týsdagur 14. november 2017síða 28

Mikudagur 15. november 2017 4 Sosialurin Hallur av Rana hallur@sosialurin.fo E in av mest umrøddu før­oysk­ um bók­unum í ár, er bók­in um fyrrverandi danska banka­stjór­ an Jørn Astrup Han­sen, ið Páll Holm Johannesen gav í heyst. Gjøgn­um fýra ár hevur Páll Holm Johannesen havt samrøður við høvuðs­persónin um hans­ ara tíð í Føroyum, og úrslitið av teimum sam­røðunum er bókin, ið hevur fingið heitið Astrup. Hetta er ikki fyrsta bókin, ið Páll Holm Johannesen hevur latið úr hondum um føroysk samfelagsviðurskifti. Í 2007 rit­ stjórnaði hann og Heini í Skorini bók­ina Krossvegir, eitt essay-savn um átrúnað og politikk í Føroyum, og í 2011 lat hann úr hond­um bókina Teir sóu reytt, ið var søg­ an um ytsta vinstra­vong­in undur kalda krígn­um, ið vildu koll­velta føroyska sam­ felagið. Tað er eis­ini áhugin hjá rit­høv­ und­anum fyri sam­felags­við­ur­skift­um, ið er upprunin til nýggju bókina. - Eg haldi reint yvirskipað, at tað kem­ ur alt ov lítið av tilfari út um nýggjari sam­felagssøgu ella um okkara samtíð. Her hugsi eg millum annað um 80´ini, krepp­una í 90´unum, fullveldisárini ella 00´ini. Her kundi verið skrivað eitt ótal av bókum um ymisk áhugaverd viðurskifti úr tíðini seinastu 30 árini, sigur Páll Holm Johannesen, áðrenn hann greiðir frá, hví hann valdi at skriva um Jørn Astrup Han­ sen. - Eg havi so valt eina søgu. Eina søgu ígjøgnum eyguni á einum donskum banka­stjóra, sum hevur upplivað eitt sind­ur seinastu 25 árini. Sum stjóri í teim­ um størstu peningastovnunum í land­in­ um telist Jørn Astrup Hansen millum mátt­miklastu persónar í Føroyum tey sein­astu áratíggjuni. Hann var í mongum leiki og var ofta eyðsýndur. Rithøvundurin greiðir frá, at bókin end­urspeglar tíðina hjá Jørn Astrup Han­ sen í Føroyum – úr hansara sjónarhorni. Bók­in umboðar hansara sjónarmið og bygg­ir á hansara persónligu upplivingar og meiningar. Talan er sostatt ikki um eina fullfíggjaða lýsing av teimum mongu evn­unum, sum umrødd verða í bókini, men eitt persónligt íkast frá Astrup sjálv­ um. Kloyvdi tjóðina Gjøgnum tey 25 árini, ið Jørn Astrup Han­sen hevur verið knýttur til Føroyar, hevur hann javnan verið at sæð í almenna rúminum og fjølmiðlum, har hann við sínum bersøgnum viðmerkingum til aktuell samfelagsviðurskifti mangan hev­ ur vakt ans. - Eg haldi, at hann er bæði virdur og umstríddur í Føroyum. Og tað er ikki bara í aktuella skattamálinum, at hann tyk­ist at kloyva ta føroysku fjøldina. Tað gjørdi hann øll árini sum stjóri í Før­ oya Banka. Hann flutti til Føroya í her­ vil­igastu krepputíð fyrst í nítiárunum, har hann var við til at rudda upp á fleiri grund­leggjandi økjum. Hesi árini var hann eingin stjørna. Í sambandi við spar­ ingar, niðurleggingar og uppsagnir varð Jørn Astrup Hansen bæði róptur eirinda­ leys­ur og einaráðandi, sigur Páll Holm Johannesen, og leggur afturat, at heldur ikki vinnulívsfólk vóru serliga fegin um nýggja bankastjóran. - Vinnulívinum setti hann eisini nógv harðari treytir, enn tey vóru von við. Fleiri fyritøkur og vinnulívsfólk kastaðu honum fyri at vera órímiligur. Men hann helt tað vera sera týdn­ingarmikið at leggja eina fasta kós og halda hana. Og hon­um eydnaðist at venda fólka­hugs­ an­ini. Jørn Astrup Hansen bleiv millum før­oy­ingar til Astrup. Sum stjóri megn­aði hann bæði at end­ur­reisa álitið á Før­oya Banka og at vinna bank­anum eitt pláss mill­um sterkastu bank­arnar í konga­rík­ in­um. Byrjaði í 2013 Samstarvið millum rithøvundan og høv­ uðs­persón sá dagsins ljós í 2013, tá fyrr­ nevndi vendi sær til Jørn Astrup Han­sen við einum fyrispurningi um eina bóka­ verk­ætlan. Tað var hann, og hava teir báð­ir síðan havt regluligar samrøður, ið er grund­arlagið fyri bókini. - Í bókini minnist Jørn Astrup Han­ sen millum annað aftur á, hvussu tað var at vera nýggjur bankastjóri undir tí umfatandi samfelagskreppuni í níti­ár­ un­um. Hann minnist tey tungu tøkini at end­urreisa fiskivinnuna. Hann minnist ta føroysku tøgnmentanina, hvussu tað var at vera danskur bankastjóri undir full­veldis­lands­stýrinum, tíðina í Bú­skap­ ar­ráðnum og ta óvæntaðu uppgávuna at endur­reisa Eik Banka. Nøkur evni vórðu tilvitað sáldað frá. Hetta vóru í høv­ uðs­heitum evni, sum vórðu gjølla lýst í bók­ini Føroyar og bankarnir í 100 ár, sum Jørn Astrup Hansen og Jóan Pauli Joen­sen skrivaðu í 2006, sigur Páll Holm Johanne­sen. Páll Holm Johannesen hevur skrivað teir fyrstu tíggju kapitlarnar í bókini. Tann síðsta kapittulin, sum er um skatta­ málið hjá Eik Banka, hevur Jørn Astrup Hansen sjálvur skrivað. Hetta kemst av, at tað hevur verið torført hjá einum, sum er uttanfyri, at koma fram at tí torgreidda málinum. Handritið var eisini at kalla liðugt, tá ið skattamálið hjá Eik Banka byrj­aði. MAÐURIN SUM KLOYVDI TJÓÐINA 365 daga umbýtingargaranti Hevur tú keypt vøruna í Rit & Rák, og fingið umbýtingar­ merkið á, kanst tú, um vøran er óskalað og í upprunaliga pakningi, býta um í 365 dagar eftir, at vøran er keypt.