týsdagur 19. september 2017síða 6

Mikudagur 20. september 2017 · Nr. 109 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÚ SKALT GEVAST AT ARBEIÐA MEÐAN LEIKUR ENN ER GÓÐUR Vilmund Jacobsen Eftir næstan 40 ár sum stud­ enta­skúlalærari er danska, Karin-Ann Madsen, givin á arb­eiðsmarknaðinum. Hon gleð­ir seg at fáa betri stundir til rørslu, familju og mentan. Men orðið ”pensjónistur” dug­ir hon enn ikki ordiliga at foreina seg við. Eins og starvsfelagar henn­ara fekk hon í februar mán­aði í ár ein seðil, har hon skuldi skriva niður síni læru­greinaynski til komandi skúla­ár. Í sær sjálvum var hetta einki nýtt, tí soleiðis hevði ver­ið hvørt einasta skúlaár. Men, kortini var tað øðr­ vísi í ár. Er tað nú? Fyri Karin-Ann Madsen var stóri spurningurin nevniliga ikki, hvørjar lærugreinar hon skuldi skriva á ynskiseðilin, men heldur, um hon yv­ir­ høv­ur skuldi skriva nakað á seð­il­in. – Seðilin lá og hugdi upp á meg, og eg gekk og hugsaði: ”Er tað nú? Er tað nú, at eg skal taka lopið?” Sjálv merkti hon á sær, at tað skuldi vera nú, og hon skuldi ikki arbeiða í eitt ár aftr­at. Í meira enn 39 ár hevði hon sum lærari í donskum og filosofi fylt heilarnar á ung­um fólki við gagnligum lær­dómi. Hon hevði verið glað fyri sítt arbeiði, men so kort­ini kendist tað rætt fyri hana at gevast nú. – Eg haldi ikki, at vit skulu vera lærarar, til vit eru 100 ára gomul. Hetta er nakað reint prinsipielt, og soleiðis havi eg altíð havt tað. So leingi, sum tú sjálv hevur børn – tó at tey eftirhondini eru vorðin um 30 ára aldur – ja, so leingi hevur tú eina rími­liga góða føling av teim­ um ungu. Men, sum tíðin gong­ur, byrja serliga tey yngstu, sum eru um 15, 16 og 17 ára aldur, at glíða longri burt­ur, og tú hevur ikki somu innliving við teimum long­ur. Karin-Ann Madsen held­ ur, at hon sjálv altíð hevur vit­að, at hon fór at gevast við und­irvísingini, meðan leikur enn var góður. Ein góð javnvág Seinasta árið av sínum arb­ eiðs­lívi vandi hon seg líka sum við tilveruna sum pen­ sjónistur við tað, at hon arbeiddi niðursetta tíð. Soleiðis fekk hon ein for­ smakk uppá, hvussu hennara kom­andi lív fór at vera. – Eg havi verið rættiliga glað fyri, at eg valdi at arb­ eiða nið­ur­setta tíð. Stundir hava ver­ið til onnur ting og eitt, sum eg havi brúkt eyka tíð til, er at røra meg meira. Tríggj­ar ferðir um vikuna fór eg út, áðrenn eg fór til arb­eiðis um morgunin. Hetta hevði eg ikki orku til, tá eg arb­eiddi fulla tíð, sigur Karin-Ann Madsen. Rørsla er eisini nakað, hon ynskir at vekta hægri í sín­um nýggja lívi. Eisini skal meira tíð vera til familju og vin­ir, og hon ynskir at lesa ym­iskt av tí, hon ikki hevði stund­ir til, tá hon var til arb­ eið­is. Eitt nú ynskir hon at end­ur­lesa skaldskapin hjá H.C. Andersen. – Mítt lív verður ikki ein pen­sjónistatilvera, har eg hvønn dag fari til eitt hvørt ment­an­ar­tiltak. Hinvegin fari eg at duga at hava løtur, har einki er á skránni, men eg ætli mær ikki at vera ein pen­sjónistur, sum liggur á sof­uni fleiri tímar um dagin. Eg vóni, at eg dugi at finna eina góða javnvág í nýggju til­veruni, sigur hon. Saknar starvsfelagar Tað eru 10 ár síðan, at mað­ ur hennara, sum eisini var studenta­skúlalærari, gjørd­ ist pen­sjón­er­aður. Hann hev­ur ávarað Karin-Ann Mad­sen og sagt, at tað kann vera trupult at venja seg við ikki at hoyra til starvs­fólka­ felagsskapin á skúl­an­um. Sjálv heldur hon, at hetta kortini verður heldur lættari hjá henni enn hjá manninum, tí tá maðurin gavst, helt hon fram á skúlanum í eini 10 ár aftr­at. Av tí sama frætti mað­ ur­in eisini framhaldandi um ting, sum fóru fram á skúl­ an­um, tó at hann ikki var í starvi har meira. – Men, eg fari at sakna mín­ar starvsfelagar. Eingin ivi um tað. Men, tá kom jú ikki sum snarljós av klárum himli, at eg skuldi gevast. Eg havi fyrireikað meg, og eg trúgvi, at eg fram­haldandi fari at varð­veita sam­bandið við nakr­ar av fyrr­verandi starvs­fe­løg­um mínum. Tað var ikki fyrr enn hon fylti 65 ár og gjørdist fólka­ pen­sjónistur, at Karin-Ann Mad­sen so smátt byrjaði at hugsa um sítt otium. – Frá vinfólki, sum vóru giv­in á arbeiðsmarknaðinum, hoyrdi eg sjálvandi um teirra pen­sjónistatilveru. Men, tá eg varð spurd av starvs­fe­løg­ um um, nær eg ætlaði mær at gev­ast, segði eg ikki so nógv um tað. Eg tosaði held­ur ikki við nakran av starvs­fe­ løg­unum um hetta, áðrenn eg í februar gjørdi av, at nú skuldi tað vera, sigur hon. ”Pensjónist” – keðiligt orð Við nýggju tilveruni fylgir eis­ini heitið ”pensjónistur”, og tó at Karin-Ann Madsen ikki vænt­ar, at tað verður trup­ult at foreina seg við nýggja gerandisdagin, hev­ur hon tað kortini trupult við sjálv­um orðinum ”pen­sjón­ ist­ur”. – Ja, eg havi ikki vant meg við orðið enn. So langt eri eg ikki komin. Eg føli til­ver­una so­leiðis, sum um eg leiti eftir nýggj­um av­bjóð­ing­um, sig­ ur hon við einum smíli og for­tel­ur um eina hend­ing, har hon gjørdist eitt sindur bils­in, tá hon vitj­aði eitt savn og kundi fáa pen­sjón­ ista­avsláttur. Eins lætt, sum tað er hjá henni at vísa á, hvat hon kem­ur at sakna mest við arb­eiðs­lívinum – nevniliga starvs­felagarnar – eins lætt er tað hjá henni at vísa á, hvat hon ikki kemur at sakna. – Eg komi ikki at sakna at rætta stílar. Slíkt arbeiði tek­ur ógvuliga langa tíð, og hetta komi eg so bestemt ikki at sakna. Meðan hon sær fram til ikki longur at skula seta reyð­ ar strikur, skriva við­merk­ing­ ar og skriva ummæli, avvísir hon ikki, at hon kanska sjálv kundi funnið uppá at skriv­ að okkurt til útgávu. Eg havi tað slett ikki soleiðis, at eg skal avrika ella prógva nak­ að sum pensjónistur. Eg havi avrikað tað, eg skuldi í mín­ um arbeiðalívi, og eg havi eitt nú verið við til at gjørt fleiri læru­bøkur í filosofi, sigur Karin-Ann Madsen. Kann vera trupult Í greinini, sum er prentað í www.magasinethelse.dk, sig­ur Jørgen Laursen, sál­ar­ frøð­ing­ur, at familja og vinir kunnu hava alt avgerandi týdn­ing, tá fólk gerast pen­ sjón­erað. – Menniskju, sum hava røkt eitt arb­eiði, ið hevur fylt meg­in­partin av tilveruni, kunnu hava trupult við at um­stilla seg til eina pen­sjón­ ista­tilveru. Jørgen Laursen, sum hev­ ur spesialiserað seg í gongd­ ini frá arbeiðslívi til pen­sjón­ ista­tilveru, hevur annars sítt boð upp á, hvussu fólk best kunnu njóta sítt otium. Meira kenn lesast um sjónarmiðini hjá sál­ar­frøð­ ing­inum í nevndu grein. – Ein av fyritreytunum er, at fólk, meðan tey enn eru á arbeiðsmarknaðinum, ikki lata seg ”slúka” av sín­um arbeiði, sigur Jørgen Laur­ sen. – Menniskju, sum hava røkt eitt arbeiði, ið hevur fylt meginpartin av tilveruni, kunnu hava tað trupult við at umstilla seg til eina pensjónistatilveru. Fólk eiga ikki at lata seg ”slúka” av sínum arbeiði, sigur Jørgen Laursen, sálarfrøðingur HEILSA – Tríggjar ferðir um vikuna fór eg út, áðrenn eg fór til arbeiðis um morg­unin. Hetta hevði eg ikki orku til, tá eg arbeiddi fulla tíð, sigur Karin-Ann Madsen