐINGIN Í Síðan bretska fólkið valdi at fara úr ES, hava alt fleiri ivamál stungið seg upp. Eingin tykist heilt greiður yvir hvussu Ecropa fer at síggja út post- Brexit, men fleiri hava eitt boð uppá tað Luttakarar á ráðstevnuni: • Óli Samró (FO), stjóri á ráðgevingarfyritøkuni FAREC • Esben Svendrup (DK), Stjóri á Danmarks Pelagiske Producentorganisation • Jesper Raakjær (DK), Professari í Innovative Fisheries Mangagement við universitetið í Aalborg • Torben Foss (NO), advotakur á PwC Seafood • Guus Pastor (NL), stjóri á European Fish Processors Association