hósdagur 17. august 2017síða 7

FRÍGGJADAGUR 18. AUGUST 2017 SOSIALURIN 95 7 Lesa saman Tá børnini byrja í fyrsta flokki verð ur farið undir at læra bók stav- ir og at lesa, sum eitt av tí fyrsta. Tí er umráðandi, at foreldur eisini eru við á hesum økinum frá byrjan av við at lesa fyri og seinni við børn- um sínum hvønn dag. Áðrenn børnini duga at lesa, verð ur mælt til at lesa fyri teimum. Nógv ir lærarar mæla til, at lisið verð ur í 15 minuttir hvønn dag úr bók, sum ikki hevur við skúla ella skúlating at gera. Tá barnið byrj ar at lesa kunnu foreldrini býta tíð- ina upp, har barnið lesur nakrar min uttir og foreldrini nakrar min- utt ir, greiðir lesivegleiðarin frá. Tá foreldur og børn velja tilfar, so heldur Marianna, at tað hjálpir væl uppá hugin hjá barninum, um bøkurnar eru um okkurt, sum barn ið hevur áhuga í. – Á bókasavninum eru nógvar góð ar bøkur, og barnið kann finna sær okkurt, sum tað hevur áhuga í. Eg vil viðmæla krabbabøkurnar, sum eru býttar upp eftir tor leika- stigi. Eisini gevur Nám nógvar góð ar barnabøkur út, so nógv er at velja í, sigur hon. Tosa um hugtøk Eisini er umráðandi at tosa saman um tað, sum lisið verður, tí tað eru nógv orð og hugtøk í lisna til far in- um, sum barnið ikki skilur. Mari- anna Skarðenni Poulsen heldur, at av tí, at flestu børnini eru á stovni saman við javnaldrum, so eru nógv gerandisorð, sum tey ikki læra natúrliga longur. Tí mugu for eldur og lærarar seta sær fyri at greiða frá tá lisið verður, so barnið ven ur seg við orðini og hugtøkini. Eis ini verður lættari at læra at lesa, tá ein kennir fleiri hugtøk aftur í tekst- un um, heldur hon. – Fleiri orð tú kennir, fleiri orð kenn ir tú aftur, tá tú fert at lesa, stað festir hon. Marianna Skarðenni Poulsen greið ir frá, at tað er sera ymiskt, hvussu skjótt børnini læra at lesa. Summi børn duga longu at lesa, tá tey byrja í skúla, ímeðan summi als ikki duga. Tey flestu koma tó eftir tí um jóltíðir. Tá tey børnini læra at lesa kunnu foreldrini hava í huga, at tað hjálpir barninum um peikað verð ur við fingrinum, tá man lesur. Eisini kann man biðja barnið peika, tá man lesur fyri tí, so tað sær orðið, sum lisið verður, sigur Mari anna Skarðenni Poulsen. – Hetta er sovorið, sum vit gera í skúl anum, men sum avgjørt eisini er gott at gera heima, sigur hon. Tað er ikki bert teksturin, sum er umráðandi, tá barnið skal læra bókstavir, orð og ljóð. Myndirnar eru avgjørt eisini av stórum týdningi, og tær geva nógv orð – bæði til foreldur og barnið, heldur hon. Samband við onnur Tey børnini, sum koma í flokk sam- an skulu vera saman meginpartin av tíðini í fleiri ár, tí vigar tað sosi- ala sambandi millum børnini í flokk inum eisini nógv. Tað eru serliga flokslærarar, ið taka sær av trivnaðinum í flokk in- um, og Marianna Skarðenni Poul- sen greiðir frá, at í fyrsta flokki eru nógvir tímar í føroyskum, sum eis- ini verða brúktir til at arbeiða við ym isk um samansjóvandi evnum og bólka arbeiði annars. Harumframt er tað umráðandi, at heimini hava í huga, at tá børnini verða boðin í føð ing ardagar ella eitthvørt annað hjá hvørjum øðrum, so skulu tey fara, so ongin verður útihýstur. Summir flokkar gera eisini vina- bólk ar, har børnini fáa høvi til at vitja heima hjá hvørjum øðrum. Hon heldur, at tað er ymsikt, hvussu væl slíkir bólkar rigga, tí tað eru ikki øll foreldur, ið eru før fyri at taka í móti børnunum. Tá børn ini vitja í vinabólkum er tað av all ar størsta týdningi, at foreldrini hava okkurt fyri børnini og eru við í tí, sum fer fram. Ein annar møguleiki er, at for- eldr ini skipa fyri tiltøkum nakrar ferð ir um árið, har øll børnini við for eldrum møta og gera okkurt sam an. Tá fáa øll høvi til at síggja hvønn annan og tosa saman. Hon greiðir frá, at um man brúk- ar foreldrini, so er tað góður fong ur fyri flokkin og fyri einstøku børn- ini. Onkuntíð hava foreldrini brúkt sítt egna arbeiðslív ella frítíðarítriv og til dømis bjóðað børnunum við at hyggja, tá tey fletta. – Tað hjálpir við trivnaðinum hjá barninum, tá tað sær foreldrini tosa við onnur foreldur, og tá barn ið veit, at foreldurini ikki tosa negativt um hini foreldrini, børn ini ella lærarar, sum barnið er saman við í gerandisdegnum, sig ur Marianna Skarðenni Poulsen. Úr faldarinum Tá barnið byrjar at lesa Tá tit lesa fyri barninum: • Setið tykkum væl til rættis, so barnið sær myndir og tekst í bókini • Latið barnið kenna aftur og peika á orð í bókini • Steðgið á og tosið um innihaldið, orð, myndir og annað • Greiðið frá, um okkurt er, ið barnið ikki skilir Lagt til rættis hava: Helga Andreassen, Gunnvá Dam og Tonnie Strøm Tá barnið lesur fyri tær: • Kanska skulu tit lesa eina ferð, áðrenn barnið roynir seg. • Sigið orðið, um barnið hevur trupulleikar av tí. Umráðandi er, at barnið kemur víðari og ikki missir hugin • Ikki steðga barninum, um tað lesur skeivt. Rættið bara um skeivleikin ger, at barnið ikki skilir. • Tað er sera týdningarmikið, at tit rósa barninum so upplivingin verður jalig. • Um barnið heldur, at bókin er keðilig ella ov torfør, so finnið aðra bók. • Um barnið ynskir, so latið tað lesa somu bók fleiri ferðir. Lagt til rættis hava: Helga Andreassen, Gunnvá Dam og Tonnie Strøm Soleiðis stuðla tit barninum málsliga: • Lesið dagliga fyri og saman við barninum. • Syngið fyri og saman við barninum. Spælið tykkum við rímum og ramsum. • Tosið um tað tit gera ( ymiskt tit síggja, les køkuuppskriftina, sjónvarpskránna, ella okkurt úr bløðunum og spyr hvat barnið hevur gjørt tann dagin). • Hyggið at barnafilmum saman, steðgið filminum og tosið um okkurt, ið er áhugavert at tosa um. • Rættið ikki barnið, um tað sigur okkurt skeivt. Takið setningin uppaftur við rætta málburðinum. • Brúkið orðakort, har orð og bókstavir standa á. Setið møguliga orðakort á lutir, djóramyndir o.a. • Forteljið søgur og latið barnið fortelja søgur, ið tað sjálvt finnur uppá. Lagt til rættis hava: Helga Andreassen, Gunnvá Dam og Tonnie Strøm