mánadagur 7. august 2017síða 10

Mánadagur 7. august 2017 · Nr. 90 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Samgongan spælir óhepnan dupultleiklut í Norðurlandaráðnum Nógvar uppgávur fyri framman Helgi Abrahamsen fyrrverandi limur í Norður­ landaráðnum Samgongumeirilutin á løgtingi valdi í farnu viku at skifta teirra umboð í Norðurlandaráðnum. Hetta er ein sera løgin avgerð. Norðurlandaráðið er eitt sam­ starv millum parlamentini í øllum Norð­urlondum. Føroyar hava ikki full­an limaskap í ráðnum, men tey tvey umboðini sum løgtingið velur, hava tó fullan talu- og atkvøðurætt. Sitandi landsstýri hevur søkt um at fáa fullan limaskap í Norð­ ur­landa­ráðnum, men hetta fekk ikki undirtøku í ráðnum. Síðani hava samgongufólk gramt seg nógv um, at umsóknin ikki varð gingin á møti. Men nú vísir samgongan, hvussu lítið hon virðir arbeiðið í ráð­num. Eg havi sjálvur sitið í Norð­ ur­landaráðnum í 4 ár. Tvey tey fyrstu árini fóru til at seta seg inní arbeiðsgongdir, og ikki minst at knýta vinabond við umboðini úr hinum londunum. Tí havi eg mang­an hugsað, at útskiftingin í Norð­urlandaráðnum átti at ver­ ið minst møgulig. Tað vildi givið okk­um størri ávirkan, og okkara um­boð høvdu uttan iva eisini kunna verið vald í sessir av størri týdn­ingi í ráðnum. Nevnast kann í hesum sambandi, at í løt­uni er ein álendingur forseti í Norð­ur­ landa­ráðnum. Áland hevur – eins og Føroyar – ikki fullan limaskap í ráð­num. Men sitandi samgonga held­ur helst ikki, at tað hevur so stór­an týdning, hvør situr í Norð­ur­landa­ ráðnum – sama samgonga sum sig­ ur seg vilja hava fullan limaskap. Eft­ir at Ruth Vang hevur sitið í Norð­urlandaráðnum í tvey ár, og hev­ur sett seg inní tingini har, má hon lata sessin víðari til Paula T. Petersen, sum byrjar heilt frá botni av. Telvingin um nevndarsessir hev­ ur eftir øllum at døma størri týdn­ ing fyri samgonguflokkarnar, enn før­oyska umboðanin í millumtjóða sam­starvi hevur. Ein annar trupulleiki er, at um­ boðini sita ikki í sama tingbólki í Norð­ur­landaráðnum. Ruth Vang hev­ur umboðað Mittengruppen, með­an Pauli T. Petersen fer at um­ boða Vinstra-Grøna bólkin. Tað órógv­ar javnvágina í ráðnum. Tað er í fínasta lagi at løgtingið royn­ir at fáa størri ávirkan við at søkja um fullan limaskap í Norð­ur­ landaráðnum, men tað hevur nógv størri týdning, at vit duga at brúka ta ávirkanina, sum vit longu hava. Tað sær tíverri ikki út til, at sam­ gong­an dugir tann kunstin. Kristianna Winther Poulsen tingkvinna fyri Javnaðarflokkin Men alt er endnu i vorden. Nýggj tingseta er byrjað, og uppgávur í stór­um tali liggja fyri framman. Nið­an­fyri umrøði eg nøkur av teim­um nógvu málunum, sum skulu loys­ast. Fólkatal og tilflyting Vit eru fyri fyrstu ferð nakrantíð fleiri enn 50 túsund fólk í okkara landi. Ein gongd, sum vit øll eru glað fyri, og eitt tekin um, at okkara sam­felag er vorðið rúmligari og meira lokkandi fyri fólk í øllum aldri. Fleiri síggja nú møguleikar, og ynskja at liva teirra lív í Føroyum. Eisini fólk úr øðrum heims­ pørt­um flyta higar, antin tí tey hava funnið kærleikan, ella tí tey hava fingið arbeiði. Eini 1300 fólk, sum eru úr øðrum londum enn Norðurlondum, eru flutt til Føroya, og tey skulu vera hjarta­ liga vælkomin. Í heimliga dunnu­ hyl­inum kann tað skjótt gerast nak­að trongligt og keðiligt, um vit øll hugsa eins, uppføra okkum eins, liva eins og hava eins útsjónd. Men okkara nýggju borgarar úr fremmandum londum skulu hava eina vælkomu, sum tað søm­ ir seg einum framkomnum sam­ felag. Tí er tað í tøkum tíma, at integratiónsarbeiðið er tikið upp­ aftur. Tørvur er á góðari kunn­ing, góðum og fjølbroyttum til­boð­ um um at læra føroyskt, og betri veg­leiðing um atkomu á arb­eiðs­ markn­aðin, so at tey kunnu fáa vinna sær til lívsins uppihald og brúka teirra fak­ligu førleikar. Heldur ikki mugu vit gloyma børn­ini, sum flyta higar, og sum kunnu hava eina torføra byrjan á dagstovnum og í skúlanum. Tað kann vera trupult hjá bæði børn­um og starvsfólkunum, sum taka ímóti teimum, at vita, hvussu okkara smæstu nýggju borg­ar­ar á bestan hátt kunnu fáa ein góðan ger­ andisdag í nýggja heim­land­inu­m. Tak yvir høvdið Vandi er í hvørjari vælferð, sigur orða­takið, og hóast vit øll fegnast um fólkavøksturin, merkja fleiri fólk jú eisini øktan tørv á bú­støð­ um. Á hesum øki eru vit eftirbátar, tí vit hava ikki megnað at lofta veru­leik­anum á nóg góðan hátt. Sum løgmaður segði í síni røðu á ólavsøku, er trýsti bú­staðar­markn­ að­urin okkara størsta avbjóðing í løt­uni. Okkum tørvar leigubústaðir við einum kostnaði, har øll kunnu vera við, umframt lestrarbústaðir og vardar bústaðir. Bústaðir hava givið lyfti um, at 500 leigubústaðir eru klárir í 2019, og samgongan er farin undir at loysa bústaðartrupulleikarnar, í sam­starvi við aðrar aktørar í sam­ fe­lagnum. Arbeiðið hevur skund, og nógv fólk bíða ótolin eftir úrslitum. Lívslong læring og arbeiðsmarknaðurin Arbeiðsloysið er metlágt, og ALS sig­ur í Ársfrágreiðingini frá 2016, at arbeiðsloysið seinasta ár var tað lægsta í átta ár, og at arbeiðsloysið í Føroyum í 2016 annað ár á rað var tað lægsta í Europa. Eisini ung­ dóms­arbeiðsloysið er sera avmark­ að, og sum heild steðga fólk styttri í ALS, enn tá ið tíðirnar eru minni góð­ar. Vitanarsamfelagið setir stór krøv til førleikar, sum geva at­ gongd til arbeiðsmarknaðin. Hesi krøv eru í støðugari broyting, og tí mugu vit vera tilvitað um, at okkara arb­eiðsmegi hevur teir røttu før­leikarnar til ein arb­eiðs­ markn­að í 21. øld. Eisini fólk, ið ikki fingu sær útbúgving sum ung, skulu fáa atgongd til læring og før­leikamenning. Tað er eitt greitt samsvar millum útbúgving og atgongd til arbeiðsmarknaðin, serliga tá ið pendulið sveiggjar tann óhepna vegin, og tíðirnar gerast verri. Tí er tað gott at vita, at Menta­ málaráðið saman við Inn­lend­is­ mála­ráð­num og Al­manna­mála­ráð­ num hevur sett eitt arbeiði í gongd, har allir viðkomandi partar við­ gera, hvussu vit best skipa vaksna­ manna­út­búgving. Saltið í rúkandi døgurðapottum Sum løgmaður segði í røðu síni á ólavsøku, er mentanin ein høv­ uðs­or­søk til, at vit búgva júst her. Ment­an­in er sterkasta megin, ið held­ur okkum saman, hóast vit eru ósamd. Kom at hugsa um orðini hjá Churchill, tá ið hann undir kríg­num fekk áheitanina um at skerja játtanina til mentan og list, fyri at meira peningur kundi verða til krígsførsluna. Churchill segði korta­nei, tí hvat var tá at stríðast fyri? Samgongan hevur fleiri átøk, sum styrkja karmarnar fyri okk­ ara ríku mentan og list. Úr rúgv­ uni kann eg nevna, at okk­ara listafólk skulu hava betri kor at hugsavna seg um sína list, og tí er stuðulin hækkaður bæði til Mentanargrunnin og til film. Ein minstulønarskipan fyri yrk­is­lista­ fólk ­skal tryggja arb­eiðs­náðir í longri tíðarbil, og loksins fær leik­ list­in ein virðiligan pall, eitt mál, sum hevur verið á skrá í nógv ár. Fyrstu ítøkiligu stigini til tjóðpallin verða tikin seinni í ár. Grønu og umhvørvisvinaligu Føroyar Einar­ framtíðar Føroyar eru grøn­ar. Hetta er staðfest í sam­gongu­skjal­ inum, og hes­um arbeiða vit fram ímóti. Meðan vit bíða eftir teirri stóru arbeiðsætlanini, einum orku­ poli­tikki fyri Føroyar, gleðir tað meg, at fleiri átøk longu eru sett í verk á grønu kósini, meðan nógv onn­ur eru ávegis. Sjøtul er settur á arbeiðið at gera lóg um náttúruvernd, og kunn­ gerðin um luftdálking frá skip­um er send til hoyringar. Eisini kunn­ gerðin um sethúsaoljutangar er til hoyr­ingar í løtuni, ein kunngerð, sum hevur stóran týdning fyri bæði um­hvørvið og fyri einstaklingin. Dálkanin av plastikki er tíverri ein óhugnalig hóttan móti fólki og umhvørvi, og nú mugu vit av álvara í hernað móti hesi hóttan. At hava ilt í sálini Ólavsøkudag vóru vit til guðs­ tæn­astu í Dómkirkjuni, og Anne Mette Greve Klementsen prest­ ur helt eina framúr góða og við­ komandi prædiku, har hon millum ann­að nerti við, hvussu søgur kunnu oyðileggja, og hvussu okk­ ara trivnaður er treytaður av atburðinum hjá okkara med­menn­ iskj­um. Alt ov nógv menniskju hava ilt við at trívast í dagsins samfelag. Tí eri eg fegin um at vera partur av eini samgongu, sum raðfestir hjálpina til fólk við sálarsjúku. Fólkaheilsuráðið raðfestir sálarliga heilsu, nýggjur psykiatari er settur á Landssjúkrahúsinum, og økispsykiatriin er mest sum komin á mál. Harumframt er tað gleðiligt, at sálarfrøðitænastur á miðnámi verða uppraðfestar, tí eisini okkara vakri ungdómur hevur sítt at dragast við. Mín vón er, at røtt og neyðug hjálp verður veitt menniskjum við ringari sálarheilsu, so at eisini tey fáa eina rødd og orku til at fortelja ta góðu søguna um teirra lív. Og eg bíði spent eftir heildarætlanini fyri sálarliga heilsu, sum í løtuni verður gjørd. Føroyar og umheimurin Ein heimur er eisini uttanfyri okk­ ara egna urtagarð. Og tað er grund­ leggj­andi at røkja sambond út í heim, bæði fyri vinnulívið og fyri sam­felagið sum heild. Góð marknaðaratgongd og frí­ hand­ils­avtalur eru ein fortreyt, og arbeiðið á hesum øki er av stór­ um týdningi fyri okkara land, ið er nakað avmarkað í vavi, um enn ei í mentan og í andaligum og verðsligum ríkidømi. Altjóða sam­ starv á nógvum stigum er av­ger­ andi fyri føroysku framtíðina. Játtainin til neyðhjálp og til menn­ingarsamstarv er fleir­ fald­að, tí vit eru partur av al­ tjóða samfelagnum og hava eina sjálvsagda skyldu at hjálpa neyð­ stødd­um úti í heimi. Grundtankin er, at føroyskir førleikar og føroysk vit­an eisini hava ein leiklut í okkara menn­ingarsamstarvi. Her hava Guðrun&Guðrun ging­ ið á odda, tí tær hava í fleiri ár havt bindi­konur í bæði Jordan og Peru. Góð­ar fyrimyndir og gott dømi um førleikar, sum vit hava arvað frá okkara formøðrum, og sum nú blóma í nýggjari og nútíðar útgavu. Fyri framman Tær tríggjar stóru uppgávurnar – fiskivinnunýskipanin, pen­sjóns­ ný­skipanin og stjórn­ar­skip­an­in – hava fingið drúgva umrøðu bæði á tingi og í miðlunum, og summi hava sátt iva um, hvørt sam­gong­an er arbeiðsfør. Sjálv ivist eg onga løtu í, at okk­ ara arbeiðið ber á mál, vónandi við einum breiðum samstarvi, men her er sjálvandi neyðugt, at allir part­ar vísa viljan og hugin til eitt breitt sams­tarv. Nógv er gjørt, og nógv er fram­ vegis eftir at gera. Eg eri tí spent uppá enn eina tingsetu við eini sam­gongu, sum raðfestir sam­halds­ festi, javnrættindi fyri allar borg­ar­ ar og eitt vælferðarsamfelag, sum er fyri alt fólkið.