týsdagur 16. januar 2018síða 16

Mikudagur 15. januar 2017 · Nr. 7 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 uni bleiv ógvuliga forfard av hend­ing­ ini og dámdu slett ikki tann ófrið­ar­liga versonin Við sínum turbulenta sinnalagi var Kaj Munk strævin sum hús­bóndi, og hvis ikki vinmaðurin og presturin Blicher Winther ofta hevði kyrrað tey, bæði við práti og brøvum, er ivasamt, um hjún­ar­bandið hevði kunna hildið, tí tann ráðaríki Kaj Munk hevði aldr­ in roynt ella lært seg at rætta seg eftir øðrum, enn sær og sínum ynskj­um. Ambivalent politisk "karriera" Í 1930´unum ferðaðist Kaj Munk nógv, bæði í Týsklandi og Italien og bleiv hugtikin av, hvussu hesi lond undir Adolf Hitler og Mussol­ini loftaðu sær og smoygdu ar­beiðs­loysi, inflatión og aðra neyð av sær. Hann var eisini hugtikin av teirra teknikki og samfelagsligu præci­ sión. Í danskari debatt var hann kend­ur sum rættiliga ókritiskur be­undr­ari av nazismuni. Hann var tó ikki heilt ókritiskur yvirfyri gongdini í Centraleuropa.. Hann andøvdi móti jøda­jagstr­an og militerum yvirgangi í Ethiopien; hann skrivaði personlig brøv til báðar diktatorarnar, har hann naivt appelleraði til teirra "sam­vitsku". Stykkið "Sejren" frá 1936 er skrivað beinleiðis móti Mussolini og "Han sidder ved smeltediglen" frá 1938 er skrivað móti jøda­for­fylg­ingini. Tað er eitt paradoks, at hann ikki opinlýst vildi kvetta við Hitler og Mussolini, fyrr enn eftir, at Dan­mark verður tikið tann 9. apríl 1940, men so var heldur eingin ivi long­ur. Líka so tolin, sum hann hevði verið við fascismuna áðrenn Kríggið, líka so kompromisleysur verður hann í sínum álopum móti tí týsku hersetingini av Danmark í 1940. Hann stendur púra óræddur á præd­ iku­stólinum hvønn heilgidag og for­ dømir hersetingarvaldið við hvøss­um orðum. Hann skrivar so sterkar grein­ir í bløðini, sum tey tora at sleppa gjøgn­ um censurin. Hann fordømir harðliga sam­starvs­ politikkin við týskararnar. Hann heldur kritiskar røður um alt landið og verður næstan symbolið uppá mótstøðurørsluna. Í 1943 stemmar hann fyri fyrstu ferð við eitt valg og ræður fólki til at stemma uppá "Dansk Samling". Undir krígnum skrivaði hann "Niels Ebbesen" og "Før Cannæ" sum blivu for­ boðin av censurinum. Hann skrivaði eisini tað meira meina­leysu bókina "Foråret så sagte komm­er.", sum er ein sjálvbiografi. Men mest yndisligt frá hansara penni er tann lítla symbolska yrkingin "Den blå anemone". Tað er um tað be­ skedna blomstrið, sum er flytt úr feiti­ lendi á Lollandi til ta kørgu jørðina í Vest­urjyllandi, men hórar undan. Hann brúkti "anemonuna" sum jóla­ heilsu til vinir og kenningar í 1943, tey síðstu jólini, hann livdi. So provokerandi opinskáraður, sum Munk var móti hersetingarvaldinum, var tað eyðsæð, at hann var í stórum vanda fyri at blíva likvideraður av Gestapo. Hann fekk eisini fleiri ávar­ ingar frá donskum mót­støðu­monn­um um, at hann mátti flýggja ella krógva seg, men hann lætst ikki um vón. So seint sum í december 1943 komu fólk til hansara og buðu honum flýggi­ møgu­leikar, men hann ønti teimum ikki. Tann 5. december 1943 prædikaði hann í Frúu kirkju i Kjøpinhavn og segði m.a. orðaræði: "Naar Kirken har stået så forholdsvis svag mellem de fremstormende nye Religioner, så skyldes det ikke Kirkens Herre, der evig er den samme; men det skyldes os. Kirken selv, der har mistet sit næstdyrebareste, det er Martyrsindet, de Kristnes Martyrsind - ikke at de vilde være Helte og var bidt af den Ærger­rig­ hed, ikke at de var sjælesyge og fandt Fornøjelse i Selvpinsel, men at de elskede Kristus sådan, at intet Offer til ham var dem for stort. Med dette Martyrsind over­vandt vi engang Verden, og uden det vil Verden overvinde os." Hetta orðalagið østi og argaði Gest­ apo, sum stutt eftir góvu ordrar til, at Kaj Munk skuldi myrðast. i Sjálvan nýggjársdag 1944 helt Kaj Munk sína viðgitnu prædiku, sum bara verður nevnd ("Nytårsdag 1944")! Hon bleiv ikki, sum vant, hildin frá prædikustólinum í prestaskrúði, men Munk valdi heldur, sum Luther at standa á kirkjugólvinum niðri millum kirkju­fólkið, klæddur í yvirfrakka og reyð­um hálsklúti. Stálsett symbol og norrøn hetja Úr prædikuni ljóðaðu hesi orð hvølt um øll Norðanlond, har hann var blivin eitt idol í mótstøduni móti nazismuni:. "Jeg staar ikke her for at prædike Had mod nogen. Det er mig plat umul­ igt. Ikke engang Adolf Hitler had­er jeg. Jeg ved, hvad Rædsel og Elendig­ hed Verden er kastet ud i; jeg ved, hvad Forsmædelse, mit eget Land har maattet opleve. Jeg ved, at jeg nu i Maan­eder ikke har lagt mig til Ro nogen Aften uden at tænke: Kommer de efter dig i Nat? Og den Tanke er ikke morsom for en, der elsker Livet, har nok at gøre i sin Gerning og er glad for sin Kone og sine Børn. Og dog kan jeg ikke hade, for Mennesker er saa mange Slags og besættes af alle Slags Aander, og Frelseren har lært os Bønnen: Forlad dem; thi de vide ikke, hvad de gøre. Men derfor bliver det aldrig kristen Gerning at hjælpe Tyskerne med at bygge Fæstn­ ings­værker mod Englænderne, for at vort eget Land saa længe som muligt kan holdes i Trældom og Underkuelse. Og det bliver ikke kristen Gerning for dyre Penge at sælge til Tyskerne de Æg og det Flæsk, som vore egne stakkels Arbejds­folk i Byerne har saa haardt Brug for. Det bliver aldrig kristen Gern­ ing at stille sig til Raadighed for Uretten, ent­en det saa sker af Fejghed, Griskhed eller tossegod Føjelighed." Tríggjar dagar seinni, tann 4. janu­ ar 1944, bleiv hann heimtaður í presta­ garðinum í Vedersø av fimm Gestapo­ monn­um. Teir koyrdu hann til eina plantagu nærhendis Silkeborg, har hann bleiv skot­in. Líkið varð funnið morgunin eftir í eini veit við Hørbylunde Bakker. Tað sigst, at ein seðil, sum lá festur til líkið, royndi at kasta skyldina fyri morðið á ta donsku mótstøðurørsluna, tí Munk áðrenn Kríggið hevdi verið so hugtikin av nazismuni. Jarðarfylgið var øgiliga stórt, og eftir tað bleiv Kaj Munk eitt samlandi symbol í tí donsku mótstøðurørsluni. Tað er eitt ódámligt kuriosum, at tann eini av mordarunum, Louis Nebel eftir Kríggið kom at arbeiða fyri ta amerik­onsku fregnartænastuna sum álitis­maður og njósnari (agentur) . Við inngongdina til ta gomlu scen­ una á Tí kongiliga Teatrinum er ein minnis­pláta fyri Kaj Munk, sum skriv­ aði so nógv til sjónleikarhúsið á Kong­ ens Nytorv. Hann var alt lívið betikin av teatri og sera góður við Tað kongiliga sjón­leik­arhúsið! Kontrafaktiskt er tað lítil ivi um, at hann heldur vildi havt verið dramatik­ ari ella aktivur sjónleikari enn prestur. Kendasti leikur hjá honum er allarhelst "Ordet", sum bleiv filmat­is­ erað av Carl Th. Dreyer 1955 í sjálvari bygd­ini Vedersø. Filmurin bleiv internationalt kendur og nógv fagnaður. Kaj Munk betalti tann allarhægsta prísin í lívinum! - Sum bara 45 ára gamal bleiv hann martýrur! KJAK Stavsbandið í Føroyum. Torri Thomsen Nú haldi eg, at tað er upp á tíðina, at okkara politikarar vakna úr dvala. Í 1788 bleiv ”stavnsbandið” bannað í tí danska kongaríkinum, men nú eru pen­ingastovnarnir spakuliga begyntir at innføra tað aftur. Teir hava sett sær fyri, at tað eru teir, sum skulu avgera, hvar í Føroyum føroyingar skulu búgva. Vit hoyra ferð eftir ferð, at tað ong­ an­tíð hevur gingið so væl í Føroyum sum akkurát nú.  Tó hava fólk enn sera trupult at fáa fígging til at keypa sethús ”úti á bygd”. Eitt dømi er, at ein familja ikki fekk lán uppá 1,0 mill. kr. til at keypa eini hús á bygd (40 min. úr Tórshavn), men sama familja fekk bjóðað lán upp á 2-3 mill. kr. um tey keyptu hús í Tórshavn. Einasta loysn upp á hetta er, at okk­ ara politikarar skulu skipa soleiðis fyri, at ”Bústaðir” eisini begynnir at veita lán til vanligt húsakeyp “úti á bygd” og ikki bert orkulán. So kunnu peningastovnarnir ”eiga” Tórs­havn og hinar útvaldu bygdirnar. (Tað hevði kanska eisini sprongt “bú­ staðar-bobluna” í Havn, til frama fyri vanlig havnarfólk). ALMENNU FUNDIRNIR HJÁ RUNAVÍKAR BÝRÁÐ Í 2018 Har einki annað er viðmerkt, verða fundirnir hildnir í býráðshøllini - fundirnir eru kl. 17.00,: 25. januar 22. februar 22. mars 30. apríl (í Dagstovninum í Rituvík) 31. mai 28. juni 30. august (í skúlanum í Oyndarfirði) 27. september (í skúlanum á Skála) 31. oktober 29. november Mál, ið ynskjast viðgjørd á býráðsfundi, mega verða býráðnum í hendi í seinasta lagi hin 5. í mánaðinum sum býráðsfundurin er. Runavíkar býráð Ársaðalfundur hjá ítróttarfelagnum Svanur Ársaðalfundur felagsins verður á verkhúsinum Stíggjur í Saltangará, mánakvøldið 29. januar 2018 kl. 19.00. Skrá sambært lógum felagsins: 1. Val av orðstýrara 2. Frágreiðing frá formanninum 3. Innkomin mál 4. Framløga og góðkenning av grannskoðaðum ársroknskapi 5. Val av nevndarlimum og varalimum, sum standa fyri vali 6. Val av grannskoðara 7. Ymist §4 Mál, sum limir vilja hava til viðgerðar, skulu vera nevndini í hendi í minsta lagi 10 dagar undan aðalfundinum. Í fundarboðunum verða innkomin mál stutt endurgivin, men skulu liggja frammi í fullum líki á skrivstovu felagsins í minsta lagi 8 dagar undan fundinum. Møtið fjølment Nevndin