hósdagur 15. juni 2017síða 28

FRÍGGJADAGUR 16. JUNI 2017 SOSIALURIN 69 28 Óli Jacobsen Sámal og Gazet Patursson: Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen 2. partur S einasta sunnudag helt Sámal sín 100 ára føð­ing­ ar­dag. Tað var ein hópur av fólki, sum vildu heiðra Sám­al á hansara stóra degi. Tá ið Sámal varð spurdur, um hann hevði hug at halda føð­ing­ ar­dagin, hevði hann svarað, at tað var við teirri treyt, at har skuldi ikki vera brennivín! Hetta er eisini við til at lýsa hansara lívsstíl. Tað hev­ur altíð verið ansað eftir heima hjá teimum, at matur og drekka skuldi vera gott fyri heilsuna. Tí var einki sterkari drukkið enn te­ vatn. Tað er nokk so ofta, at fólk fylla 100 ár. Men tað er ógvuliga sjáldan, at eitt 100 ára føðingardagsbarn hev­ur maka, sum er á lívi. Men tað hevur Sámal. Elisabeth nærk­ast teimum 95 árunum. Tað var eis­ini nevnt í eini røðu, at tey hava verið ein fyrimynd hjá Fólka­heilsu­ráð­ num. Aftur til Gazet Niels W. Poulsen skrivaði í minn­ ing­ar­orðum um Gazet í 1970, at eins og navnið Sverre Patursson er bundið at fuglinum, so verður navn­ið Gazet Patursson ikki nevnt, uttan tú kemur at hugsa um blóm­ur og urtir, ja, alt ið grør og prýðk­ar um náttúruna. Hann var urta­garðsmaður av Guds náði. Alt frá barnaárum, var hugurin at fá­ast við plantur og urtir. Longu 16 ára gamal fekk hann í 1895 á framsýning í Fabrikkini í Havn virðisløn fyri eitt savn av turk­að­ um plantum. Ta ferð­ina fekk hann eisini virð­is­løn fyri eina tekning. Á ung­um aldri var­ hann næmingur á land­bún­að­ar­skúlanum hjá beiggj­anum, Jóan­nes. Seinni fór hann til Dan­markar, og tveir vetr­ar var hann á Askov háskúla. Sumr­ini millum háskúlaskeiðini var hann á landbúnaðarskúla og vann sær prógv sum agronomur, land­búnaðarkandidatur. Hann var eisini næmingur á Stend búnaðarskúl uttanfyri Ber­gen. Eis­ini fekk hann gartn­araút­búgv­ing í Noregi. Gazet var eis­ini kann­ingarferðir bæði í Nor­eg og Svøríki. Aft­ur­ kom­in setti hann sær fyri at seta í verk tað, hann hevði nomið burt­ur í lond­um. Tað má sigast, at væl vign­að­ist hjá honum. Hann kann­aði alla sína tíð tað, sum vaks í hag­anum. Hann var eina tíð land­mál­ari, so hetta hóskaði væl sam­an við hansara ansni fyri nátt­úruni. Hann leitaði altíð eftir nýggj­um plantum, sum hann turkaði og goymdi. Hesar eru nú á Nátt­úru­gripasavninum. Lend­ið, hann fekk avlagt til urta­ garð, var eitt satt ótøki. Eftir hes­ um lag­aði hann garð­in og setti hús­ini, so alt fall væl saman við nátt­úr­uni. Tað var sum alt, hann nam við, fekst at grógva og blóma. Urta­garð­ur hansara gjørdist eitt satt lista­verk. Hann hevði evni at skapa áhuga hjá fólki fyri øll­ um, ið grør. Niels W. Poulsen helt, at tað nógv var honum fyri at takka, at tað finnast nógvir vakrir urtagarðar runt landið júst í tí sniði, sum hann skapti. Fyrstur at hava urtagarðsbrúk sum vinnu Gazet var hin fyrsti her á landi, ið fekk sær urtagarðsbrúk sum yrki burturav. Hetta eydnaðist helst betur, enn hann sjálvur ella nakar annar hevði væntað. Hann vísti til fulnar, hvat fáast kann burtur úr jørðini hjá okk­ um. Og tað sló ongantíð feil við grøð­ini. Hann fekk væl burt­ ur­úr sínum arbeiði og varð tí eis­ini ein góður skattaborgari. Tað hevur verið eitt rættiligt fram­ brot tá í tíðini at fara undir urta­ garðs­brúk, tí hvør skuldi keypa fram­leiðsluna? Í fyrsta umfari vóru tað em­ bæt­isfólkini í Havn, sum frá sín­ um uppruna vóru «betur vand» enn føroyingar á einum øki sum hes­um. Men sum frá leið vórðu potta­plant­ur o.a. sent út á bygd. Tað var eitt eyðkenni fyri Gazet, at øll vøran skuldi pakkast virð­is­ liga inn, tí innpakningurin skuldi sam­svara við innihaldið Hevði enntá blómur uppi á loftinum Í urtagarðsvirksemi var einki, sum var ein sjálvfylgja. Her skuldi nógv kanningarabeiði ger­ast, so Gazet hevði blómur alla staðni í húsinum og ikki minst uppi á loftinum. Upprunaliga var einki, sum kallaðist drívhús. Byrj­að varð við »hitasengur«, har und­ir­lag­ið var rossatøð og blør­ut­ari, og síðan mold útyvir. Tá kom ylur í, og nú bar til at dyrka slíkt, sum annars ikki bar til. Gazet fekk sær tvey drívhús undir krígnum. At byrja við var tað uttan hita. Men seinni fingu tey sær kolhita, har fýrurin stóð utt­anfyri. Nú bar til at dyrka ann­ að enn tað vanliga. Byrjað varð við tomatum, sum vórðu seldar til handlar í Havn. Síðan komu gula­røtur, persilla, leykur, purrur, summ­ar­blómur og mangt annað. Und­ir krígnum varð nógv selt til bretsku hermenninar. Onkuntíð hevði Gazet ein norsk­an gartnara at hjálpa sær. Van­liga fekst fræ úr Danmark. Hetta bar ikki til undir krígnum. Tá fekk hann fræ úr Bretlandi. Ann­ars fekk Gazet leykir úr Hol­ landi gjøgnum Louis Apol. Hann var hollendari, sum giftist til Norðra­dals. Gazet hevði eisini sjálv­ur nógv samband til Holland. Gazet át sjálvur mest tað, sum vaks úr jørðini, ávirkaður av tíð­ ar­and­anum millum lær­ar­ar sín­ar á Mall­ing land­bún­að­ar­skúl­an­um. Men hetta var eisini ors­ak­að av, at hann fyri heilsuna toldi ikki annað enn hetta. Blomsturbrá Fyri at lætta um søluna fingu tey hjá Gazet sær blómuhandil í Havn, sum dóttirin, Elin, stóð fyri. Blomst­ur­brá lat fyrst upp í Niels Fin­sens­gøtu, og endaði í Bøgøta, har hann var til fyri nøkrum ár­um síð­ani. Elin hevði lært blómu­bind­ ing í Danmark. Her kann vera trivið í eina grein, sum Rasmus á Háskúlanum skriv­aði í 1943 í Dagblaðnum: Greinin kallaðist “Ein jóan­søku­ fram­sýning.” Jóansøkumorgun var til sýn­ is her í staðnum ein sjáldsom íheim­lig og hugnaliga samansett blomst­ur­sýning í sýnisglugganum hjá Elini Patursson, sum stutt síð­ ani lat upp blómuhandil fyri garð fað­irs síns, Gazet Patursson í Kirkju­bø. Hetta var eingin sølu­fram­sýn­ ing, men ein heilsan til jó­an­søku­ dag, til hitt føroyska summarið. Úrvalið var stórt, okkurt um ein tíggindapartur av tí blómutali, Gazet kom saman við Sámal at vera ógvuliga kendur frá sínum urtagarðvirksemi. Gazet var eisini kendur sum vegetarur Áhugi fyri blómum og øllum, sum kundi grógva Her ynskir 6 ára gamli Rasmus langabbanum tillukku V.f. Hildibjørt, systir Sámal, Rasmus, sonur Sámal, Sámal og Elisabeth hava verið góðar keldur.