týsdagur 3. oktober 2017síða 8

Mikudagur 4. oktober 2017 · Nr. 115 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vilmund Jacobsen Hin mest effektivi hátturin at fyribyrgja yvirvekt er at eta minni. Henda niðurstøða stend­ ur knívhvøss í nýggju frá­ greið­ingini - Energy Balance and Obesity - sum gransk­ ing­arparturin undir WHO, Int­ernational Agency for Research on Cancer (IARC), hevur skrivað. Frágreiðingin staðfestir eisini, at høvuðsorsøkin til yvirvekt er, at tú fyllir ov nógv í teg. Arvafrøðilig viðurskifti hava sín týdning, men hesi eru ikki nóg mikið til at for­klára stóra vøksturin av fólki við yvirvekt kring heimin seinastu 35 árini. Aktivitetur ikki nokk Frágreiðingin hjá Inter­ national Agency for Research on Cancer (IARC) vísir, at likam­ ligur aktivitetur ikki einsa­mallur megnar at loysa trupulleikarnar við yvirvekt. Tað eru 17 altjóða ser­ frøð­ingar, ið hava greitt úr hond­um frágreiðingina, sum bygg­ir á seinastu vísindaligu skjal­prógvini um hesi viður­skifti. Frágreiðingin vísir, at mill­um 3,7 og 8,5 prosent av øll­um nýggjum krabba­ meins­tilburðum í Evropa hava sína orsøk í yvirvekt. Í donskum tølum svarar hetta til millum 1300 og 3000 krabba­meinstilburðir um árið, eitt nú sum bróstkrabbi og krabbamein í langa ella tjúkk­tarmi, sum vit vanliga rópa tað. Hugsa vit okkum, at dan­ir eru umleið 100 ferðir so nógvir sum føroyingar, gevur hetta millum 13 og 30 til­burðir í Føroyum um árið. Fyribyrging av krabbameini Sambært Heilsustýrinum viga 47 prosent av vaksnum dønum í dag ov nógv, og ein framskriving hjá Kræftens Bekæmpelse vísir, at talið av fólki, sum viga ov nógv, fer at veksa upp í 70 prosent í 2045, um verandi gongd heldur fram. Nýggja frágreiðingin hjá Agency for Research on Cancer (IARC) stuðlar und­ir útrokningar hjá Kræft­ens Bekæmpelse og Nord­isk Cancer Union sum vísir, at næstan 50.000 krabba­meins­ tilburðir kundu verið fyri­ byrgdir næstu 30 árini, um eingin dani vigaði ov nógv. Vit skulu eta minni Yvirvekt er nevniliga ein týð­ andi vandatáttur, tá ræð­ur um 11 ymisk sløg av krabba­ meini. Gitte Laub Hansen, ph.d. og verkætlanarleiðari hjá Kræftens Bekæmpelse, vísir á, at tað er ógvuliga trupult at tapa seg, um fólk fyrst eru vorðin fongd við yvirvekt. Frágreiðingin vísir týði­ liga, hvat vit eiga at leggja herðsla á, tá ræður um trupul­leikar við vekt, og stutta og greiða svarið er, at vit simpulthen skulu eta minni. Gitte Laub Hansen sigur, at yvirvekt er hin triðj størsti vandabólkurin við atliti til krabbamein eftir royking og kost. - Yvirvekt veksur um vand­an fyri krabbamein í langa, brósti, maga, eggja­ stokk­um, lívmóður, livur, prostata, nýra, gallbløðru, væl­indi og í brisi, sigur verk­ ætlanarleiðarin hjá Kræft­ ens Bekæmpelse. Handlar kunnu viðvirka Matvøruhandlar kunnu eis­ini viðvirka til, at minni verður etið av mati sum fitar. Í Danmark hevur eitt nú matvøruketan – REMA 1000 – havt eydnuna við sær við at minka um talið av kalorium í mati, sum ketan selur. Í samstarvinum millum REMA 1000 og Kræftens Bekæmpelse undir heitinum “Let indkøbet” hevur verið roynt at minkað um kal­or­i­ ur­nar við tí endamáli at fyri­ byrgja yvirvekt. Ein eftirmeting av verk­ ætl­anini vísir, at sølan av vørum við kalorium er vaks­in nógv minni enn um­ setningurin annars er vaksin, og bert í 2015 eydnaðist tað REMA 1000 at minka um søluna av kalorium við fimm prosentum – sæð í mun til søluna í krónum og oyrum. - Verkætlanin vísir so­ leiðis, at eisini handils­ket­ur, sum selja matvørur, kunnu viðvirka til at minka um vandan fyri yvirvekt, sigur Gitte Laub Hansen, verk­ætl­ anarleiðari hjá Kræftens Be­ kæmpelse. www.cancer.dk HEILSA SAMANHANGUR ER MILLUM YVIRVEKT OG KRABBAMEIN Ein nýggj frágreiðing hjá WHO staðfestir, at orsøkin til yvirvekt er, at vit eta ov nógv, og næstu 28 árini fara umleið 50.000 danir – og umleið 500 føroyingar – at fáa krabbamein av fiti Yvirvekt er hin triðj størsti vandabólkurin við atliti til krabbamein eftir royking og kost, tá ræður um 11 ymisk sløg av krabbameini - Eisini handilsketur kunnu viðvirka til at minka um vandan fyri yvirvekt, sigur Gitte Laub Hansen hjá Kræftens Bekæmpelse