mikudagur 27. oktober 2004síða 10

18 Nr. 205 - 27. oktober 2004 Nr. 205 - 27. oktober 2004 19 MUSIKKSKÚLIN Búi Tyril tyril@PRnewsMedia.com Musikkskúlalærarar úti á bygd eru ofta illa fyri hvat viðvíkur arbeiðsumstøðum – men hetta kann bøtast við hjálp av betri samskipan og samstarvi við millum ann- að Fólkaskúlan. Tann føroyska Musikk- skúla skipanin er góð, men nú hon fyllir 20 ár eru nakrar dagføringar kortini neyðugar, dagføringar sum ikki minst snúgva seg um samstarvið millum Musikkskúlan og aðrar skúlar og eina miðvísa og heildarliga hugsan á hesum øki. Hetta tykist ganga aftur sum ein reyður tráður tá vit tosa við musikklærarar aft- an á ráðstevnuna í Norður- landahúsinum 22. og 23. oktober um evnið. Ein av hesum musikk- lærarum er Atli Petersen, sum í nøkur ár hevur búð og undirvíst í Vestmanna. Hann fegnaðist um ráð- stevnuna og menningina í Musikkskúlanum, men samstundis duldi hann ikki fyri sínari hugsan at nógv er at tríva í, um vit vilja betra skipanina. »Tað kom sterkt fram á ráðstevnuni at summi ting hjá okkum eru rættiliga framkomin,« segði Atli Petersen, og vísti til tær tónleika framførslur sum settu dám á millum fyri- lestrar undir ráðstevnuni. »Eg haldi fólk vóru ovfarin av tí professionella stignum og tí stóru enthusiasmuni millum okkara ungu næm- ingar. Tað vísti at vit hava eina skipan sum virkar, hóast alt. Hinvegin er held- ur eingin ivi um at ein dag- føring er neyðug; tað haldi tey flestu eisini vóru samd um.« Skúlarætt í fleiri ættir Tað sum Atli Petersen og fleiri við honum eftirlýsa er eitt meira skipað samstarv millum Musikkskúlan og aðrar stovnar, ikki minst Fólkaskúlan. Veruleikin í tílíkum samstarvi hevur í áravís mint musikklærarar á at teir hava eina sárbara støðu í samanhanginum, við arbeiðsumstøðum sum eru munandi verri enn tær hjá vanligum lærarum. »Vit sum arbeiða aðra- staðni enn í Havn og eru blivin meir ella minni fast inventar í Fólkaskúlanum, nógv av okkum kenna næstan at vit ikki eiga nøkur rættindi,« segði Atli Petersen, og vísti á kom- binatiónsstørv sum ein veg at bøta um hetta. Sam- stundis eftirlýsti hann eina betri samskipan við lokalar skúlaleiðslur fyri arbeiðið hjá musikklærarum, serliga teimum sum starvast úti á bygd. »Kombinatiónsstørv høvdu kunnað gjørt tað lættari; her ganga jú einir 10-15 lærarar og mala í skúlatíðini og taka næm- ingar úr aðrari undirvís- ing… Vit liva upp á vælvild hjá stjóranum á staðnum, og hendan hevur tíbetur verið til staðar. Men trupul- leikin er framvegis har: tú hevur ein bólk av musikk- lærarum sum ikki hava nakran sjálvskrivaðan rætt og sum mugu standa skúlarætt fyri bæði lokalum leiðslum og sínari egnu leiðslu… Vit hava fleir- dupultar kommandolinjur at dragast við, og tað kann vera rættiliga strævið í gerandisdegnum.« »Ráðstevnan var avgjørt eitt postivt tiltak upp á allar mátar, og eg hugsi hon gjørdi sítt til at hjálpa okk- um musikklærarum at definera okkum sum bólk, sum Martin Mouritsen jú vísti á… Vit fingu jú eisini nógv innlit í hvussu tingini fungera í grannalondum. Eg skilti eisini á lagnum at okkurt nýtt er í umbúna hjá okkum júst hvat viðvíkur kombinatiónum í starvsset- anum, soleiðis at millum- rokningar kunnu ganga via Mentamálaráðið. Tað er sjálvandi gleðiligt at nakað hendir á hesum øki; tí her er sum sagt nógv at tríva í… « »Tað er eisini ein spurn- ingur um hvussu markið millum sang og tónleik skal setast í praksis, tí sangur hevði kanska í nógvum før- um kunnað sorterað undir Fólkaskúlanum, og kundi verðið fíggjaður tann veg- in; og vit áttu at kunnað keypt og selt tænastur mill- um stovnar, eins og norð- menn gera.« »Á nógvum plássum er tað ein trupulleiki verulig leiðsla manglar, og tílíkt er ógvuliga torført at fyri- halda seg til starvsliga. Eitt annað, sum ikki kom á stevnuni og sum kanska heldur ikki hoyrdi heima har, er hetta at musikk- lærarar í Føroyum verða fluttir runt í heilum… Hetta er sera frustrerandi tá tú roynir at byggja nakað upp, tað tekur jú tíð; og tá tú livir teg inn í arbeiðið so vilt tú ikki sleppa tínum næming- um upp á fjall heldur, men tað er júst tað sum hend- ir…« Sakna sam- skipan millum skúlar SKÚLI OG MENT Búi Tyril tyril@PRnewsMedia.com Fólkaskúlin má taka sína ábyrgd í at fáa í lag eitt gott samstarv við Musikkskúl- an, og fyri at skapa eitt mentarligt forum má sam- starv og samskipan til millum nógvar partar. Tað segði norðmaðurin Tormod Bjørnstad, leiðari fyri á- hugafelagið Musik i Skolen, undir musikkskúla ráðstevnuni í Norður- landahúsinum um viku- skiftið. Undir fyrilestrinum »Skolen som kulturarena« meinti Bjørnstad millum annað at Fólkaskúlans leiðslur mugu taka ábyrgd- ina fyri einum heildarligum mentanararbeiði í sínum umráði. »Skúlin má hava ein persón við ábyrgd fyri tí mentanarliga,« segði Bjørnstad, »og eitt ment- anarligt forum eigur at verða skipað, soleiðis at Musikkskúlin gerst ein resursu miðdepil, sam- stundis sum skúli og frítíð verða betur samskipað.« »Teir partar ið mugu samstarva um eitt ment-an- arligt forum, eru Fólka- skúlin við einum serligum mentanar samskipara í starvi, kommunan, Musikkskúlin, áhugafeløg og ymiskir felagsskapir, vinnulívið, og einstaklingar herundir sjálvboðin for- eldur; síðani skal eisini eitt stýri vera fyri tað mentan- arliga forumið.« »Alt hetta tekur tíð at byggja upp, men vinning- urin er stórur: ein heilt onnur motivatión millum næmingar, ein hægri status og størri álvari fyri tón- leikin sum yrki, eitt betri samstarv og ein betri stemningur millum foreld- ur og skúlar, og ein ør- grynna av synergi effekt- um, fyrst og fremst ment- anarliga, men eisini sam- felagsliga og búskapar- liga.« Skúlin sum mentanarlig arena Atli Petersen telist millum teirra ið eftirlýsa eitt meira skipað samstarv millum Musikkskúlan og aðrar stovnar, ikki minst Fólkaskúlan Mynd: Jens Kristian Vang Tormod Bjørnstad, leiðari fyri áhugafelagið Musik i Skolen: Musikkskúlin eigur at virka sum ein ressursu miðdepil Mynd: Jens K. Vang RÁÐSTEVNA Búi Tyril tyril@PRnewsMedia.com Vilja vit eins og íslendingar satsa uppá at fáa tónleikin til ein vinnuveg, so mugu vit trífalda talið á musikk- lærarum í Føroyum; musikkskúli í hvørjari kommunu kann skjótt gerast eitt lógarfest krav. Føroyskir musikk- og sanglærarar funnu í felag eitt sterkt stev í Norður- landahúsinum um viku- skiftið, har ein stór ráð- stevna um musikkskúla undirvísing og harat tengt viðurskifti gav ljóð fyri týðandi tættum. Við útvald- um gestum úr norrønum grannalondum var frá byrj- an dúkað til íblástur og frískligt orðaskifti um alt millum nýggjar møguleik- ar, neyðugar dagføringar og hugsandi ábøtur fyri ta nú 20 ára gomlu traditión ið nevnist Føroya Musikk- skúli. Aftan á eitt imponerandi innslag fríggjamorgunin av einum stykki úr Eine Kleine Nachtmusik eftir Mozart, frá ungum Musikkskúla næmingum, setti landsstýrismaðurin í mentamálum ta tveir dagar longu ráðstevnuna. »Hatta var flott,« mátti Jógvan á Lakjuni ásanna, so skjótt hann kom til mikrofonina. Restin av tí hann segði var í stuttum, fyriuttan at bjóða vælkom- in, at Musikkskúlin hevur stóran týdning fyri Føroyar, at hann hevur vunnið virð- ing og vælvild millum politikarar og fólk yvir- høvur, og at stór framgongd hevur verið innan tónleik í Føroyum, ikki minst Musikkskúlanum fyri at takka. Hann vísti somu- leiðis á at ein endurskoðan av lógini um Musikkskúlan er í gongd, samstundis sum hann bendi á at undirvísing í tónleiki framyvir væl kann hugsast at gerast lóg- arfestur partur í útboðnum av kommunalum tænastum. »Musikkskúlin í Føroy- um hevur havt sera stóran týdning,« førdi Jógvan á Lakjuni fram, »og eg tori at siga at hann, serliga tey seinnu árini, hevur uppliv- að stóra vælvild frá polit- iskari síðu og eina breiða undirtøku millum fólk. (...) Kortini verður Musikk- skúla lógin í løtuni endur- skoðað, og ein arbeiðs- bólkur er settur ið skal koma við uppskoti til nýggja lóg (...) Mær vitandi gongur tað tann vegin í okkara grannalondum, lógarliga sæð, at tað verður obligatoriskt fyri kommun- ur at reka musikkskúla.« ‘Kombinatiónsstørv’ Á ráðstevnuni settu norsk, føroysk, donsk og íslendsk innsløg fokus á spurningar um bæði faklig og bygnað- arlig viðurskifti í sambandi við musikk- og sangskúla í nøkrum økjum sum, hóast ólík í mongum, kunnu kennast aftur í nógvum felags umstøðum. Alt bendir á at fyrireikarar so væl sum luttakarar yvir- høvur kundu fegnast um eina væleydnaða ráðstevnu, ið fekk fram tað nógva av tí ið fyrireikararnir vildu hava fram í ljósið. Talan var um fyrilestra- haldarar ið verða roknaðir sum lyklapersónar í sínum respektivu londum, og tí varð eisini væntað at nógv áhugavert fór at verða tikið upp á tal, bæði undir sjálv- um fyrilestrunum og undir teimum atknýttu kjakfund- unum. Norðmaðurin Erik M. Bugge, ið er dagligur leið- ari fyri Kultursamarbeidet i Vesterålen, talaði nógv út frá tí bygnaðarliga, bæði hvat viðvíkur skúla og samfelag. Hann vísti á tónleik sum part í einari mentanarpolitiskari heild, samstundis sum hann vísti á týdningin í at byggja brýr, bókstaviliga millum oyggj- ar so væl sum í meira yvir- førdum týdningi millum stovnar, millum fólk og so framvegis. Vesterålen er ein región í Norður Noregi sum ikki sørt minnir um Før- oyar, bæði í náttúru og fólkatali. »Brúgvabygging snýr seg um at heildin gerst meir enn summurin av pørtun- um,« segði Bugge og peikaði á nøkur viðurskifti í norskum distriktum. »Sterk traditión fyri samspæli og samstarvi millum amatørar og professionell; (...) menning av skipanum fyri kombinatiónsstørv; sam- starv við región og land um skúlakonsertir; søla av tæn- astum til musikklívið (...).« Júst hetta við kombina- tiónsstørvum var nakað sum skuldi vísa seg at fanga áhugan hjá mongum av áhoyrarunum. Í stuttum snýr tað seg um at seta, sum liður í norskum bygda- menningar politikki, fólk í størv sum bæði musikk- skúlalærarar og útinnandi tónleikarar, til dømis hálva tíð í hvørjum av hesum størvum. »Hesi størv kunnu vera skipað á ymiskan hátt,« segði Bugge. »Tað kann til dømis vera ein sum er 100 prosent í starvi hjá mentan- arskúla, og tá kann ar- beiðssetningurin vera 100 prosent undirvísing ella umsiting/undirvísing; talan kann eisini vera um starv sum økistónleikari ið merk- ir hálva tíð undirvísing og hálva tíð útinnandi tón- leikur; eisini kann ein part- ur av arbeiðstíðini seljast via mentanarskúla til frá- læru í frítíðar musikklívin- um. Síðani kann talan vera um starvsbýti; hetta kann vera millum mentanar- skúlan og musikklinjuna í miðnámsskúla; millum mentanarskúla og fólka- skúla; ella millum mentan- arskúla og arbeiði sum organistur. Síðani finnast eisini nógvir dugnaligir amatør tónleikarar sum undirvísa nakrar fáar tímar um vikuna.« »Millum fyritreytirnar fyri menning av einum musikk- og mentanarlívi í distriktunum kunnu nevn- ast: høgur yrkisligur før- leiki; menningar entre- prenørar; kombinatiónir og samspæl; mentanarpolitisk heildarhugsan.« Meðan Erik M. Bugge kanska setti tónan fyri ráð- stevnuna, so vóru hinir fyrilestrarnir ikki minni relevantir og áhugaverdir sambært sang- og musikk- lærarar ið høvdu leitað sær í Norðurlandahúsið. Tiltak- ið skuldi vísa at fyri-reik- ararnir, Føroya Musikk- lærarafelag og Føroya Sanglærarafelag, høvdu nógv upp á hjarta og vildu veruliga fáa í lag eitt orða- skifti. Íslendingar satsa Formaðurin í Føroya Musikklærarafelag, Sunleif Rasmussen, var ikki í iva tá vit aftan á tiltakið spurdu hann hvat hann helt. »Ráð- stevnan eydnaðist serstak- liga væl,« segði hann. »Vit fingu lýst tað vit ætlaðu: viðurskifti fyri musikk- skúla í økjum sum líkjast okkara… Ikki minst hetta við kombinatiónsstørvum gevur nakað at hugsa um, hetta er nakað ítøkiligt sum vit avgjørt høvdu kunnað fingið fyrimunir av at gjørt nakað við her í Føroyum. Hugsa tær eisini at musikk- lívið kann ríkast rættiliga nógv, um undirvísarar kunnu arbeiða sum útinn- andi tónleikarar ein part av tíðini.« »Tað er eingin ivi um, sum eisini kom týðiliga fram í innlegginum frá Tor- mod Bjørnstad, at sam- starvið millum Musikk- skúlan og aðrar skúlar kann betrast og mennast. Heldur enn at síggja upp á teir ymisku skúlarnar sum nakrar isoleraðar kassar ið einki skulu hava við hvønn annan at gera, so haldi eg tíðin nú komin til at vit hugsa eitt sindur meira um heildina, um samstarv og samskipan millum stovnar- nar… Eg haldi Musikk- skúlin eigur at standa meira sjónligur í miðdeplinum hvat undirvísing í tónleiki viðvíkur, og eigur at sam- starva meira miðvíst við Fólkaskúlan, miðnámsskúl- arnar og Læraraskúlan.« »Sanglærarafelagið, sum jú er partur av Føroya Lær- arafelag, var við í fyrireik- ingini av hesari ráðstevnu, og tað var ikki uttan orsøk. Teirra fyrilestrarhaldari úr Noreg hevði nakrar sera áhugaverdar visiónir um framtíðarinnar skúla og frítíðar virksemi… Her er samstarv lykilin, samstarv millum lærarar, musikk- skúlar, ítróttarfeløg, foreld- ur… At virka í leiklutinum sum taxaforeldur er kanska vorðið ov nógv av tí góða fyri mong. Men alt hetta er sjálvandi ikki óproblemat- iskt, tað má koma frá meira enn einum parti… Her eru faklig mørk og ymiskar fyritreytir og nógv praktisk viðurskifti; musikklærarar hava jú ikki somu peda- gogisku fyritreytir sum vanligir fólkaskúlalærarar. Men samstarvið millum skúlaleiðarar og musikk- lærarar má eisini skipast betur.« »Tað kom eisini væl fram at íslendingar eru nógv fremri enn vit tá tað snýr seg um tónleikin í skúlan- um. Høvdu vit tikið hetta í sama álvara sum teir og veruliga satsa uppá at gjørt tónleikin til ein vinnuveg, so hevði tað kravt at vit høvdu 100 musikklærarar ístaðin fyri sum nú er 32. Tað er jú so at jú smærri vit eru, jú betri mugu vit vera fyri at kunna at gera okkum galdandi… Hetta hava ís- lendingar innsæð; teir leggja nú ein gróðrarbotn so teirra ‘undirskógur’ verður betraður, soleiðis at lunnar kunnu leggjast undir eina tónleikavinnu.« »Bara at hava talent hjálpir ikki nógv; tað skal hart arbeiði til, um nakað veruligt skal spyrjast burt- urúr. Samanum tikið hevur gingið framá við okkara Musikkskúla síðani byrjan fyri 20 árum síðani; men skal hugsingur vera um at gera vinnuveg burtur úr tónleikinum, so mugu vit satsa nógv meira upp á frálæruna.« Mugu trífalda talið á musikklærarum Heiðrunn S. Petersen og Jákup Lützen imponeraðu saman við øðrum næmingum úr Tórshavnar Musikkskúla Mynd: Jens Kristian Vang Erik M. Bugge vísti á fyrimunir við kombinatiónsstørvum Mynd: Jens Kristian Vang Petur O. Petersen helt fyrilestur um sangin í føroyska fólkaskúlanum Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 19 18