týsdagur 28. november 2017síða 12

Mikudagur 29. november 2017 · Nr. 139 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Karin Kjølbro Herskin herðindi, fjórða bók­ in, ið viðger vanlukkuliga lækn­a­stríðið í Klaksvík frá 1952 til 1956, kom í bóka­ handl­ar­nar á ólavsøku. Har­ um­framt hava bæði úvarpið og sjón­var­pið havt fleiri send­ingar um sama mál, eins og søgufrøðingurin Hans And­rias Sølvará hevur hild­ ið fleiri fyrilestrar. Løg­ið, at tørvur skal vera á so drúgv­ ari umrøðu. Fyribils man tað snúgva seg um meira enn 1000 bókasíður um hetta fýra ára skeið í Klaks­vík­ ar søgu, har alt - ser­liga tær báð­ar seinastu bøk­ur­nar - lýs­ir støðuna úr sama sjón­ ar­horni, sonevndu 'adressu­ fólks­ins'. Sostatt eru nógvar end­u­r­tøkur. Tað, sum er øðrvísi í hesi bókini, samanborið við hin­ ar, er, at hetta er ein hevdn­ ar­ferð, og tað sigur kanska mest nakað um høvundin. Hjá teim­um, sum fara væl av, at onnur fara illa, er henda bókin uttan iva und­ir­hald­ andi lestur. Óbærilig og perfid Bókina hevur Arnstein Nicl­a­sen skrivað, hon tel­ ur 469 bókasíður og er ein ó­heið­ur­lig herð­ferð í­móti em­bæt­is­valdi, serliga lands­ læknanum og sam­bands­ løg­mann­inum í Før­oyum tá, Krist­iani Djurhuus. Hes­in sat í kollegialari á­byrgd í lands­ stýri við Fólka­flokk­inum. Og so er tað pol­it­iska vald­ið í Dan­mark, sum stend­ ur fyri skotum. Gamalt er, at gjald og vald fylgjast. Hes­in veruleiki virkaði ikki und­ir læknastríðnum í Klaks­vík. Hugsi um, at hó­ast vit tá í 1952 høvdu eina heim­a­stýr­ is­skipan, so vóru tað al­samt danir, ið sum fel­ags­mál sluppu at gjalda, í he­sum føri raksturin av Klaks­víkar Sjúkrahúsi; men teir skuldu ikki hava nakað at siga kortini. Tó so, sum tað sær út, so umhugsaðu ad­ressu­ fólkini ella 95-ararnir at yv­ irtaka sjúkrahúsið í Klaks­ vík. Tað er alla æru vert, men eins órealistiskt sum øll Klaks­vík­s­orrustan, ið setti bygd­ina í krígsstøðu. Hugurin er almikil, tá ein maður, ið nærkast 80 ár­um, er so altráur. Ymiskt er við ørindunum í slíkum føri. Henda seinasta bókin er meira ein roynd at geva "per­ sóns­lýs­ingar", at spilla út og karaktermyrða ávísar per­ són­ar, eftir at onkrir fyrst eru ja­liga umrøddir. Fyri ordans skyld verð­ur Kjølbro virðiliga um­rødd­ur í byrjanini av bók­i­ni. Hetta so neyvt, at ein præd­ika hjá honum, hildin í Be­tes­ t­a, verður nágreiniliga um­ rødd. Men tó bar til hatta tíð­arsk­eið at lumpa Kjøl­bro, sum ivaleyst hevði gold­ið stóran part av út­reiðsl­u­num, sum skuldu til fyri at ad­ ressufólkið, har­í­mill­um and­ a­ligir brøður og ar­beiðs­fólk hjá Kjølbro, kundi fremja sín ágang móti mynd­ug­leik­ u­num, sum komu úr Havn og ikki minni ímóti egnum bygd­ar­fólkum - fimmarum, har­í­mill­um børnum og abba­børn­um Kjølbros, hvørs feil­ur var, at tey ikki høvdu und­ir­skrivað adressuna. Tí tá ið 95% stóðu saman, og fjøld­in arbeiddi hjá Kjølbro, loyvi eg mær at ivast í, hvussu loyal tey vóru móti Kjøl­bro. Her er eisini vert at nevna, at Klaksvík er upp á seg størsta brøðrasamkoma í verðini. Ein deild hjá Kjøl­bro - Timburhandilin og verk­ stað­ið har - var beinleiðis kall­að bumbu­fa­brikkin. Helt byrjanina í bókini vera hug­farsliga, men longu á bls. 51 byrjar happingin og út­spill­ingin av H. D. Joensen. Mong av ómansligastu revsi­lóg­ar­brotunum, sum hendu í bygdini, vóru fimm­ ar­ar lagdir undir at hava framt; og hendi nakað uttan fyri bygd­ina, sum 95-arar ikki høvdu tam­arhald á, so var tað lands­lækn­in H. D. Joensen, ið varð lagdur undir tað. Hann, Lækn­afelagið, danskir mynd­ug­leik­ar, føroyskir mynd­ug­leikar og onnur verða við­gjørd forhánisliga, niðr­andi og happandi. Tá tal­an er um landslæknan, so er beinleiðis talan um kar­ak­ter­myrð­ing. Sama er við danska poli­tik­ ara­num Viggo Kampmann, ið m. a. verður happaður fyri sálar­sjúku. Harumframt tyk­ ist høv­und­urin at ganga høgt upp í, hvussu ofta hesir báðir vóru gift­ir. Illsinnisgleps Okkurt bendir á, at tað er 60 ára gomul innistongd vreiði móti ávísum persónum, ið á per­fid­an hátt skal festast á blað. Høvundurin hevur frítt at fara, tí bæði tey, ið tóku stig til og høvdu ábyrgd av hesum óvirðiliga stríði, liggja undir moldum, og tey, sum vórðu drigin upp í vegna starv sítt, kunnu heldur ikki verja seg av somu grund. Var bilsin, tá eg fekk bók­ ina í hondina. Hvat hava fólk sum Churchill, Vaslac Hav­el, Martin Luther King og Gan­ dhi við læknastríðið í Klaks­ vík at gera? Eisini tey eru ein orsøk til, at bók­in gerst so drúgv, eins og yrk­i­ng­ar og annað, ið eru roynd­ir at lyfta bókina upp á ment­ aligt stig. Í fyrsta umfari kanska áhugavert at knýta sam­an hendingar og gera sammetingar, tí maðurin hev­ur rættiliga lættan penn. Men løgið at gera so nógv burt­ur hesum, tá ymiskt, sum hendi í Klaksvík, als ikki slepp­ur við. Sum frá leið gerst tó greitt, at hetta meira snýr seg um hjá høv­und­i­ num at sýnast at vera lisin menta­maður. Tú gerst ótolin, og tað kenst sum tíðarspilla. Kjølbro hevði ong­an virknan leiklut í lækna­stríð­ num. Mong hildu annars, at lækn­a­stríðið snúði seg um at gera upp við stórreiðaran og stór­keyp­mannin Kjølbro, sum átti lívið í mongum norð­ oy­ingi. Kjølbro helt lít­ið um ørskapin og skriv­aði bein­ leiðis til ríkisumboðsmannin um at fáa endurreist lóg og landa­skil. Sjálvandi var hann sen­ tra­lur í 50-árunum í Klaks­ vík, men beinleiðis at fáa tulk­ing av eini prædiku hans­ara í Betesta tykist burt­ur­við. Sum frá líður er tó greitt, hví tað sær so­ leið­is út. Í fyrra lagi, tí Kjøl­ bro er brøðramaður og skal umrøðast virðiliga. Í øðr­um lagi, tí hann var illa við­farin hesi árini. Tað vóru ar­beiðs­fólk hansara eins og har­ímillum brøður í sam­komuni, ið høvdu svikið hann. Tey fóru í mongum før­um bara á goymslurnar hjá Kjøl­bro eftir tí, teimum tørv­aði til sabotasju og her­ verk. Av hesum orsøkum kann verða hent at fara væl um henda hálvgamla góð­varna vinnulívsmannin og bróð­ ur­in. "Halgimennið" Halvor­sen Snúningsdepilin, sum alt snýr seg um, er Oluf Halv­ or­sen, lækni. Hann verð­ur bein­leið­is gjørdur til halgi­ menni. Hann hevði syrgi­lig­ an barndóm, pápin stakk av, og mamman doyði, tá hann var fimm ár. Vaks upp hjá abba og ommu síni. Tá hann var 14, var abbin eisini deyð­ ur. Hann hevði eina unnustu, frá hann var 17. Lestrarárini á uni­vers­i­ tet­i­num í Keypmannahavn Millum halgi­ menni, hetjur og óargadýr – Hetta er ein hevdn­ar­ferð, og tað sigur kanska mest nakað um høvundin. Hjá teim­um, sum fara væl av, at onn­ur fara illa, er henda bókin uttan iva und­ir­hald­andi lestur, skrivar Karin Kjølbro í sera bersøgnari frásøgn um lækna­ stríðið í Klaksvík í kjalarvørrinum á nýggjastu bókini um stríðið, »Herskin herindi«, sum Arnstein Niclasen hevur skrivað. Kjølbro-familjan var í minnilutanum og varð tí eyðmýkt, happað og kendu tey seg beinleiðis hótt eftir lívinum Fyri ein ordans skyld verður Kjølbro virðiliga umrøddur í byrjanini. So neyvt, at ein prædika hjá honum í Betesda verður nágreiniliga umrødd