týsdagur 23. mai 2017síða 42

24. MAI 2017 10 Bethuel Jensen hevði tá prentað blaðið í eitt heilt ár uttan at fáa løn. Tað endaði við, at hann yvirtólk prentsmiðjuna. Flokkurin skyldaði honum so nógvar pengar, at teir vildu lata honum pressuna í staðin. Hann fekk eisini rokskapin og raksturin av blaðnum at umsita fyri flokkin. Hetta fór fram í 1931, og Bethuel Z. Jensen bygdi sær hús til prentsmiðjuna í Jónas Broncksgøtu í Havn. Blaðið flytur á Heygsbreyt Tað gekk so mikið væl hjá Bethuel Jensen, at hann eftir fáum árum kundi lata Javnaðar­flokkinum blaðið aftur at umsita. Tá tók Jákup í Snikkarastovu roknskapin at umsita, og sonurin Karbech, prentaði blaðið á prentsmiðjni hjá Bethuel. Sosialurin varð prentaður á prent­ smiðjuni hjá Bethuel Z. Jensen fram til 1943. Tá flytir blaðið á Prentsmiðjuna hjá Arnold Øster. Karbech hevði havt ringa heilsu og noyddiast at gevast at arbeiða. Men hann kom fyri seg eftir sjúkralegu í Danmark, og heimafturkomin keypti hann Prentsmiðjuna á Heygsbreyt í 1954. Hetta var prentsmiðja, sum Grækaris Hansen, Milliónerurin, hevði bygt í 1932. Hann hevði leigað prentsmiðjuna til Tingakross í nøkur ár. Síðani hevði Leif Waagstein keypt prentsmiðjuna og givið út Dagblaðið fyri Vinnuflokkin. (Fólkaflokkin). Tað var eitt nýtt tíðarskeið fyri Sosialin, sum byrjaði í 1954, tá Karbech hevði keypt prentsmiðjuna hjá Dagblaðnum. Í 1964 keypti Sosialurin prenstmiðjuna frá Karbech. Villi Sørensen hevði verið baðstjóri á Sosialinm síðani 1952 og var eisini framveigs, tó at hann búði í Klaksvík. Í 1974 hendir aftur ein broyting, tá Sosialurin keypti eina lítla pressu, sum kallast ein veingjaautomat. Hendan varð nýtt til at prenta smærri prentlutir við, og var hetta seinasta prentarbeiði við blýggi, sum varð gjørt á prenstmiðjni á Heygsbroyt. Sama ár, 1974, keypir Javnaðarflokkurin húsini í Sjúrðargøtu 9. Har húsaðist Sosialurin til hann flutti út á Argjar í mars 1982. Nýggj tøkni nýggjar avbjóðingar Um hetta mundið – í 1974 – varð ásannað, at off-set tekninkkurin var framtíin innan blaðútgávu, og at tað var ikki var ráðiligt at útbyggja prentsmiðjuna á Heygsbreyt, sum hevði slitnar ótíðar­ hóskandi maskinum. Tó høvdu teir á gomlu prentsmiðjuni keypt eina nýggja setimaskinu og innrættað myrkakamar, sum krevst til offset teknink, og hetta var flutt oman í húsini í Sjúrðargøtu. Tá Sosialurin nú ikki longur varð prentaður á egnarði prenstmiðju, vóru filmar gjørdi av blaðnum, tá tað var umbrotið, og hesir vóru koyrdir oman á Dimmalætting, sum prentaði blaðið. Dimmalætting hevði tá keypt rotatións­ pressu, sum tá og enn er tøknin, sum prentar bløð. Í 1977 keypti Einar Joensen prent­ smiðjuna á Heygsbreyt frá Javnaðar­ flokkinum. Saman við off-set tøknini kom eisini ein ávís journalistisk menning av Sosialinum. Á fyrsta sinni vórðu blaðfólk sett í starv og fólk at selja lýsingar. Sosialurin kom um hetta mundið út tvær ferðir um vikuna, mikudag og leygardag. Ynski var um at fáa tríggjar útgávur, og fleiri ferðir varð tosað við Dimmalætting um tað. Men tað bar ikki til, varð sagt á Dimmalætting. Teir kláraðu bara at prenta blaðið tvær ferðir um vikuna. At hetta bara var ein undanførsla – og at Dimmalætting við einastu rotations­ pressu hevði ein kappingarfyrimun, vistu tey væl á Sosialinum. Tí varð farið undir at fyrireika keyp av egnari pressu. Máttu uttanlands at fíggja Vóru teir trekir á Dimmalætting at prenta fleiri útgávur av Sosialinum, so vóru peningastovnarnir í Føroyum ikki blíðari. Eingin vildi fíggja eina íløgu í prentsmiðjuna hjá Sosiainum. Tí varð farið til Danmarkar at finna fígging, og tá bar til. Leygardagin 6. mars í 1982 kom fyrsta útgávan av Sosialinum, sum varð prentaður á egnari prentsmiðju á Argjum. Tá hevði Sosialurin keypt trý verk av Goss Communety rotatiónsprentmaskinum úr Amerika, sum vóru sama slag, sum tær ið Dimmalætting hevði. Seinni keypti Dagblaðið eisini sama slag prentmaskinur, so í áttatiárunum vóru tríggjar fínar prentsmiðjur á trimum politiskum bløðum, sum hvør sær kundu prenta øll bløð í Føroyum og meira afturat. 14. September hevði eisini sína egnu prentmaskinur, um enn ikki so fín, sum hinar. Soleiðis var samstarvslagið millum bløðini – ella kanska serliga millum flokkarnar. Nú bar til hjá Sosialinum at prenta so nógvar útgávur, sum tey sjálvi vildu. Í fyrstu syftu kom blaðið nú tríggjar ferðir um vikuna – og prentast kundu 24 síður í senn. Men sløk átta ár eftir, at blaðið flutti í nýggju hølini á Argjum við nýggju prentsmiðjuni, so gjørdu tey av at koma út fimm ferðir um vikuna. Lesarar og lýsarar tóku væl ímóti, og tað gekk væl hjá blaðnum hesini árini. Miðskeiðis í nítiárunum gjørdist tørvurin á at prenta í litum so stórur, at tað var av álvara farið undir fyrireikingar til at keypa eina nýggja prentsmiðju. Dimmalætting hevði útbygt sína prentsmiðju og prentaði í litum – og tann 26. juni í 2000 samdust Sosialurin og Dimmalætting um at leggja prent­ smiðjurnar saman í eina, sum skuldi halda til í prenthøllini hjá Dimmalætting. Hon varð nevnd Prentmiðstøðin. Maskinurnar hjá Sosialinum vóru fluttar niðan á Háls, og nýggja prenstmiðjan útbygd enn meira. Flyta í Vágsbotn Hølini á Argjum, sum í 1982 vóru nýggj og stásilig, vóru knapt so væl egnað, tá vit vóru farin um aldarmóti. Nýggja tøknin kravdi meira av telduútgerð. Sama ár sum prentsmiðjurnar vórðu lagdar saman, var øll framleiðslan hjá Sosialinum gjørd talgild, tað vil siga, at alt blaðið nú varð gjørt á teldu, skriving, umbróting og myndaviðgerð. Í 2004 fær Sosialurin møguleikan at leiga handilshúsini hjá Valdemar Lützen í Tórsgøtu í Havn – og eftir umvælingar í hálvt ár letur Sosialurin upp Miðlahúsið 15. apríl í 2005. Gamla floksblaðið hjá Javnaðar­ flokk­inum er nú vorðið rættiliga stórt og fingið ein týdningarmiklan leiklut í sam­felagnum. Hetta sampakkar illa við politiska tilknýti, sum leiðsla og starvsfólk heldur ikki eru so fegin um. Javnaðarflokkurin er heldur ikki so fegin, tí hann fær ikki sín boðskap so væl ígjøgnum, sum hann gjørdi í gomlum døgum – og flokkurin kemur til ta niður­støðu, at tað als ikki loysir seg hjá flokkinum at eiga at blaðið. Tey hildu, at aðrir flokkar høvdu lættari at koma framat í floksblaðnum, og nakað var um tað. Starvsfólk á blaðnum lótu mangan mótstøðufólk hjá Javnaðarflokkinum sleppa framat fyri at hava eina ávísa javnvág í politiska tíðindaflutninginum. Hetta endar við, at Javnaðarflokkurin setur blaðið til sølu. Og á sumri í 2006 keypir nýstovnaða P/F Miðlafelagið, sum leiðsla og starvsfólk í Miðlahúsinum hava stovnað, Sosialin frá Javnaðarflokkinum fyri 10 milliónir krónur. Sosialurin var ein góður handil Sosialurin er komin út øll árini uttan steðg. Hóast ráðini mangan ikki vóru tey stóru, og hóast flokkurin – og ikki minst stuðlar hjá flokkinum, mangan máttu spaða pengar til. Í 1993 var støðan so hættislig, at blaðið var um at fara á húsagang. Í flokkinum vann hugsanin um at lata blaðið halda fram. Tí setti flokkurin eina millión í nýggja partafelag at reka blaðið. 13 ár seinni seldi flokkurin somu feløg fyri 10 milliónir krónur. Ein sera góð og skilagóð íløga, má sigast. Tí hon rentaði við 1.000 prosentum. Fólksins boðberi í níti ár Tveir gamlir kenningar í føroyska miðlaheiminum: Johnsigurd Johannesen og Jóhann Mortensen, sum báðir byrjaðu sína yrkisleið sum blaðmenn á Sosialinum Randi Jacobsen við einari av fyrstu teldunum á Sosialinum. »Teldutíðin« á Sosialinum byrjaði í 1988