týsdagur 19. september 2017síða 29

9 Mikudagur 20. september 2017 · Nr. 109 Sosialurin K ári Sólstein hevur havt áhuga fyri gransking alt tað, hann minnist. Sum barn sat hann í nógvar tímar og las Illustreret Videnskab, og sum ung­ ur dámdi honum allarbest at síggja náttúrufilmar. – Alt, sum bar á tað tøkniliga borðið, hevði mín áhuga. Náttúru­ vísindi og stjørnufrøði og eisini søga, men ikki sálarfrøði og hugvís­ indi, minnist hann. Áhugin fyri vísindi er enn óskal­ aður. Tá Kári gongur túr um kvøld­ arnar, lurtar hann eftir podcasti við vísindaligum tilfari, og hann fylgir væl við øllum tí nýggja, ið kemur fram í vísindaheiminum. Spyrji fyri lurtaran Kári hevur í fleiri ár havt send­ ingina Vitan í Útvarpinum, har hann hevur viðgjørt alskyns evnir úr vísindaheiminum. – Hugskotið um at hava eina vísindaliga sending í Útvarpinum kom fram á einum hugaroksfundi fyri nøkrum árum síðani. Eg bjóðaði meg fram at gera sendingina og fór í gongd beinanvegin, minnist hann. Sendingin, sum fekk heitið Vit­ an, var fastur táttur á skránni í Út­varp­inum í fleiri ár. Í seinastuni hevur sendingin bara verið á skránni av og á, tí Kári hevur havt aðrar uppgávur eisini. Sendingarnar hjá Kára hava verið væl umtóktar. – Eg hoyri ofta frá fólki, at tey eru ógvuliga glað fyri sendingarnar. Tey tíma øðiliga væl at lurta eftir tí­líkum tilfari, serliga tá tað er okk­ urt, sum hevur týdning fyri Før­ oyar. Kári hevur ikki havt trupult við at finna evnir ella granskarar, sum eru fúsir at siga frá sínum arbeiði. – Granskarar vilja fegnir siga frá tí, teir arbeiða við, og tey allarflestu duga væl at siga frá. Uppgávan hjá Kára er at fáa tey ofta torskildu evnini gjørd skillig fyri vanliga lurtaran. – Tann fyrsta fyritreytin er, at eg má sjálvur skilja, hvat tað snýr seg um. Tí tosi eg altíð fyrst leingi við granskararnar um evnið. Tá ið vit fara í gongd við sjálva sam­ røð­una, seti eg meg í leiklutin hjá lurt­aranum, sum einki veit. Eg spyrji teir spurningar, ið eg haldi, at lurtarin vil hava svaraðar, og spyrji ofta fleiri ferðir fyri at trýsta granskaran at greiða frá á ein skilligan hátt. Eg leggi einki í, um onkur heldur, at eg eri býttur, tí eg spyrji ikki fyri meg sjálvan, eg spyrji fyri lurtaran, og eg skal raka eina so breiða fjøld sum gjørligt, sigur hann. – Fólk, sum eru innarlaga í ein­ um evni, halda kanska, at tað er ov banalt. Men málbólkurin hjá mær er ikki aðrir granskarar. Tað er trailara-sjaufførurin, sum lurtar eftir útvarpi, meðan hann koyrir, og øll onnur vanlig fólk, sum ikki hava serligar fyritreytir. – Men sjálvandi skal eg eisini ansa eftir ikki at troytta fólk við at greiða alt ov væl frá øllum. Tað ræður um at finna javnvágina harí­millum, og tað er nokkso ringt, sigur Kári. Kári ger eisini nógv burturúr at seta sendingarnar saman, so tær eru spennandi at lurta eftir. – Tey seinastu árini havi eg arbeitt nógv við frásøguhættum. Eg brúki nógv tónleik og ljóðmyndir, og eg royni at fáa eina fasinatión inn í søguna, so lurtarin ikki bert verður fangaður, men eisini heldur fram at lurta. Eg hugsi nógv um, hvussu eg skal byrja søguna, og hvussu ferðin og søgugongdin skulu vera, sigur hann. Skeikla siðbundnu fatanina Kára dámar væl at siga frá søgum, sum geva fólki eina nýggja fatan av onkrum, tey hildu seg vita. – Tað er spennandi at finna og siga frá søgum, sum kunnu skeikla ta siðbundnu fatanina hjá før­ oyingum. Sum til dømis at munk­ arnir ikki vóru teir fyrstu, sum komu til Føroya, men at fólk hava livað her kanska fleiri túsund ár, áðrenn munkarnir komu. – Eg havi funnið fleiri spennandi søgur um Føroyar, sum eg havi brúkt í mínum sendingum, í út­ lendsk­um miðlum. Har hoyrdi eg mill­um annað um ein granskara, ið hevði gjørt kjarnuboringar í før­oyskum vøtnum fyri at finna fram til, nær fyrstu føroyingarnir komu til landið. Og eina aðru ferð hoyrdi eg um ein danskan DNA- granskara, sum hevði tikið royndir úr beinagrindunum á Forn­minnis­ savninum fyri at kortleggja, hvað­ ani víkingarnir komu, sigur hann. Tær allarbestu søgurnar eru tó tær, sum fáa fólk at lurta eftir onkrum, sum tey als ikki hildu seg hava áhuga fyri. – Lurtarin verður fangaður av at hoyra granskarar siga frá, sum eru ógvuliga hugtiknir av tí, teir ar­ beiða við. Tá ger tað tað sama, hvat evnið er, og fólk fáa nýggja vitan um okkurt, sum tey ikki vistu, at tey høvdu áhuga fyri, sigur Kári. Tími ikki at nørdast Hóast Kári hevur havt áhuga fyri vitan og gransking, síðani hann var smádrongur, hevur hann ongantíð sjálvur umhugsað at gerast gransk­ ari. – Eg havi áhuga fyri vísindum og haldi tað vera stuttligt at spjaða vitan um gransking. Men eg hevði ikki tímað at nørdast í einum evni í langa tíð, sum granskarar gera. Eg ivist ikki í, at tað er ein spennandi og fasinerandi verð, men eg hevði bara ikki havt tol til tað sjálvur, sigur hann. Kári er útbúgvin lærari við ser­grein í alis- og evnafrøði, men hevur ongantíð arbeitt sum lær­ ari. Í staðin kom hann inn í miðla­ heimin og hevur nú tikið diplom- útbúgving í journalistikki. Hann heldur tað hava stóran týdn­ing, at gransking verður miðl­ að. – Tað er umráðandi, at fólk fáa eina fatan av, at tað, sum verður granskað, hevur týdning. Tað er lætt at skilja, at vit skulu granska í hjartasjúkum og fiskastovnum í Norðuratlantshavi, men summi spyrja til dømis, hví nakar skal granska í gøtunøvnum. Men tá tað verður sett í ein samanhang, verður tað eisini spennandi, sigur hann. Kári hevur ætlanir um at fara undir fleiri vísindaligar sendingar, møguliga eftir jól. – Har er ov mikið av tilfari at taka av. Tað er fantastiskt, at vit sum so lítið land hava so nógv fólk, sum granska innan so nógv økir og brúka nógva tíð og orku uppá at loysa onkran trupulleika, sigur hann. Mær dámar at skeikla fatanina hjá fólki Kári Sólstein miðlar gransking í Útvarpinum: Kári Sólstein hevur sum fáur megnað at gera torskild granskingarúrslit einføld. Í útvarpssendingum sínum hevur hann varpað ljós á alt frá víkingaílegum til silvurfiskar og hvalateljingar. Tær bestu sendingarnar eru eftir hansara tykki tær, sum geva fólki eina nýggja fatan av onkrum, tey hildu seg vita frammanundan. Granskingarráðið heiðrar góðari miðling av gransking Granskingarráðið fer á Vísinda­ vøkuni í ár á fimta sinni at heiðra ein persón, sum hevur dugað serliga væl at miðla granskingar­úrslit, hevur víst á týdningin av gransking ella á annan hátt varpað ljós á nyttuna av vísindum. Talan kann verða um gransk­ ara, miðlafólk ella annan, sum á greiðan og lætt skiljandi hátt hevur lýst granskingarúrslit og víst ávirkanina og týdningin av hesum á okkara gerandisdag. Tað kann vera í útvarps- ella sjónvarpssendingum, í greinum, fyrilestrum, bókum, plakatum ella øðrum. Ein dómsnevnd við umboðum fyri felagið Føroysk Miðlafólk, Fróðskaparsetrið og Granskingarráðið velur besta boðið millum innkomnu uppskotini. Vinnarin verður kosin á Vísindavøkuni fríggjadagin 29. september. Miðlaheiðurslønin hjá Granskingarráðnum varð latin á fyrsta sinni í 2012, tá Dorete Bloch, professari í lívfrøði, fekk heiðurin. Í 2013 varð Pál Weihe, professari í fólkaheilsufrøði, heiðraður. Í 2014 varð Kári Sólstein, journalistur, heiðraður. Í 2015 varð Bogi Hansen, professari í havfrøði, heiðraður. Eingin miðlaheiðursløn varð latin í 2016, men á Vísindavøkuni í ár fer Granskingarráðið aftur at heiðra ein persón, sum hevur dugað serliga væl at miðla gransking. Kári Sólstein hevur í fleiri ár gjørt sendingar um gransking í Útvarpinum