hósdagur 14. september 2017síða 21

FRÍGGJADAGUR 15. SEPTEMBER 2017 SOSIALURIN 107 21 Í Írlandi taka nærum 90% undir við ES- limaskapinum. Men at Bretland fer úr fer at isolera Írland í ES. Tað skapar beiskleika. Hesin sambandsmaðurin varð dripin í Norðurírska borgarakrígnum. Einkjan býr framvegis í húsinum. Einki er gloymt! Í einum sambands-grannalag. Tey spælandi børnini síggja sovorðnar myndir hvønn dag. Hatrið verður enn plantað. Upp undir fólkaatkvøðuna royndu fólk at ávarða um hetta. Men eingin lurtaði. Tann nation- al istiski rúsurin í Onglandi var so stór ur, at sjálvt ikki vandin fyri at kynda í aftur krúttunnuna fyri vest an fingu fólk at ivast. Tey vildu hava “tjóðarfrælsi” og “fullveldi”. Veru ligt frælsi og veruligir møgu- leik ar hjá vanligum fólki kom í aðru røð... Samstarv við annan partin Ein annar avgerandi partur av frið- ar av taluni er, at bretska stjórnin ikki skal stuðla øðrum partinum í stríð num í Norðírland. Tað halda nógv, at hon ger nú – or sakað av Brexit. Og orsakað av ein um nærum ófatiligum ábyrgd- ar loysi í bretsku stjórnini. Tá David Cameron skrivaði út fólkaatkvøðuna um Brexit, var orsøkin, at hann vildi tippa tær nationalistisku røddirnar í egn um flokki. Fyri at vinna valdið í flokk- in um kastaði hann landið út í eina fólka atkvøðu. Men hann tapti, og mátti fara frá. So kom Theresa May til. Hon arv aði ein flokk sum hevði reinan meiri luta í parlamentinum. Men hon skuldi fremja Brexit. Og hennara meiriluti var ikki størri enn so, at teir víðgongdu nati on- al ist arnir høvdu stóra ávirkan. Hon hevði tørv á einum enn størri meiri luta fyri kunna seta teir til viks, vinna valdið í egnum flokki og fáa arbeitt. Tí skrivaði hon út val í vár. Men hon slapp ikki úr klørnum á teimum víð gongdu. Eins og Cameron tapti hon. Flokkurin misti meirilutan í parla mentinum. Og fyri nú at kunna fremja Brexit yvirhøvur, var hon noydd til ikki bara at geva teim um víðgongdu stórt vald, men eis ini at gera eina avtalu við norð- ur írska sambandsflokkin, Demo- cratic Union Party. Hesin flokkur fekk pengar til norð urírland afturfyri eitt lyfti um, at teirra 10 atkvøður í Bretska Und- ir húsinum skuldu tryggja Ther esu May meirilutan. Men í Norðurírlandi er loys- ing ar vongurin er ikki í iva: Hetta samstarv er greitt brot á frið ar av- tal una frá 1998, tí nú samstarvar bretska stjórnin við annan partin! Øll rættsiktað fólk vóna, at frið- ur in kann varðveitast. Men øll vita eis ini, at hann er viðbrekin. Og tað, sum hendir nú, er at spæla við eld. Beiskir írar Sjálvt Írland – írski staturin – hev- ur farnu áratíggjuni havt betri viður skifti við Bretland enn nakr- an tíð áður. Orsøkin er ikki minst, at bæði londini hava verið ES-limir, og í tí høpinum verið formliga javn- sett. Handilin og samstarvið á øll- um økjum hevur verið størri enn nakrantíð, tí bæði hava verið part- ur av innara marknaðinum í ES, og ong ar forðingar hava verið. Nú kemur – helst – ein tollmúrur mill um londini. Og ein ørgrynna av ES-skipananum, sum hava knýtt tey saman, detta burtur. Harafturat fer Írland landa- frøði liga at vera skorið frá ES og tess stóra marknaði – tí Bret land er ímillum. Tað fer at krevja heilt aðrar og nógv dýrari flutn ings skip- an ir. Í Írlandi tekur nærum 90% av fólk in um undir við ES-limaskapi – og beisk leikin inn á bretar fyri tað, sum verður kallað ein ósolidarisk og ego istisk avgerð, er so stórur, at tað longu nú hevur ávirkað tey góðu viðurskiftini. Beiskir skotar Skotar eru partur av Bretlandi, men teir atkvøddu – eins og norð- ur ír ar – ímóti Brexit. Eisini har er frustratiónin stór – og kravið er, at ein nýggj fólka at- kvøða skal vera um loysing, tí við- ur skiftini eru nøkur heilt onnur í dag enn tey vóru, tá skotar í 2014 at kvøddu fyri at verða verandi í Bret landi. Høvdu fólk tá vita tað, tey vita nú, høvdu tey atkvøtt øðr- vísi í 2014. Men bretska stjórnin sigur korta nei. Skotar verða sostatt drign ir úr ES móti sínum vilja. Tað hev ur havt við sær, at eisini har eru við ur skiftini kaldari, enn tey hava ver ið leingi. Eitt gott Støðan nú er, at ein greiður meiri- luti í bretska parlamentinum vil hava so tætt samstarv við ES, at tað illa kann fáast uttan limaskap. Maðurin, sum stóð á odda fyri Brex it-øs ingini – Nigel Farage – er rýmd ur úr politikki. Norðurírland og Skotland vilja ikki úr ES. Fólk í Lon don vilja ikki úr ES. Tey ungu vilja ikki úr ES. Fleiri fyritøkur siga, at tær rýma úr London áðr- enn Brexit. Og mong teirra, sum at- kvøddu fyri at fara úr, ásanna, at tey vóru villleidd. Var atkvøðan í dag, hevði úrslitið verið eitt annað. Stjórnin sigur, at Brexit skal fremjast. Men hon ræðist nýggj- an ófrið í Norðurírlandi, og sigur tí sam stundis, at einki mark skal koma millum Írland og Norð ur ír- land. Og at Norðurírar eisini fram- yv ir skulu kunna velja at hava írskt pass. Altso ES-pass. Stjórnin vil hava alt tað, sum ES tryggj ar. Samstundis sum hon skal taka Bretland úr ES... Støðan er, snøgt sagt, absurd. Men tann ábyrgdarleysi at- burð urin hjá bretum hevur havt eitt gott við sær: Fólk kring alt Eur opa hava nú sæð, hvussu púra av ger andi samstarvi í ES er fyri at tryggja frið, vøkstur og vælferð. Stuð ulin til europeiska samstarvið hev ur aldrin verið størri. Fólk hava sæð hvør avleiðingin verður, um nationalistiskir for før- ar ar fáa politiskt vald. Í einum sambands- grannalag. Tey spælandi børnini síggja sovorðnar myndir hvønn dag. Hatrið verður enn plantað. it mba landi kann føra til : Fólk hava sæð tarvi