fríggjadagur 26. mai 2017síða 28

FRÍGGJADAGUR 26. MAI 2017 SOSIALURIN 61 28 Óli Jacobsen Kaj í Bartalstovu: Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen 6. partur Í 1955 fór eg so aftur við Jóannes Patursson. Á vári gjørdu vit ein túr á Suð­ ur­landinum. Hetta var ein stuttur túrur, tá vit fingu 120 tons. Tað gekk so leingi at fáa skips­ boð aftur. Men tá var tað, at Hvanna­sundsbrøðurnir saman við Esm­ar Fuglø høvdu keypt trolaran Fiska­nes úr Bretlandi. Meiningin var vist, at Svenning og Poli skuldu vera skiparar, men Esmar Fuglø helt uppá, at tað skuldi vera Hans Pauli. Hetta endaði við, at Svenning bleiv skipari á Jóannes Patursson fyri Hans Paula. Eg bleiv 2. stýri­ mað­ur hjá honum. Fyrstu tíðina var Erling í Nólsoy 1. stýrimaður. Hann var royndur trolaramaður, men hann var ógvuliga varin. Fyrsta túrin vann eg 2.500 krón­ ur. Tað var nógv tá í tíðini. Ráddi um at sleppa til góðan markna Fasta gongdin var, at vit vóru á salt­fiskaveiðu um summarið og ís­ fiska­veiðu um veturin. Ísfiskurin varð landaður í Bretlandi. Tá ráddi um at koma til markn­að­in, tá ið prís­urin var hægstur. Hesum greið­ir Hans Pauli eisini frá í bók síni Jól á Ha­lan­um. Farið varð av­ stað undan jólum. Tá kundi land­ ast í Bretlandi beint eftir nýggj­ár, tá ið lítið av fiski var á upp­boðs­søl­ uni. Hetta gjørdi so tað, at prísurin varð høgur. Á saltfiskaveiðu var manningin um 40 mans, men á ísfiskaveiðu var hon minni, einir 25. So tað vóru nógvir menn, sum fingu feriu, tá ið vit vóru á ísfiski. Tá máttu teir skiftast um at vera við. Tveyskiftisvaktin: Longri frívakt gav størri úrslit Fram til 1955 gingu manningarnar so­kallaða trískiftisvakt á trol­ar­ un­um. Hetta merkti, at menn høvdu deksvakt tvær ferðir seks tím­ar, og so frívakt í seks tímar. Um lítið var at gera fekk seinna deks­vaktin “lúrivakt”. Tá kundi hon taka sær av løttum. Men tá ið nógvur fiskur var, sum ofta var, var altíð brúk fyri øll­um monnum. Hetta var ógvu­ liga strævið, tí teir arbeiddu í 12 tím­ar og høvdu so frí í seks tímar, írokn­að tíð at eta, so veruliga hvíld­in gjørdist minni enn 6 tímar. Havi hoyrt menn siga, at tá teir fingu frívakt, vóru teir so móðir, at teir fingu ikki svøvn í eyguni á frí­vaktini. Í 1956 samtykti løgtingið lóg um tveyskiftisvakt, so menn skuldu arbeiða í seks tímar og hava frí í seks tímar. Hetta var gott fyri manningina, men ótti kom á summar skiparar fyri av­leið­ing­ unum. Hans Pauli var ein teirra, sum helt, at nú fór minni at koma burturúr arbeiðinum, tá ið arb­eiðs­ tíð­in fór so langt niður. Tað vóru trol­arar, har teir innrættaðu eyka køm­ur, so manningartalið kundi hækk­ast samvarandi økingini í frí­vakt­ini. Hesum helt Svenning tó ong­an­ tíð tørv vera á. Tað vísti seg eisini skjótt, at tað kom meira fiskur und­an við nýggju skipanini, enn við teirri gomlu. At menn fingu ta hvíld­ina, teimum tørvaði, gjørdi, at meira kom burturúr, meðan teir arb­eiddu. Var heilt nógvur fiskur kundu menn tó bróta vakt. Landaðu í Grønlandi Tá ið Fiskanes kom, fór hann at landa í Grønlandi. Hetta gav fleiri út­reiðslur og minni í avrokning pr. kg.. Men hetta gav samstundis fleiri fiskidagar, tí styttri var at sigla til at landa fiskin. Tí kom meira burtur úr kortini. Hetta merkti so eisini, at manningin ikki slapp til hús millum túrarnar. Men Svenning hevði ongan hug at landa í Grønlandi. Vit fisk­aðu sunna­laga á Fred­riks­ haab­bank­anum og fingu skjót­ an túr. Tað bleiv so sent fjarrit heim til reiðaríið, at vit vóru far­ in at sigla heim. Tað kom tele­ gramm aftur beinanvegin um at fara í Føroyingahavnina at landa. Svenning sendi so aftur tele­ gramm, at vit vóru komnir á Kapp­ an, og hann spurdi, hvat vit skuldu gera. Tá komu so aftur boð um at halda leiðina fram heim. Evald Kjøl­bro kom umborð tá, og hann var væl tilfriðs kortini. Túrurin hevði bara vart í 29 dagar frá tí vit fóru úr Føroyum, til vit koma heim aft­ur. Næsti túrur vardi í 28 dagar. So tað var stórt fiskarí. Harðir menn Tann seinna túrin gekk ein so ring in­flu­ensa um borð. Tað vóru bara trígg­ir mans, sum ikki fingu hana fyri túrin. Eg var ein teirra. Tað vóru tríggir mans, sum ongantíð vóru á dekkinum á øllum túrinum. Kort­ini var hetta stytsti túrur, sum vit gjørdu. Menn vóru harðir. Georg hjá bónd­anum á Tvøroyri føldi seg ikki væl, men hann fór so at fáa fep­ur­in tiknan. Hann var 39 stig. Tað var einki at tosa um, so hann fór aftur til flekiborðið! Ísur ein hóttan Í 1959 fóru vit á Suðurlandið. Tá vit komu norður móti Fugla­bergs­ tanga, nú rópar Andrass hjá Óla Jákup Jensen eftir okkum. Hann var skipari á einum enskum trol­ ara. Tá lá hann á Kappanum við nógv­um fiski. Vit fóru vestur um Kapp­an, har var ein lítil oyggj sum før­oyingar kalla Nuga. Vit kastaðu og fingu einar tríggjar posar. Hann segði frá so ógvuliga ring­ um veðri, vindstyrki 14, orkan, á tí gamla skalanum. Tað bleiv so ræðu­liga ringur sjógvur, so vit fingu ikki ligið við bátinum. Tað bleiv kortini ikki so ringt, sum vit ótt­aðust. Men tá kom ísur á okk­ u­m, so vit fóru eystur um Kappan til ein klett sum kallaðist Old Man Rock. Har fingu vit eina rúgvu av fiski. Vit togaðu við eina ísbrúgv. Vit lógu undir deyða í fiski og brutu eisini vakt. Dekkið var ong­ an­tíð tómt. Fjaraði eitt sindur av á dekkinum, so varð trolið koyrt út aftur. Vit togaðu ein tíma og hál­ aðu aftur. Tað vóru seks posar í, sum svaraði til seks tons í saltfiski. Hetta var góður fiskiskapur. Einaferð kom eg upp á brúnna og vildi bara hokna niður av at koma av tí kalda dekkinum og upp í hitan á brúnni. Svenning bað meg fara at tørna inn, og eg fór so aftur í kahúttina. Veðrið tá ið Hans Hedtoft fórst Eg var ikki komin meira enn í tyngd, tá kemur hann aftur, og held­ur at tað var best at gevast at fiska. Tað var farið at lýsa og hon­ um dámdi ikki líkindini. Ja, tað var í lagi, so upp at gera reint og fáa greið­irnar uppá pláss, so at sigla heim. Vit sigldu nokk so langt suð­ur­ eft­ir, áðrenn vit fóru eystureftir. Tá bleiv so ræðuliga ringt veður, men slættur sjógvur. Benni Joensen hjá Sterka Ják­ up var við sum dekkari. Hann stóð á bakborðsveingi, Tá man hevur verið so leingi við einum skipi, tá kennir ein hvørja rørslu á tí. Eg merkti, at her var nakað í vænti, og eg smekk­aði hurð­ina aftur. Tá fingu vit ein ógv­ us­lig­an sjógv. Tað, sum reddaði Kaj fekk ein tann besta trolarakjans, sum var tá, nevniliga sum stýrimaður við Jóannes Patursson Við Bóndanum, Jóannes Patursson Jóannes Patursson fullfermdur. Myndirnar í hesum parti eru úr Jól á Halanum hjá Hans Paula Johannesen Kaj í Bartalstovu