hósdagur 15. juni 2017síða 23

FRÍGGJADAGUR 16. JUNI 2017 SOSIALURIN 69 23 in­um, meðan man hinvegin eisini skal taka avgerðir um hvørji øki hava slíkan natúrligan vakurleika ella slík søgulig virði, at tey ikki mugu ávirkast ov nógv av ídn­að­ in­um. Tað sigur seg sjálvt, at tað vil ongantíð vera full semja um júst hvørji øki eru ”minst verd” og tí kunnu ídnaðargerast, men tað ber til at debattera seg fram til hetta. Eisini er tað ein sannroynd, at summi øki longu eru sera ídn­að­ ar­gjørd og at tað tískil kann vera skila­gott at halda fram í sama spori. Undir øllum umstøðum eigur man at skilja, at tað ikki er rætt at menna ídnaðarøki og bústaðaøki upp at hvørjum øðrum. Hesi eiga at skilj­ast sundur í tann mun tað er gjør­ligt. Spjadda búsetingin í Før­ oy­um ger sjálvandi, at hetta ikki altíð ber til, men til ber at finna tær ”minst ringu” stað­set­ing­ar­nar. Sum dømi kann nevnast, at Klaks­ vík­ar kommuna hevur flutt nógv av tyngsta vinnulívinum norð­ur í Án­ir­nar, har fá fólk búgva. Tórs­ havn­ar kommuna hevur flutt nógv av tyngsta vinnulívinum norður í Kolla­fjørð, ið hóast alt er minni tætt bygdur enn Tórshavn sjálv. Tað er sjálvandi eisini syrgiligt, at øk­ini sunnanvert á Kaldbaksfirði í so stóran mun verða nýtt til dálk­ andi virksemi, men umvent: nú hev­ur Tórshavnar kommuna valt tað økið til endamálið, og tá er fræg­ari at halda fram á sama øki held­ur enn eisini at dálka onnur øki. Hugsið um bústaðaøkini og børnini Flestu teirra, ið sita og taka avgerðir í Før­oyum í dag, eru uppvaksin í ídn­að­arsamfelagnum og hava so­ statt nøkur ídnaðarsamfelagslig virði, ið stýra teirra avgerðartøku. Hetta er væl skiljandi, og har­um­ framt er lættari at byggja víðari á tey planleggingarmynstur, ið fyri eru slóðað. Hesi eldru ættarliðini tykjast tó ikki skilja, at samfelagið er í mikl­ ari broyting og í grundini longu hev­ur ment seg frá ein­um ídn­að­ ar­sam­fe­lagi til eitt tæn­astu­vinnu­ sam­fe­lag. Alsamt færri arbeiða inn­an ídnað, meðan alsamt fleiri arb­eiða innan tænastuvinnur. Við tíðini hevur hetta ið sær, at íðn­ að­ar­sam­felagsligu virðini fána og nýggj virði taka yvir. Hetta fær eis­ini avleiðingar fyri okk­ara virð­is­grund­ar­lag, soleiðis skilt, at vit fara at seta prís á onn­ur við­ur­ skifti enn okkara for­fedr­ar gjørdu. Lívið snúði seg í land­bún­aðar-, fiskivinnu- og ídnaðarsamfelag­ num um at lívbjarga sær og skapa sær og sínum eina trygga tilveru. Í dag liva vit hinvegin í einum sam­ fe­lagi við yvirflóð av vørum, og tó kenna vit stundum á okkum, at okk­um vantar okkurt í tilveruni. Vit kunnu vænta, at framtíðar ætt­ar­lið – tey, ið eru børn í dag og teirra børn – fara at hava nøk­ur heilt onnur virði enn tey, ið sita við valdið í dag. Framtíðar ætt­ar­ lið skulu eisini hava góð støð at búgva, ið hóska til teirra tørvir, vænt­an­ir og dreymar. Vit eiga tí ikki bert at hugsa um nútíðar bráð­feingisinntøkur, men eisini um fram­tíðina, tá vit planleggja bú­staðar- og ídnaðarøki. Vert er eisini at hava í huga, at bú­staðaøki kunnu menna seg ára­tíggju ella øldir fram í tíðina. Ídn­að­ar­øki eru hinvegin íløgur, ið tæna ár ella áratíggju fram. Við tíð­ini vil búskapurin broytast og gomlu vinnuøkini verða ónýtilig. Tey vilja síðani kanska forfella og standa eftir sum rustaðar toftir, ið ikki kunnu nýtast til stórvegis. Um­vent gomlu bygningarnar frá eina­handilstíðini og slupptíðini, ið fram­haldandi kunnu nýtast til onn­ur – til dømis mentanarlig – enda­mál, ber illa til at nýta nútíðar ídn­að­ar­øki til nógv onnur endamál utt­an so at stórar ábøtur verða gjørd­ar. Fyri at seta tað eitt sindur skarpt upp, so eiga vit ikki at ofra lang­tíð­ ar­væl­ferð­ina hjá borg­ar­un­um fyri stutt­tíð­ar inntøkumøguleikarnar hjá fyri­tøkunum. Tað er ikki altíð, at treyta­leysur her-og-nú vøkstur er tað besta. Øgiliga nógv øki í land­ inum hava gjøgnum árini fing­ið ólekj­andi sár av at gravkýr og dyna­mittstengur sluppu at liva sítt egna lív. Vøkur øki eru løtt at oyði­ leggja, men sera trupul – ja ofta ógjørlig – at fáa aftur til høld­ar. Bæði frá virkj­ um, skipum og akførum standast nógvir trupulleikar, ið í ringasta føri kunnu føra við sær umhvørvis- og heilsutrupulleikar. Umframt hetta fer fram ein ógvuslig ljóðdálking, eins og tað kann henda ein ”estet­ isk dálking” við at áður vøkur støð missa ein stóran part av sínum vak­ urleika