týsdagur 15. august 2017síða 12

Mikudagur 16. august 2017 · Nr. 94 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 ALT OV STIRVNAR MANNA- GONGDIR »Útisetalesandi« hava atkvøðurætt til Løgtingsvalið, men til tess at verða upptikin á vallistanum er neyðugt at venda sær til ymsar stovnar og tryggja sær ymisk skjøl, ið geva teimum valrættin. Av tí sama hevur valluttøkan vanliga verið lág millum útisetarnar. Mortan Østerø Formliga koma før oyi ng ar- nir – sum eru undir lesnaði utt an lands – heim aftur, og av tí sama fekk hes in úti- seta bólk ur in staðfest sín at- kvøðu rætt í 1992. Broytingin í val lóg gáv uni er so gott sum tikin bein leið i s úr tí donsku, og er væl stirvn ari enn tann sama er í norð ur lendsku granna tjóð un um. Felags fyri Dan mark og Før oy ar er, at val lóg gáv an ein ans hev- ur »ser bólkar«, sum kunnu søkja um upp tøku á val list- an um, eftir at tey eru flutt av land in um. Hini norð ur- lond ini – Ís land, Noreg, Svø- ríki og Fin land – hava tað til fe lags, at allir borg ar ar varð - veita val rættin í longri ára- mál, eftir at tey eru flutt av land in um. Sjálvsøgdu avleiðingarnar í hes um før inum er, at donsku og føroysku borg ar- ar nir mugu undir eina drúgv- ari manna gongd, tí hesi skulu skjal prógva, at tey eru partur av »serbólkunum«. Í Før oy um er bert tann eini ser bólk ur in staðfestur í lóg- ini, og tað eru lesandi úti set- ar, sum hava havt bústað í Før oy um í minst fimm ár, um framt vanligu tilhoyrs- og ald urs krøvini. Sostatt skal hvør ein stakur útiseti vera før ur at prógva, at hann/hon lýk ur lógarfestu treytirnar, áðr enn tey kunnu setast á val list an. Úr tí føroysku komm- un uni, har tey seinast hava búð, skulu tey fáa útflýggja eitt skjal, sum prógvar, at tey – í minst fimm ár – hava ver ið skrá sett í føroyska fólka yv ir lit in um. Síðani skulu tey venda sær til sín út búgv ing ar stovn, at fáa eitt nýliga dag fest skjal, ið staðfestir teirra lestr ar- virkna. Tá ið hesi skjølini eru fing in til vega, kunnu tey googla »um sókn um upp tøku á løg tings val list- an«, tí oyðu blaðið er trup- ult at finna aðra staðni. Tá ið um søkjarin hevur útfylt oyðu blað ið, kann hann/hon leggja tað saman við hinum báð um skjøl un um, og senda eitt bræv ella teldupost til ta før oysku kommununa, har um søkjarin seinast varð skrá settur at búgva. Eru skjøl ini ófullfíggjað, er vand in sjálv andi, at um- sókn in ikki verð ur ging in á møti, og hevur um s økj arin brád liga ikki nóg mik ið av tíð til at royna enn eina ferð – um søkj ar in skal nevni liga vera upp tik in á val list an um í seinasta lagi tríggj ar vikur áðr enn val dag in. Verður umsøkjarin upp- tik in á vallistan, er at kvøðu- rætt ur in einans galdandi í tvey ár frá upptøkudegnum, held ur enn at rokna frá val- deg num – altso skal um søkj- ar in møguliga undir hesa manna gongdina fleiri ferðir, um fleiri enn eitt løgtingsval verða í teirra lestrartíð. Lág valluttøka Í 1994 varð sostatt fyrstu ferð, at tey útisetalesandi kundu fara á val, og hava tey havt møgu leik an at fara á val utt an lands seks ferð - ir aft ur at síðani. Tí an verri eydn að ist ikki at fáa fatur í hag tøl un um, sum vóru eldri enn valið í 2004, men á júst tí valinum og teim um síðani, hevur val lut tøk an hjá úti set- un um verið munandi lægri enn valluttøkan í Føroyum. 2004 var eitt lutfalsliga gott ár, tá ið 44 prosent av teimum útisetalesandi skrá- settu seg til løgtingsvalið – tó eru eingi hagtøl um hvussu nógv teirra greiddu at kvøð una. 2008 gjørdist eitt ser stak liga vánaligt ár í so máta. Sam bært STUDNA vóru 1.084 føroysk lesandi utt an lands, og sambært før- oysku miðfyrisitingini, vóru tað einans 183 teirra, sum skrá settu seg til løg tings val- ið. Valluttøkan í Føroyum var næst an 90 prosent, meðan ein ans 17 prosent av teimum úti seta lesandi skrásettu seg at varð veita valrættin, og møgu liga vóru færri, sum í roynd og veru greiddu sína at kvøðu. Meginfelag Føroyskra Stu denta tók tískil stór stig at kunna um manna gongd- ir nar undan valinum í 2011, og samstundis eggja úti- set un um til at søkja um at varð veita valrættin. Tað sást eis ini aftur í øktu val lut- tøk uni hjá teimum úti seta- lesandi – 424 skrásettu seg hesu ferð, men av tí, at tey nú vóru vóru fleiri enn 1.600 les andi, var samlaða val lut- tøk an einans 26 prosent. Betri gekst MFS uppundir val ið í 2015, tá ið 47 prosent av teimum lesandi skrásettu seg til Løgtingsvalið – tó, at eingi tøl eru fyri hvussu nógv teirra greiddu atkvøðuna. Mannagongdin orsøkin Mannagongdirnar standa fram vegis óbroyttar frá 1992, tá ið lóggávan varð dag førd soleiðis, at hon eisini fevndi um útisetalesandi. Tí skil valdi MFS aftur hetta valári at varpa ljós á at kvøðu rættin hjá før oysk um úti seta les- andi. MFS vildi vera við, at stirvnu manna gongdirnar var ein av av gjørdu or søk un- um til vána ligu val luttøkuna hjá før oysku útisetunum. Sam bært teimum, er torført at finna tíð og orku til at varð veita ein fólkaræðisliga stað fest an rætt, umframt at tað yv ir høv ur tykist trupult at finna fram til neyðugu kunn ing ina og oyðubløðini. Undan valinum 1. sept- ember 2015, hevði Sosi al ur in eitt spurn ar umfar millum ting limirnar. Samfullir 32 av 33 tinglimum søgdu seg vera samdar í, at verandi manna- gongd ir eru alt ov stirvn ar, og søgdu seg vera grund- leggj andi fyri at gera hes ar laga ligari. Táverandi lands- stýr is kvinnan við komm- unu málum, Annika Olsen, segði eis ini eftir ein pall- borðs fund í Danmark tann 16. mai, at hon var sinnað at seta ein arb eiðs bólk at gera manna gongd ir nar laga ligari. Farna skúlaár vórðu minst 1.337 lesandi uttanlands, ið kunnu skráseta seg til Løgtingsvalið. Høvdu øll skrásett seg, áttu tey fleiri atkvøður enn eitt nú Sjálv- stýri fekk á seinasta vali, tá tey fingu 1.305 atkvøður og tvey tingumboð. ÚTISETAR Á VAL