týsdagur 24. oktober 2017síða 18

Mikudagur 25. oktober 2017 · Nr. 124 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Sjúrður Skaale Í dag skal eg, saman við øðrum fólka­tings­politikarum, á fund við catalanska uttan­ríkis­ráðharran, Raul Romeva. Seinni er so samráð við danska uttanríkisráðharran um støð­una í Catalonia. Hví nýta orku til hetta? spyrja fólk. Viðkemur tað okkum? Ja, tað ger tað! Catalanar eru ein tjóð sum ikki hevur sín egna stat – júst sum føroyingar. Vit kunnu læra av teimum – men bæði Spania og Catalonia kunnu eisini læra nógv av, hvussu vit hava skipað okkum. Men fyrst eitt sindur um, hví støðan er blivin so álvarsom í Catalonia. Fráboðað morð Á fyrstu síðu í “Søgan um eitt frá­ boðað morð” letur Gabriel García Marques ikki lesaran vera í iva um, hvat fer at henda á síðstu síðu: Høvuðspersónurin verður drip­ in! Og tað er ikki bara lesarin, sum veit tað – tað gera øll fólkini í søg­ uni eisini. Eingin ynskir tað. Men kortini hendir tað. Lagnan er sum eitt bilur, sum koyrir við fullari ferð móti eggini. Nógv kunnu steðga bil­inum – men orsakað av sterkum sosial­um reglum um atferð, ger eing­in tað. Ein hending hevur aðra við sær, sum var tað náttúrunnar gongd. Eg havi verið nógv í Catalonia farnu árini, og tað, sum nú hendir, leiðir tankarnar til søguna hjá Marques: Hetta er søgan um ein frá­boð­aðan sorgarleik! Aktuella søgan byrjar í 2010, tá spanski grundlógardómstólurin setti úr gildi stórar partar av teirri stjórn­arskipan, catalanar fingu í 2006. Nationalistiski spanski flokk­ ur­in Partido Popular (PP) var hart ímóti at catalanar fingu økt sjálv­ ræði, og legði straks í 2006 nýggju stjórn­arskipanina fyri grund­lógar­ dóm­stólin. 28. juni 2010 fall so avgerðin: Við fýra atkvøðum fyri og tveimum ímóti gjørdi dómstólurin av, at 41 grein­ar í stjórnarskipanin antin skuldi strikast ella broytast. Súm­ bolski týdningurin av hesum var í veru­leikanum størri enn tann jur­ id­iski – og tað, sum sveið mest, vóru boðini til catalanar um, at teir ikki long­ur kundu kalla seg eina tjóð. Mong kendu seg eyðmýkt, og frá hesum degi fingu loys­ing­ar­flokk­ ar­nir av álvara vind í seglini. Tað, sum síðani er hent, hevur verið so sjálvsagt, at tað næstan hevur verið ræðandi. Øll hava vitað, at tað fór at endað við júst teirri støðu, tey nú standa í. Alt bleiv fráboðað í 2010. Vandamikil logikkur Alment vil eingin siga, at tey hava ynskt hetta, men logikkurin í pol­ it­iska spælinum hevur verið, at sponsku nationalistarnir (PP) eru vorðnir sterkari, jú meira kontantur retorikkurin hevur verið mótvegis catalansku nationalistunum. Hinumegin er catalansku nation­al­istarnir vorðnir sterkari, jú meira reystir teir hava staðið mót­vegis stjórnini í Madrid. Und­ ir­tøkan fyri catalanskari loysing er eftir sjey árum farin frá 10 til yvir 40 %. Og nú kanska meira enn tað. Alment snýr stríðið seg um áset­ ing­arnar í sponsku grundlógini øðru­megin, og búskaparligt og pol­ it­iskt sjálvræði hinumegin. Men í støðugt størri mun er talan um ein­faldan samleikapolitikk. Ein national­isma móti hinari. Ein søgu­ lig forteljing móti hinari. Ein mál móti hinum. Eitt flagg móti hinum. Tá eitt stríð fær hesi eyðkenni, er tað lívshættisligt. Tað kann breiða seg sum eldur. Serliga í einum landi, sum framvegis ikki er komið úr skugg­anum av tí einaræði, sum vardi heilt til 1975. Men hví kravdi PP, at grund­lóg­ ardómstólurin skuldi greiða catal­ ansku stjórnarskipanina við fín­ kambi fyri at finna ósamsvar við sponsku grundlógina? Tað bleiv hon, tí PP hevur mis­ skilt, hvat fær eitt demokratiskt land at hanga saman. CATALONIA OG FØRO – HVØR SÍN KÓS, HVØ Stjórnin í Spania nýtir jura og harðskap til at steðga politiskum ynskjum. Tað er legalitetur móti legitimiteti. Úrslitið síggja vit nú. Tey hava nógv at læra av okkum TÍÐARGREIN Spanski forsætisráðharrin, Mariano Rajoy, vísir aftur og aft­ur til grundlógina. Hana heldur hann seg til, tí hon gevur honum lógar­ heimild – legalitet – til tann harða pol­itikkin.