hósdagur 8. juni 2017síða 29

FRÍGGJADAGUR 9. JUNI 2017 SOSIALURIN 66 29 Jóan Jákup Dahl frá Kross­líð úr Vági og eftir hann, Hans Ják­up Petersen, bróðir Fríðr­ik Pet­er­sen, próst, av Saltnesi. Gazet fór, eins og hinir brøð­ ur­nir í realskúla í Havn. Um skúlatíðina verður sagt í Táttum úr Kirkjubø eftir Jóan­nes Patursson og Fram við Sugg­uni eftir Sverra Patursson, at brøðurnir untust stak illa í real­skúlanum og í Havn annars. Hvønn leygardag fóru teir til hús og kappgingu til Kirkjubøar. Jóan­nes segði frá, at pápi teirra lat teir venja seg í fim­ leiki. Hann setti millum annað eina stong upp, so teir kundi læra seg at klintra við hondum og fót­ um. Hann lærdi teir eisini at skjóta við byrsu. Lærdu danska mentan í Havn Jóannes viðurkennir tó, at tað fekk stóran týdning fyri systkini, at pápi teirra skipaði so fyri, at með­an tey vóru í Havn, skuldu tey tvær ferðir um vikuna fara heim til Jørgen Frands Jacobsen skó­makara, til nátturða og har læra høviskar siðir. Hann var abbi rithøvundan Jørgen Frantz, og langabbi William Heinesen. Hetta var í Konradsbrekku, sum í dag er Gr. Kambansgøta. Her búði eisini foreldrini hjá Jørgen Frantz, Marin og Mein­hard. Jørgen Frands, sum livdi frá 1819-1917, hevði búð mong ár í Keyp­mannahavn, har hann var skó­makari, til hann flutti aftur til Før­oya á eldri árum. Men størsti áhugin hjá honum og teimum var kortini mentunarlívið í Keyp­ mannahavn. Hesum greiðir Willi­ am frá m.a. í stuttsøguni Min rom­ant­iske bedstemoder. Hetta var eisini eitt av teimum “fínu” hús­unum í Havn, har tey tosaðu danskt við hvønn annan! Somuleiðis sendi pápin børn­ ini at læra eingilskan dans. Hetta var meira fyri at venja vakr­an atburð, enn vegna sjálv­ an dansin. Dansilærarar vóru høvuðsprentarin á Dimma­ lætt­ing, danskarin Aagaard, og Franciska Jacobsen, dóttir um­ rødda skómakaran. Lívið í Kirkjubø fyrst í øldini Sámal hevur greitt frá lívinum í Kirkjubø, tað hann minnist og hevur fingið fortalt. Áðrenn Sám­al minnist, hevði Petur bóndi hand­ il og keypti fisk. Vørurnar fingu tey úr Havn. Tær komu van­liga við bátum, sum fóru út í Hest og í Sandoynna. Báturin steðg­aði á út fyri Kirkjubø, so varð róð umborð eftir vøruni. Ann­ars kom vegur til Kirkjubøar í 1925. Hetta lætti nógv um. Sigert var pápabeiggi Sámal, men Sámal minnist hann bert, tá ið hann einstakar ferðir kom heim til Føroyar at ferðast. Sum øll kunnu meta, so hevur Sig­ert verið ein sjáldsamur mað­ur, tá hugsað verður um hans­ara ferðing og frásagnir frá ferð­unum. Sámal minnist eitt dømi um, at Sigert ikki hevur verið sum fólk flest. Hann hevði be­klætt alla stovuna hjá mammu síni við myndum av sær sjálvum. Suggan og hólmurin Øll hava hoyrt um sugguna í Kirkju­bø. Tann vissasta inn­løgu­ keldan frá henni var tarin, sum rak inn hagar. Hesin gav eitt sera gott ískoyti til tøðini, sum annars fingust. Hetta merkti eisini, at tað var ikki stór­ur tørvur á kunst­ tøðum. Tað var vetr­ar­arbeiði at fáa taran til høldar, og varð hann koyrd­ur heim við hestavogni. Men hetta er alt søga í dag. Av øðrum, sum rak inn í sugg­ una, var timbur, sum millum ann­að kundi brúkast til pelar og brenni. Undir krígnum róku inn higar eins og aðra staðni, gummi­ ball­ur, sum kundu nýtast til at gera gummiskógvar burturúr. Tað sama var við stearin. Av øðr­ um vóru boyur, sum kundi seljast til skip. Hólmurin hevði ein vissan týdn­ing. Roynt var at hava neyt har, men tey kundu svimja í land, so tað bar ikki so væl til. Her vóru stórir flokkar av æð­ um, so viðhvørt varð roynt at savna æðudún. Sambandið hjá teimum í Kirkjubø var mest við Vel­ba­stað. Hagani komu fólk tá far­ið varð í kirkju, og kenda ung­manna­fe­lagið Sólarmagn var felags fyri bygd­ir­ nar. Tað varð í 1895 stovnað av Sverra, beiggja Gazet. Sámal vildi liva av tí, sum jørðin gav Pápin hevur verið ein góður læru­ meistari hjá Sámali. Aftaná at hava arbeitt saman við hon­um, tók Sámal upp hansara urta­garðs­ virk­semi, og hevur hetta verið hans­ara lív. Sámal setti sær fyri at liva av tí, sum jørðin gevur við grønmeti og blómum. Hetta hevur eisini eydn­ast við dugnaskapi, ídni og arbeiðssemi. Hansara royndir eru eisini komn­ar øðrum til góðar. Í ein út­varps­sending í 1985 hjá Johan Mort­en­sen greiddi Sámal frá, hvussu tað bar til at fáa grønmeti, kál og annað at vaksa í føroyskum urta­gørðum. Slíkt virksemi er kanska meira fjøl­broytt, enn vit gera okkum far um. Ein ábending kann kanska finn­ast í lýsing í bløðunum hjá Sám­ali, sum nevnir 20 sløg av summ­arblomstrum og 15 sløg av grøn­meti, sum hann hevði til sølu. Virksemið var eisini sera pro­ fessio­nelt. Elisabeth, kona Sám­al, minnist rabarburnar, tey á Strond­ um plagdu at fáa frá Ga­zet. Hon minnist eisini, hvussu virð­is­liga rabarburnar vóru inn­pakk­að­ar eins og við nútímans markn­að­ arføring. Hetta var, áðrenn hon í heila tik­ið ánaði, at hon fór at enda í Kirkju­bø sum hansara verdóttir. Tíverri er lítið og einki eftir av urtagarðsvinnu í Føroyum, og tað er spell, tí nógv vitan fer fyri skeyti. Virkin 90 ára gamal Sámal er eisini kendur sum reið­ mað­ur. Hann hevur fleiri ferðir lut­tikið í ríðikappingum. Tað varð sagt, at fáur dugdi so væl at sita á hesti sum Sámal. Hann var farin um tey 90 árini, tá ið hann framvegis velti, eins og hann tá framvegis hevði ein prýði­ lig­an og vakran urtagarð. Sámal hevur altíð verið trúgvur kirkju­maður. Eisini hevur hann verið trúfastur í KFUM í Havn. Her kann skoytast uppí ein frá­søgn frá Tórmóði Dahl frá eini jarð­ar­ferð í Kirkjubø. Tormóður mint­ist til all­ar hesar stóru tara­ rúgvurnar í sugg­ini í Kirkjubø, sum nú vóru horvn­ar. Hann spurdi Sám­al, hvør or­søk­in mundi vera. Tórmóður skrivar: “Sámal hugdi at mær stillisliga og svaraði: Kanska er tað tí, at vit ikki longur skoyta um hesa gávu skaparans.” Hetta sigur eisini nakað um Sám­al. Sámal var ein av veteranum í Svimjihylinum, har hann var fast­ ur gestur til hann var farin um tey 90 árini. Nú er ferðin kanska ikki tann stóra, men hann setur sær kort­ini fyri at halda henda stóra dag­in. Hevur følt ábyrgd fyri sínum Sámal hevur eisini følt ábyrgd fyri fam­ilj­uni og ættini. Beiggin, Páll, tók við festinum og garðinum eft­ ir pápan. Men eftir, at Páll doyði í 1965, hevði Sámal festið og urta­ garðin í hondum til Ólavur, elsti son­ur Páll, hevði fingið sær út­ búgv­ing og royndir og kundi taka við festinum í 1978. Hetta er ein umsorgan, sum børnini hjá honum og teirra framvegis merkja til. Fólk, sum koma inn á gólvið hjá Sámali og Elisa­beth, kenna seg eisini væl­ kom­in. Fekk konu av Strondum Sámal giftist í 1953 við Elisabeth av Strondum, og hevur hon verið Sám­ali ein góð kona og hollur stuð­ul. Tey bæði eiga børnini Rasmus, gift­ur við Anniku í Garði av Strond­um, Fríðu, gift við Niclas Ras­mus­sen úr Havn og Svein, gift­ ur við Ásu Hansen úr Havn. Barnabørnini eru 12 í tali, og nú hava tey eisini fingið átta lang­abba- og ommubørn, sum tey sjálv­andi eru púra býtt í. Sámal er ein av hesum be­ skednu persónunum, sum ikki gera nakran háva burtur úr sær sjálv­um, men sum eru dygg í sínum dag­lig­degi. Eri komin at kenna tey bæði gjøgnum sonin Rasmus, og eri komin at virðismeta teirra eg­ in­leikar. Tey eru ímyndin av teim­ um eginleikum hjá fólki, vit kunnu hava álit á. Seinastu árini hava Sámal og Elisabeth búð í sambýlinum í Matta­lág, har tey hava trivist væl. Góði Sámal! Vit eru mong, sum ynskja tær og tykkum hjartaliga til­lukku við teimum 100 árunum! Komandi partur Í komandi parti verður komið meira inn á urtagarðsvirksemið hjá Gazet Elisabeth og Sámal á trøðni inni í Dølum Partur av urtagarðinum hjá Gazet