týsdagur 23. mai 2017síða 41

24. MAI 2017 9 sítt egna blað, sítt egna málgagn. Tí varð Sosialurin settur á stovn. Næstu flokkarnir, sum vinna sær sæti á tingi, Fólkaflokkurin (Vinnuflokkurin) í 1936 og Tjóðveldi í 1950 hava eisini stovnað síni egnu bløð til tess at fáa boðaskapin út kring landið, ávikavist Dagblaðið, sum kom á fyrsta sinni í 1935, og 14. September, sum kom á fyrsta sinni í 1947. Bløðini eru øll hesi árini politiskt heft at sínum flokki, og tað sæst aftur í skrivingini. Tað er ikki fyrr enn útvarpið kemur í 1957, at føroyingar fáa tíðindi, sum eru óheft av politiskum áhugamálum. Gamaní hava verið onnur bløð eisini, sum ikki hava havt tilknýti til politisku flokkarnar. Men floksbløðini vóru bulurin í føroyska fjølmiðlaheiminum – áðrenn Útvarpið kom. Sama prentsmiðja kundi ikki prenta Áðrenn Sosialin vóru sum sagt tvey onnur bløð, sum vóru politisk málgøgn: Dimmalættin og Tingakrossur, og tey høvdu bæði hvør sína prensmiðju. Tá var ikki vanligt, at fleiri politisk bløð hvødu somu prentsmiðju, og hugsaðu fólkini aftan fyri Sosialin sum so, at um tey skuldu fáa teirra politisku sjónarmið út til fólkið, so noyddust tey at úgvega sær eina prentsmiðu og byrja blaðútgávu. Høvuðsmenn vóru Petur Mohr Dam og Mourentius Viðstein. Teir høvdu útvega­ð sær stuðul frá danska Sosialdemo­ kratiska flokkinum, sum fekk í lag, at gamla pressan hjá Frederikshavns Socialdemokrat varð sett upp í Losjuni í Havn, har flokkurin hevði leigað sær innivist. Anton Nielsen, sum var blaðstjóri á Frederikshavns Socialdemokrat, kom á vári í 1927 til Føroyar, og við sær hevði hann ein montør, sum setti pressuna upp. Blaðstjórin legði eisini fyrstu bløðin til rættis saman við Mourentiusi Viðstein, ið fekk starvið sum blaðstjóri á nýggja floksblaðnum, Føroya Social Demokrat. Tveir mans vórðu settir í starv, Bethuel Z. Jensen, prentari og Carl Karbech Mouritsen, sum var prentalærlingur. Búskaparliga var støðan ring síðstu í 20'unum, og tað vísti seg skjótt, at ringt var at fáa blaðið at hanga saman fíggjarliga, og at flokkurin ikki megnaði at geva blaði út. Bethuel Jensen, sum frá byrjan prentaði blaðið, sigur í samrøðu við Sosialin í 1982, at teir í fyrstuni bara prentaðu floksblaðið, men seinni fingu teir ymisk prentarbeiði frá Jógvani Rasmusssen, prentara í Bókhandlinum, sum teir ikki vóru førir fyri at prenta, tá teir bert høvdu eina lítla Heidelberg Pressu. Hetta gav so mikið, at ein prentari kundi setast afturat, tað var Christian Hansen, vanliga nevndur Doffa. Teir arbeiddu saman í nøkur ár, til Anton Nielsen, blaðstjórin á Frederjshavns Social Demokrat kom aftur at vitja. Danin skuldi royna at fáa greiði á fíggjar­viðurskiftunum. Jarleivur Hilduberg byrjaði sum prentari, tá Sosialurin aftur fekk prentsmiðju í nýggju blaðhúsunum á Argjum í 1982. Hann starvaðist sum prentari til 1998 ➥ Gamla pressan hjá Sosialinum, sum stóð á prentsmiðjuni á Heygsbreyt. Hendan pressan hevði prentað Føroyatíðindi, Tingakross, Dagblaðið, 14. September og Sosialin. Eingin visti rættiliga, hvussu gomul hon var, men hon var framleidd í Oslo í teirri tíðini, tá býurin hevði navnið Kristiania. Helst var tað spell, at hendan søguliga og gamla prentmaskina varð sundursorlað og fyribeind í 1973, tá hon mátti víkja fyri meiri framkomnari tøkni