hósdagur 28. september 2017síða 18

FRÍGGJADAGUR 29. SEPTEMBER 2017 SOSIALURIN 113 18 Óli Jacobsen Betesda 100 ár: Siðsøga SIÐSØGA Óli Jacobsen 1.partur T ann 21. september vóru 100 ár liðin, síðan Betesda, fyrsti salurin hjá Brøðrasamkomuni í Klaks vík, var tikin í brúk. Vit hava í hes um sambandi eitt sindur av søgu aftanfyri hesa hending, sum kom at fáa stóran týdning fyri bygd ina og samfelagið. Betesda er langt frá fyrsti sal- ur hjá samkomuni. Tann fyrsti, Slo ans salur, kom í Havn í 1879, og Ebe nezer kom í 1905. Fyrst í øldini kom fleiri salar um landið sum í Pork eri í 1907 og í Hvalba í 1914. Tað var eisini heilt tíðliga, í 1909, at salur kom á Viðareiði, har tað var nógv virksemi hjá Brøðrunum fyrst í øldini. Tað vóru Brøður, sum fluttu av Við areiði til Klaksvíkar, sum í fyrsta umfari tóku stig til at byggja Betesda. Ein tann fyrsti av teim um var Jens Klæmint Isaksen, sum stóð fyri salinum í 1917 saman við Jóan Jakku á Viðareiði og Niels Holm í Havn. Síðan tá eru fleiri sal- ar bygdir, og tann seinasti er prýði- liga Betesda frá 2014. Betesda er hesi árini blivin ein stór samkoma. Tað kann eisini sig- ast, at samkomulimir hava havt stóra ávirkan í Klaksvík tey sein- astu nógvu árini . Føðingardagurin hevur verið hild in við mongum tiltøkum, har hugt hevur verið aftur um bak. Hesi tiltøk halda fram í oktober. Søg an hjá samkomuni er sjálvandi eis ini skrivað. Tann 22. september var eldra- sam koma í Betesda, har hug leitt varð um Linu og Daniel J. Dani- el sen, kallaður Dollin. Hansara søga frá Congo er rættiliga kend. Men í hesi framløgu var eisini dent ur lagdur á at lýsa Linu og henn ara tilknýti til Norðoyggjar. Henn ara søga er avgerandi fyri tann týdning, sum Dollin fekk á virksemið hjá samkomuni á Við- ar eiði og harvið søguna um upp- run an til Betesda. Tað hevur eisini týdning, at Jens Klæmint, ein tann fyrsta ímynd in av Betesda, greiðir frá, at hann hevði mangan møti saman við Dollanum ymsa staðni, og ser- liga var tað á Viðareiði. Dollan skapti fyrst heimssøgu Her verður tikið nakað aftur í søg- una hjá Dollanum í Congo. Henda søg an er nevniliga fortreytin fyri, at hann hitti Linu, sum uttan iva var orsøkin fyri hansara stóra virk semi á Viðareiði og tað, sum stóðst av tí. Daniel J. Danielsen var sonur Sigr id Danielsen úr Tranti í Havn f. 1841. Hon var fastur Victor. Teir báð ir vóru tískil systkinabørn. Sigrid fór 24 ára gomul til Dan- mark ar at arbeiða í húsi. Her gjørd ist hon ógift við barn við “smede svend Ludvig Jørgensen”. Í 1871 fekk hon son, sum varð doypt ur Ludvig Daniel Jacob. Páp- in er eisini uppkallaður, men vit vita ikki meira um hann. Tey bæði fara aftur til Føroya, og Sigrid gift- ist í 1874, við einkjumanninum Ják- up á Kamarinum. Tey fingu fleiri børn, men bara Magnus, kend ur millum annað sum arki tekt ur, kom til mans. Dollin segði um seg sjálvan, at hann hevði verið ein íspegil, ein for herðingur, sum barn og ungur. Men hann var eisini ein fram- fýs in unglingi, tí longu18 ára gam- al fór hann til Skotland at lesa til maskinmeistara. Tá má hann so hava dugað enskt, sum var sjáld- samt hjá ungum drongi tá á døg- um. Aftaná útbúgving fór hann út at sigla og livdi sambært honum sjálv um eitt vilt og ógudiligt lív. Men á einum gatumøti í Glasgow í 1898 varð hann radikalt umvendur og fór beinanvegin at virka fyri eina sjómansmissión. Hann fór á missiónsskúla, og í 1901 fór hann til Congo sum trú- boð ari hjá Congo Balolo Mission, sum var ein bap tista missión, ein ar 1.000 fjórðingar niðan eftir Congo- ánni. Navnið Balolo vísir til økið, har hann virkaði. Tað kann skoytast uppí, at tað finst ein annar føroyingur, sum hevur eitt ávíst samband við Balolo missiónina. Tað er Jógv an við Keldu. Stovnarin av hesi missiónina var Henry Gratt- an Guinness. Seinni tók son ur hansara Harry við. Henry hev ur ein sálm í sangbókini hjá Brøðra- samkomuni, sum byrjar so: “Tornakrýndan trænum á”. Jógv- an hevur gjørt lagið. Søguliga ferðin við Casement Dollin var skipari og mask in meist- ari á báti hjá missiónini, Pioneer, sum sigldi millum støðirnar hjá missi ónini á Congoánni. Dollin hev ur verið ógvuliga evnaríkur, tí áðrenn tvey ár vóru farin, kundi hann prædika á lokala mál in um. Eisini fekk hann um mæli sum framúr dugnaligur mask in meist- ari. Men Dollin var kendur fyri at brá ur av lyndi. Hetta skapti honum óvin ir millum sínar egnu, og í 1902 varð hann kærdur til missiónina fyri harðskap. Hetta endaði við, at hann var heimkallaður til London at svara fyri seg. Men nú hendir nakað heilt ann- að. Í 1903 heitir bretska stjórnin á sín konsul í Congo, íran Roger Case ment, um at kanna tíðindi um yvir gang, sum myndugleikarnir sam an við gummiídnaðinum framdu móti teimum innføddu í Congo. Til hetta endamál leigaði hann trú boð araskipið Henry Reed, so hann lættligari kundi koma til tær ymsu bygdirnar við Congoánna at kanna, um nakað var í hesum tíð- ind um. Á veg oman eftir Congoánni á ferð ini heim fær Dollin boð um, at heimkallingin er afturkallað, tí kær urnar móti honum eru kendar ógrund aðar. Hetta hendir samstundis, sum Dollin hitti Casement, sum mangl- aði ein mann at vera skipari og meist ari. Dollan fer nú umborð á Henry Reed. Hann kom eisini at vera tolk- ur og hjálparmaður hjá Casement. Teir sigla frá juli til september í 1903 niðan og oman eftir Congo- ánni. Lagt verður at í ymiskum bygd um, har viðurskiftini verða kann að. Niðurstøðan var, at her var talan um eitt satt ræðustýri við grovast hugsandi yvirgangi móti fólkinum. Casement gav aftaná ferðina í brævi til bretska uttanríkisráðið Doll anum tað ummæli, at uttan hans ara skil og dugnaskap hevði henda ferð ikki eydnast so væl, sum hon gjørdi. Um so ikki meira hendi, hevði tað verið nóg mikið til at gera Dollan søguligan. Tað finst eitt minni um hesa ferð ina í Føroyum. Tað er lækna- bók in hjá Dollanum, The Colonist’s Medi cal Handbook, sum er komin und an kavi í bókasavninum hjá Óla Hendrik av Fløtum, sála. Til Bretlands við boðskapinum Tá ið kanningin var liðug, fór Doll- in við fyrsta farti heim til Bret- lands. Hann var uppsettur uppá Vit hava eitt íkast til søguna um upprunan til Betesda. Byrjanin var á Viðareiði Søgan um Linu og Dollan Tað finst vist eingin mynd av fyrsta Betesda. Henda myndin er av tí næsta, bygt í 1928.