hósdagur 14. september 2017síða 20

FRÍGGJADAGUR 15. SEPTEMBER 2017 SOSIALURIN 107 20 Tíðargrein Sjúrður Skaale Fólkatingsmaður DAGUR 15. SEPTEM SJÚRÐUR SKAALE E g eri við í einum arb eiðs- bólki á Fólkatingi, sum fylg ir samráðingunum um Brexit. Bólkurin hev- ur verið í Brússel, London og Edin- burgh – og hesa vikuna hava vit ver ið í Írlandi og Norðurírlandi. Tilsamans hava vit havt yvir 20 fundir við leiðandi politikarar, em bætisfólk og serfrøðingar av ym isk um slag. Og myndin er púra greið: Alt snýr seg um at avmarka skað an av Brexit. Tað var katastrofalt, at tað eydnaðist populistiskum dema gog- um – við lutvíst at dylja veruleikan og lutvíst at reingja veruleikan – at skapa ta nationalistisku øsingina sum førdi til, at bretar valdu at fara úr ES. Í Onglandi eru framvegis fólk, sum siga seg fegnast um avgerðina – men eingin hevur ánilsi av, hvat hon merkir í praksis. Hvussu hon skal fremjast. Og hvørjar av- leið ing ar nar verða. Brexit- fólkini tosa bara um, hvussu Bretland kann varð veita sínar fyrimunir av tætta sam starvinum í ES – og lata onnur rinda prísin fyri tað. Tí eitt eru øll samd um: Eydnast ikki so ella so at halda Bretland heilt tætt knýtt at ES, verður tað dýrt fyri vanliga bretan. Og ongastaðni er støðan so ring sum í Norðurírlandi. Viðbrekin friður Í 1998 eydnaðist at fáa frið í lag mill- um stríðandi partarnar í Norð ur- írlandi. Tá hevði nærum verið borg ara- kríggj í trý áratíggju. 3500 fólk vóru drip in, nógv fleiri særd, og bretski her urin hevði havt fleiri soldatar í Norðurírlandi enn hann síðani hev ur havt í Irak og Afghanistan til samans. Markið millum Írland og Norð- ur ír land var fullkomiliga militari- ser að – við vaktartornum, tyrlum, politistum og soldatum. Hatrið var øgiligt, politisk morð vóru ger and- is kostur, og IRA sprongdi ikki færri enn 500 bumbur í Onglandi. Men takkað verið einum felags vilja og innsatsi frá Tony Blair, Bill Clinton, ES og norðurírsku leið ar- un um, eydnaðist at gera frið ar- avtaluna – “The Good Friday Agree- ment” – í 1998. At tað ber til verður fram vegis umrøtt sum eitt undur. Men hesin friðurin er ikki væl kjøl festur. Hatrið millum stríðandi part arnar er framvegis so stórt, at høgir múrar enn í dag skilja sund- ur ávísar býarpartar. Og tá tú fert frá einari síðu av múrinum til hina, er tað sum um, at tú kemur til eitt annað land. Øðrumegin eru bretsk fløgg – hinumegin eru írsk fløgg. Øðru megin eru stórir húsa máln- ing ar av “hetjum” sum hava dripið nógv loysingarfólk – hinu meg in eru myndir av “hetjum”, sum hava drip ið sambandsfólk. Undir hesum myndum spæla norð urírsku børnini... Men allir partar hava higartil virt friðaravtaluna frá 1998. Hon tryggjar, at bretski herurin er burtur. At fólk, sum vilja úr Bret- landi, eru blivin partur av landsins løg reglu. At parlamentið er virkið. At fólk sleppa at velja um tey vilja vera írar ella bretar. Og – fyrst og fremst: Hon tryggjar, at einki sjón ligt mark er millum Írland og Norðurírland. Hetta var ein tann týdningarmesti parturin av 1998-avtaluni. Tað eru tveir statir á oynni – men eingin leggur tað til merk is. Handilin millum suður og norð ur er stórur, og fleiri fyritøkur virka nú báðu megin markið. Hetta ber bara til, tí bæði Írland og Norðurírland eru partur av ES. ES er karmurin um friðin. Men nú skal Norðurírland úr ES – hóast ein greiður meiriluti har at- kvøddu ímóti Brexit. Tað merkir, at Norðurírland nú verður skilt frá Írlandi. Markið má koma aftur. So ella so. Eftirlit við fólki og vørum má koma aftur, so ella so. Og fyri tey, ið kenna seg meira sum írar enn bretar, er eingin ivi: Hetta er brot á friðaravtaluna frá 1998! Brexi – ein bum undir Norðurírl Brexit skapar beiskleika í Skotlandi og Írlandi og nýtt kríggj í Norðurírlandi. Men Brexit ger eitt gott: vandan í nationalismuni – og virði í bindandi samst Markið millum Írland og Norðurírland, sum áður var púra militariserað, er í dag púra opið. Men summastaðni síggja skelti sum hetta: Einki landamark í Írlandi!