týsdagur 23. mai 2017síða 21

21 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 24. mai 2017 · Nr. 60 Tað verður mett, at mill­ um 35 og 40 manningar og umleið fýra hundrað sjó­ menn bjargaðu sær í land í Før­oyum – mest í Suðuroy - undir fyrra heimsbardaga, eftir at skipini vóru søkt und­an teimum. Neyðin Fiskiskapurin var hetta várið vánaligur kring oyggjarnar. Tað hoyrdist um stóran tosk og gott fiskarí á Føroya Banka. Í føroysku bløðunum var dúgliga skrivað og gitt, hvus­su vandamikið tað var at fara út á Føroya Banka. Fleiri hildu, at vandi var ikki á ferð hjá friðarligum, før­ oysk­um fiskimonnum. Á fundi á Tvøroyri um hetta mál segði amtmaðurin, Svenn­ing Rytter, púra greitt, at tað var vandamikið at royna á Bankanum. Men freist­ingin var stór og longu tvær vikur, eftir at forboðið var lýst, vóru føroysk skip á Banka­num. Fiskaríið var gott, einki sást til týskar kavbátar, og trýstið á teir, sum í fyrstu at­løgu aftraðu seg orsaka av for­boð­num, øktist. Fyri hundrað árum síðani vóru nógv skip og bátar á Banka­num. Tað var slætt og disut, tá ið fíggindin sást. Fyrrapartin 23. mai gjørdi hann av við Elsu, og tá ið hann hevði søkt sjey skip og bátar á Bankanum henda dagin og næstu nátt og síðani Isabellu Innes á Munka­grunninum um seks tíð­ina á kvøldið 24. mai, flutu upp ímóti hundrað før­oy­ingar í smáum opnum bátum – tríbekkum og fýra- og seks-mannaførum – á opnum havi. Kósin var ímóti Føroyum, og tað eydnaðist øllum at røkka til lands. Hvussu hetta alt gekk fyri seg, ber til at lesa í fleiri bók­um. Eitt nú hevur Óli Olsen skrivað frásøgnina eftir Fischer Heinesen í Klaks­vík, sum var fimtan ára gamal og yngstur um­ borð á Margrethu. Jóan Petur hjá Mouritsi í Vági førdi Margrethu. Absalon Absalon­sen hevur skrivað bók um henda skiparan, og har verður greitt frá, hvussu hetta gekk fyri seg. Páll J. Nolsøe skrivar um hetta í Siglingarsøguni, og Mathias Lassen hevur skrivað bókina Tá ið týsk­ ur­in søkti sluppirnar á Før­ oya Banka í 1917. Har ber til at lesa endurgeving frá øll­um sjófrágreiðingunum, sum vóru næstu dagarnar og vikurnar eftir øgiligu spreing­ingarnar, tá ið átta før­oysk før fórust. Í bókini um Júst í Túni endur­gevur Helgi Jacobsen frá Andreasi Hansen – pápa Júst – sum førdi Brest hjá Jens Evensen. Her verður brot tikið úr bókini hjá Helga Jacob­sen. Brestir skotbrá í tíggju minuttir Klokkan var júst farin av tvey um náttina, tá besti­ maðurin purraði skiparan út við boðum um, at ein kav­bát­ ur var í eygsjón. Andrias sprakk hálvnakin upp á dekkið og hoyrdi skjótt ljóð frá rakettum ella skot­um, sum alsamt komu nærri. Skjótt bar hann eyga við kavbátin, sum nú aftur skeyt eitt ávaringarskot, og Andrias vant Dannebrog á stong. Andrias legði til merk­ is, at kavbáturin var grá­ur, men hevði einki nummar ella navn. Andrias og tríggir av mann­ingini fóru nú í bátin og róðu yvir at kavbátinum við skipspappírunum. Kav­ báta­skiparin, ein ungur maður, bað Andrias og tveir av manningini koma upp á kav­bátin. Á kavbátinum fekk Andrias at vita, at skipið skul­di søkkjast, og at tað skul­di ganga skjótt fyri seg. Tveir av týskarunum fóru síðani í bátin og róðu saman við tí eina manninum av Bres­ti yvir til sluppina. Týskararnir høvdu ein sekk við spreingiløðing við sær og góvu manningini 10-minutta skotbrá at fara av skipi­num. Spreingiløðingina løg­du teir í lugarið og bóðu síðani manningina taka mat, vatn og kumpass í bátin. Ein av manningini á Bresti var eisini biðin um at taka klæðir við til skipar­ an, tí hann hevði ikki fing­ ið stundir at lata seg í, tá hann varð útpurraður. Ann­ ar týskarin hjálpti til og fór niður í lugarið eftir sjó­stivl­ um. “Tað ræður um at vera væl ílatin á sjónum” minnist Andrias í Túni, at týskarin segði, tá hann hivaði stivlar­ nar í bátin. Týskararnir vóru síðani settir umborð á kavbátin aftur, og Andrias kom um­ borð á fimmmannafarið. Týsk­ar­arnir tosaðu bæði danskt og enskt og vóru sam­bært Andriasi avgjørdir, men samstundis høviskir. Um teir høvdu samkenslu við hesum neyðars før­ oysku fiskimonnunum, sum einsa­mallir máttu streva seg til lands í einum fimm­ mannafari, er ilt at siga. Men ein unglingi, sum henda túrin var sín fyrsta túr til sjós, fekk eina sjokulátuplátu at ugga seg við frá øðrum av týskar­unum. Meðan manningin ligg­ ur einar 200 metrar frá Bresti og bíðar, hvat man fara at henda, heldur ein av manningini fyri, at teir kans­ ka áttu at leggja at borði aft­ ur eftir fleiri klæðum. Til alla lukku var hetta ikki gjørt, tí lítla løtu seinni sprongdist skipið í luftina. Dekkið fór himmalhøgt upp í loft, og stutt eftir hvarv skip­ ið í havsins myrkur. “Tað var við tungum hjarta at síggja okkara kæra skip, ja okkara núverandi heim, søkka í havsins vátu grøv”, segði Andrias í Túni aftan­á. Tað var bara eitt korter farið, frá tí at kavbáturin var komin í eygsjón, til teir 12 menninir vóru í tí lítla skips­bátinum. Har var einki annað at gera enn at royna at vinna upp land. Í fyrstuni var veðrið heldur sjaskut, so menninir blivu vátir, men sum frá leið makaði hann vind­in, og tað slætnaði. Tá ið teir høvdu róð eitt skifti, sóu teir ein annan bát, sum vísti seg at vera manningin av Traveller, ið var skotin niður nakað fram­ manundan, at Brestir var søktur. Báturin hjá Traveller var tungur, og teir ætlaðu at vita, um teir á Bresti kundu taka einar tveir mans frá teim­um. Tá teir komu at borði á skipsbátinum hjá Bresti, síggja teir, at har vóru líka nógvir á bátinum. Bátar­nir fylgdust eina løtu, men mistu so hvønn annan burtur í mjørkanum. Tá ið Andrias í Túni og hinir á Bresti høvdu róð í 14 tímar, kom deksbáturin Vigelant fram á bátin og sigldi teir inn á Trongisvág. Tá var klokkan fýra seinna­ partin 24. mai. Tað hevði verið ein ræðu­ lig vanlukka fyri Toftir, um mann­ingin á Bresti ikki hevði borið boð í bý. Allir uttan tveir av teimum tólv vóru av Toftum. HUNDRAÐ ÁR SÍÐANI Skipini sum vóru søkt á Føroya Banka fyri hundrað árum síðani SKIP SKIPARI MANNING Else Joen Peter Joensen Vágur 11 Margrethe Aksel Sivertsen Kirkja 15 Britannie Kristin Mortensen Tvøroyri 11 Streymoy Christian Jensen Tórshavn 11 Beinir Samuel Jacob Thomsen Norðragøta 11 Traveller Samuel Jacobsen Vágur 13 Brestir Andreas Hansen Toftir 12 Isabella Innes Peter Frederik Petersen Porkeri 8 Mynd úr bókini Júst í Túni Mynd úr bókini Júst í Túni