fríggjadagur 23. juni 2017síða 29

FRÍGGJADAGUR 23. JUNI 2017 SOSIALURIN 72 29 Kirkju­bø var jú eingin handil, men við góðum vilja bar tað væl til. Nógv gott kundi verið skrivað aft­ur­at. Tey eru fyri nógvum árum síðani farin undir grønu torvu. Sanniliga tvey sjáldsom fólk, mentafólk av tí góða gamla slag­num. Børnini hjá Fridrikku og Gazet vóru Páll, giftur við Bodil, Sámal, Elin, gift við Poul Sørensen, Hildi­ bjørt giftist við Daniel Jacob Mort­ en­sen og Sigrid, gift við Eyðálv Djur­huus. Virdur um landamark Sum serfrøðingur í plantufrøði var Gazet kendur og virdur langt út um landamark. Hann hevði bræva­skifti við nógvar útlendskar vís­inda­menn, og ofta hevði hann vitj­an í Kirkjubø av útlendingum, sum vildu síggja hansara verk. Plantufrøðingurin Magnus Gaard á Plantusavninum á Debes­ ar­trøð hevur skrivað um Gazet sum plantufrøðing. Magnus er langabbasonur Ras­ mus á Háskúlanum, ein annan kend­an plantufrøðing, sum eisini hevði neyvt samstarv við Gazet. Magnus greiðir frá: Ein av teimum áhugaverdu inn­ savnarunum av plantum í varð­ veitslu á Náttúrusavni Før­oya var Olav Gazet Patursson. Onkr­ ar av hesum plantum eru sera áhugaverdar. Leggstutt fransa­ gras (Primula vulgaris), ið hevur vaksið á Traðarhamri heima á Sandi, finst bert innsavnað eina­ ferð, og hesa innsavning hevur Gazet gjørt. Hendan plantan er ong­an­tíð funnin aftur og er tí all­ar­helst útdeyð. Nógvar aðrar sjáld­samar plantur eru í savninum hjá Gazet, so sum tann villa rósan (Rosa villosa), ið nú er so gott sum út­deyð, kallsmansbórkubóndin (Orchis mascula) og nógvar aðrar. Onki er at ivast í, at Gazet hev­ur havt ein serligan áhuga í tí sjáld­sama og eitt sindur eksotiska, tí av teim­um 213 plantunum í savni hans­ara, eru nógvar at kalla sjáld­ samar, ímeðan tær van­ligu plant­ ur­nar eru heldur færri. Gazet var urtagarðsmaður. Hann gekk á plantuskúla í Grude á Jæren. Seinni gekk hann á land­bo­háskúla í Danmark, men gavst vegna sjúku. Hann hevði stóran áhuga í plantu­nøvnum, og arbeiddi saman við Rasmus á Háskúlanum hesum við­víkjandi. Hann gav út "List of popu­lar plant names from the Faroes í 1905-08" og føroysk plantu­ nøvn saman við Rasmussi í 1928. Umframt plantur, hevði Gazet stór­an áhuga í skordýrum, og gjørdi her týdningarmiklar eyg­ leið­ingar. Tíverri er lítið skrivað um hetta. Í hesum sambandi kann verða nevnt, at Gazet eisini hevði nógv sam­skifti við ein annan kendan urta­garðsmann, Símun Paula úr Kon­oy í Gøtu. Tað vóru jú Rasmus og Símun Pauli, sum myndaðu fiski­mannafelagið fyrstu nógvu árini. Tað tykist sum, at ansurin fyri tí, sum veksur og grør, hevur verið ein partur av politisku vek­ ing­ini fyrst í farnu øld. Hetta var ikki einastu ferð, at Ga­zet og Rasmus komu at vera sam­an um eina verkætlan. Í 1909 stendur í Dimmalætting ein stubbi, sum eitur Færøsk Bota­nik. Her verður greitt frá, at í tí viðurkenda danska tíðarritið Botan­isk Tidsskrift hevði Rasmus havt eina ritgerð um “bladskiftet hos Tangplanten More...” Síðan verður sagt: “En an­den færøsk Botaniker, Land­brugs­kan­ di­dat Gazet Patursson har til det store anseta Værk Botany of the Faroes leveret en Fortegnelse og Fæ­røske Plantenavne. Tað av Magnusi umrødd yvirlit yv­ir føroysk plantunøvn hjá Gazet og Rasmus stóð í Varðanum í 1928. Her hava teir gjøgnumgingið alt, sum er skrivað um plantur bæði hjá teimum sjálvum og hjá øðrum. Teir hava í hesum yvirliti ikki færri enn 360 plantunøvn. Tað hev­ur ikki verið hissini arbeiði av hes­um. Her eru eisini frágreiðingar til orðini. Yvirlitið fyllir 35 síður í Varð­anum. Fekk staðfest gulllaks fyri 100 árum síðani Tað skilst á brævaskiftinum tá, at Gazet í fleiri førum hevur verið før­ur fyri at skráseta flogkykt og summ­arfuglar í Føroyum, sum ikki eru skrásett frammanundan. Fyrsta brævið, sum er til skjals, snýr seg ikki um flogkykt, men um fisk, og enntá um ein sera aktu­ellan fisk, sum vit onnur halda vera "uppdagaðan" í okkara tíð. Brævið er dagfest 22.9 1904, tá hevur Gazet bara verið 25 ára gam­ al. Brævið ljóðar soleiðis: Kære G Patursson! Den Fisk, som De saa meget tydeligt har tegnet, er en Glansfisk (Lampis Guttatus) af Makrel Familien. Det er en Dybhavs Fisk, der hører hjemme i det Nordlige Atlanterhav, men ret sjældent viser sig ved Kysterne, dog er den ikke mere sjælden, end at den har sit eget norske Navn, Laxstørje, og et islandsk Navn, Guldlax. For dette bidrag takker jeg Dem på Museets og egne vegne. Jeg har neddelt det til den Museumsassistent, Adolf Jensen, der netop er i færd med at samle Oplysninger om Fiskene omkring Færøerne, Island og Grønland. Deres Ærbødige Herluf Winge Umrøddi Adolf Jensen gjørdist seinni ein kendur fiskifrøðingur, sum var serliga kendur fyri sín­ar kanningar í Grønlandi. Eitt rann­ sókn­ar­skip varð enntá uppkallað eft­ir honum. Tískil kunnu vit staðfesta, at gul­laksur hevur verið kendur í Før­oyum í 100 ár. Gulllaksur er í dag eitt nokk so týdnigarmikið íkast til okkara fiski­vinnu. Ásett er ein kvota, sum ser­liga partrolarar veiða, og sum gev­ur nógv arbeiði á sumri. Komandi partur Í komandi parti verður m.a. greitt frá skordjórum, har Gazet eisini hevði sín stóra áhuga. Úr savninum hjá Gazet á Debesaetrøð, har tað eru 213 plantusløg, hann hevur sent inn. Brævið frá Zoologisk Museum, har gulllaksur fyrstu ferðer nevndur. Gullaksur, staðfestur av Gazet í 1904 Kallsmans­ bórkubóndin. Vill rósa Leggstutt fransagras Poul Titus Samuelsen