leygardagur 9. oktober 2004síða 3

4 Nr. 193 - 9. oktober 2004 Nr. 193 - 9. oktober 2004 5 Búskaparfrøðingur Skilir ikki vágbingar Búskaparfrøðingurin, Magni Laksáfoss, skil- ir ikki at vágbingar vóru so skjótir at vísa tilboðnum frá lands- stýrinum frá sær ØKISMENNING Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Eg skilji ikki vágbingar. Magni Laksáfoss, búskap- arfrøðingur, heldur, at vág- bingar vóru dekan og skjót- ir at skúgva tilboðið frá Landsstýrinum til viks. Landsstýrið skeyt herfyri upp fyri Vágs Býráð, at ætl- aði miðnámsskúlin í Vági verður fluttur til Hovs og lagdur í ein skúladepil har. Afturfyri skuldi eitt røktar- heim til 35 fólk byggjast á stykkinum í Vági, sum er grivið út til miðnáms- skúlan. Men Vágs Býráð vísti einmælt, og púra avgjørt, tilboðnum frá sær. Álitiskreppa Búskaparfrøðingurin skilir als ikki, at vágbingar so av- gjørdir vístu tilboðnum frá Landsstýrinum frá sær. Men hann hevur illgrun- an um, at innast inni er tað er okkurt annað enn tey bú- skaparligu atlitini, sum býr undir teirri greiðu støðuni hjá Vágs Býráð. Hann fær seg nevniliga ikki til at trúgva, at Vágs Býráð innast inni er ímóti einum slíkum tilboði. Hann heldur tvørtur- ímóti, at veruliga orsøkin til, at Vágs Býráð havnaði tilboðnum, er ein álitis- kreppa ímillum Býráðið og Landstýrið. – Eg tulki heldur avslagið frá Vágs Býráði sum eitt tekin um, at Býráðið ikki hevur álit á Landsstýrinum. Vágs Býráð hevur stríðst hart fyri at fáa ein mið- námsskúla. Og tað tykist sum um at vanliga hugsan- in í Vágs Býráð er, at verð- ur tað pilkað við ætlanina nú, fer skúlin als ikki at verða bygdur, men dettur heilt niðurfyri. – Tað tykist sum um at Vágs Býráð ikki hevur so frægt álit á Landsstýrinum, at tilboðið er meint í álvara. Miðnámsskúli kveikir ikki nógvlív Í Sosialinum herfyri hevði samfelagsg ranskarin, Dennis Holm, áhugarverd- ar hugleiðingar um, at ein miðnámsskúli í Vági hevði kveikt lív í nærsamfelagið og tí verður skúlin ein nógv størri vinningur, enn eitt røktarheim hevði verið. Hann vísti á, at tey øki runt umkring, har størsta menningin er, eru tey øki, har útbúgvingarstovnar eru. Hetta er partvís rætt, sig- ur Magni Laksáfoss. Men hann trýr ikki uppá, at ein miðnámsskúli í Vági fer at kveikja lív í nakað vinnulív, ella nakran vøkstur. Tey øki runt umkring, sum veksa, eru ikki øki, sum hava miðnámsútbúgv- ingar. Tað eru øki, sum hava hægri útbúgvingar- stovnar, har tað eisini er gransking. Men í Vági er talan um eina miðnámsút- búgving, har ongin gransk- ing verður, og eg vænti ikki, at tað fer at geva ta menningina, sum Dennis Holm sipar til. – Og undir øllum um- støðum vænti eg ikki, at tað ger nakran sum helst mun í so máta, um skúlin er í Vági ella í Hovi. Hinvegin heldur Magni Laksáfoss, at eitt røktar- heim kundi lyft búskapar- ligu støðuna í Suðuroy upp á eitt heilt annað støði. – Tað hevði fingið sera stóra ávirkan á nærsam- felagið, tí her er talan um nýggj arbeiðspláss. À einum røktarheimi til 35 fólk, høvdu verið meiri enn 35 fulltíðarstørv, tí í veruleikanum er talan um meiri enn eitt starvsfólk fyri hvørt búfólk. Men Magni Laksáfoss vísir á, at serliga á hesum øki er heilt vanligt, at fólk arbeiða niðursetta tíð. Sostatt ivast hann ikki í, at á einum røktarheimi til 35 fólk, høvdu eini 60 starvsfólk havt arbeiði. Í hesum sambandi kunnu vit upplýsa, at á Eysturoyar Ellis og Røktarheimi eru tilsamans pláss fyri 54 bú- fólkum. Men her eru 56,4 starvsfólk. Hinvegin eru tað rættiliga mong, sum arbeiða 3/4 tíð og hálva tíð. So tilsamans eru næstan 80 starvsfólk á Eysturoyar Ellis og Røkt- arheimi. Men afturat hesum koma so tey, sum avloysa ávís tíð- arskeið vegna barnsburð, sjúku og í ferium. Sostatt hevur Eysturoyar Ellis- og Røktarheim ein ómetaligan, arbeiðsskap- andi týdning fyri nærsam- felagið í Eysturoy. – À einum røktarheimi er harafturat fyri tað allar- mesta talan størv til konu- fólk, sum tað er stórt trot á í Suðuroy. Talan er harafturat um konufólkastørv við ymsum útbúgvingum, eitt nú sjúkrarøktarfrøððingar, heilsuhjálparar, fólk til køk og vaskarí, handverkarar til húsavørðar o.s.fr. – Og so leingi ongi konu- fólkastørv eru í Suðuroy, er heldur ongin møguleiki at fáa mannfólk til Suður- oynna at búsetast, hóast teir kanska kundu fingið ar- beiði. Ikki ráð at lata vera Tað hevur eisini verið spurt um kommunurnar høvdu havt ráð til at fíggja sín part av tí, sum eitt slíkt røktar- heim kostar. Landið betalir helvtina av tí, eitt slíkt røkt- arheim kostar at byggja. Talan hevði verið sostatt um einar 17,5 milliónir, sum allar kommunurnar í Suðuroynni høvdu skula goldið til at bygt eitt slíkt røktarheimi. Hinvegin be- talir landið allan raksturin sum hann er. Kortini kann sigast, at í øðrum røktarheimum, sum eru bygt norðanfyri, eru serlógir gjørdar, so at landið eisini hevur betalt størri part av byggingini. – Tað er ikki óviðkomandi at spyrja um kommunurnar hava ráð til at betala sín part. Men spurningurin er heldur um tær hava ráð til lata vera. Tí verður eitt røktarheim bygt í Suðuroy, fara komun- urnar at fáa so ómetaliga nógv inn aftur í kommunu- skatti og við tað, at so nógv- ur peningur kemur í umfar í nær samfelagnum. Í einum slíkum røktar- heimi høvdu lønarúteiðsl- urnar verið einar 15 milli- ónir um árið. – Tað er ein spurningur um kommunurnar í Suðuroy hava ráð til at lata vera, heldur búskaparfrøðingurin, Magni Laksáfoss Neyðugt við størvum til konu- fólk í Suðuroy – Skal Suðuroyggin mennast, er fremsta kravið at fleiri arbeiðs- pláss verða skapt í oynni. Serliga arbeiðs- pláss til konufólk. Soleiðis tók Magni Laksáfoss, búskapar- frøðingur til í einum fyrilestri, hann helt í Stóra Pakkhúsi í Vági fyri akkurát einum ári síðani, har hann tosaði um vinnuligu støðuna í Suðuroynni. Hann legði dent á, at skal Suðuroyggin fóta sær aftur vinnuliga og skal afturgongdin í fólkatalinum vendast, skal ein størri, miðvís ætlan til, tí tað gerst ikki eftir einum degi. Hann segði at tað týdn- ingarmiklasta fyri økis- menning er at arbeiðs- pláss verða skapt. Hann vísti á, at í Suð- uroy er stórt trot á konu- fólki í vinnuførum aldri og tað kundi bent á, at ov fá størv eru av tí slagnum, vit vanliga nevna konufólkastørv. Tí helt hann, at suður- oyggin átti at sligið seg saman um at bygt eitt ellis- og røktarheim til eini 50 fólk. Hann helt, at týdning- urin av hesum, sum ar- beiðsskapandi tiltak, skuldi ikki undirmetast, og eitt ellis- og røktar- heim var ein skilagóð íløga, tí tað var ein íløga, sum ikki slepst undan undir nøkrum umstøðum, tí talið á eldri fólki økist so nógv. – Á einum røktarheimi til 50 búfólk eru eini 100 arbeiðspláss og her er talan í nógv størstan mun konufólkastørv. Her er eisini talan er um góð og trygg størv við góðari løn, sum ikki eru bundin at skiftandi fiskiskapi ella sveiggj- um í búskapinum annars og tað hevði tískil skapt stóran tryggleika í Suðuroy. C M Y K 5 4