týsdagur 19. september 2017síða 39

19 Mikudagur 20. september 2017 · Nr. 109 Sosialurin Ein tøkk til føroyingar Sjúkrahúsverk Føroya Sigmundargøta 5, FO-100 Tórshavn Tlf.: +298 31 66 96, Fax: +298 31 97 08, T-postur: dfaa@health.fo Nú tað stundar til Vísindavøku, vilja vit á Deildini fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu nýta høvið at siga Føroya fólki okkara stóru tøkk fyri luttøku í kanningum okkara og fyri trúfesti, tá ið vit ferð eftir ferð, sum árini eru farin, hava bjóðað til nýggjar kanningar. Deildin fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu hevur øll árini, síðani hon varð sett á stovn innan føroyska sjúkrahúsverkið í 1988, granskað heilsuna hjá føroyingum, serliga við atliti til avleiðingarnar dálkaður matur úr havinum hevur á børnini. Granskingarhátturin hevur verið at bjóða stórum tali av fólki at luttaka í ymiskum heilsukanningum og so samanhalda heilsustøðuna við tað, sum tey hava verið úti fyri av umhvørvisdálking. Vit hava kannað stórt tal av kvinnum í viðgongutíðini, og síðani eru børn teirra fylgd heilt upp til 29 ára aldur. Í hinum endanum av lívinum hava vit kannað nógv fólk um 70 ára aldur, og nú 10 ár eftir fyrstu kanning fara vit aftur at kanna somu fólk. Fólk í miðum árum hava eisini luttikið – eitt nú grindamenn og tilvildarliga útvald fólk, sum vórðu kannað fyri sukursjúku. Mong týdningarmikil úrslit og tilmæli eru komin burturúr okkara gransking. T.d. er altjóða markvirði fyri kviksilvur ásett grundað á okkara gransking, og vit hava ávíst, at ávís dálkingarevni stórliga tálma virknaðin av barnakoppsetingum. Allar hesar granskingarverkætlanir hava kostað nógvar pengar at gera, men vit hava verið so heppin at fingið tann allarstørsta partin av fíggingini frá útlendskum granskingargrunnum. Okkara granskarar hava enn nógvar ætlanir um komandi verkætlanir og vóna tí, at áhugin at luttaka fer at verða líka stórur komandi mongu árini. Niðanfyri nakrar av granskingarverkætlanunum, sum eru ella verða framdar her á stovninum: • Vit fylgja støðugt umleið 2.300 børnum/ungum, fødd frá 1986 til 2010, við kanningum av miðnervalagi, immunverjuni og búning annars. • Allir 9. floks næmingar hava regluliga síðan 1989, svarað spurnabløðum um teirra lívsvanar. • Diabetes – stívliga 3.000 fólk eru kannað fyri diabetes, bæði fyri at finna títtleikan av typu 2 diabetes, men eisini fyri at kanna, um dálkingarevni virkað sukursjúkuelvandi. • Parkinsons sjúka – hví er sjúkan so vanlig í Føroyum – umhvørvið, arvur ella bæði? • Alzheimers sjúka – hvussu vanlig er sjúkan millum føroyingar, og eru serligar grundir til hesa sjúku her heima? • Essentiellur Tremor í Føroyum (ristingar av ókendari orsøk) – títtleiki og umhvørvisárin • ALS (amyotrofisk lateral sklerosa) – hevur sjúkan arviligar orsøkir? • Sáðgóðska – nógvir føroyskir menn hava verið til kanningar av sáðgóðskuni til tess at greina, um lág sáðgóðska hongur saman við lívsvanum. • Fruktbæri – umfatandi spurnakanning er gjørd av, hvussu leingi tað gongur frá ein kvinna vil gerast við barn, til hon verður tað. • Tarmbrunasjúkur – títtleikin í Føroyum er høgur. Hví so er, verður kannað í eini PhD – verkætlan. • Hvussu nógv minkar árvaknið hjá fiskimonnum, sum arbeiða leingi uttan at sova (PhD – verkætlan) • Strongd hjá trolaramonnum í Barentshavinum. • Heilsustøðan hjá stívliga 700 føroyingum í sjeytiárunum er gjølla kannað.