mánadagur 22. januar 2018síða 14

Mánadagur 22. januar 2018 · Nr. 9 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jóannes Hansen Síðani næstsíðsta fríggjakvøld hevur tað verið EM endaspæl í hond­bólti fyri menn í Kroatia. Miku­kvøldið verður greitt, hvørji tey fýra vera, sum fríggjadagin skulu spæla hálvfinalur, og sunnu­ dagin verður punktum sett fyri EM fyri hesa ferð. Tað eru tríggjar kappingar fyri lands­lið, sum stinga seg framum allar aðrar. Tað eru EM, HM og OL. Størsti heiðurin av øllum er at vinna OL. Tann kappingin er fjórða hvørt ár, og í løtuni er tað Danmark, sum ber heitið at vera OL gull vinnari. Tað var í Rio í august 2016, at danir vunnu finalu­ na ímóti Fraklandi, sum tvær tær undanfarnu ferðirnar hevði vunn­ið gull í OL. Hetta er fyrsta ferðin yvirhøvur, at Danmark er olympisk­ur gull vinnari í hondbólti. Tað var um hundrað ára skiftið 1900, at spælið sá dagsins ljós, og danir gloyma einki høvi at minna á, at tað var í Danmark, at spælið varð uppfunnið og fyrstu reglurnar orðað­ar. Serliga var tað í býunum, har her­urin helt til, at hondbóltsspælið festi røtur. Hetta var í tíðini, áðrenn ítróttarhallir vóru kendar, og tað var í hallum, sum vóru ætlaðar til hernað­ar­lig endamál, at teir spældu hon­dbólt. Úti á landinum í Danmark var tað, sum tað í nógv ár var í Før­oy­ um, eftir at hondbóltsspælið var kom­ið henda vegin. Meðan tað í donsku býunum var um veturin og undir taki, at teir spældu, so var tað uttan­dura og um summarið, at tey spældu úti á landinum. Yvirlitið yvir tær tríggjar stóru kapp­ingarnar – EM, HM og OL – sigur eisini søguna um Europa, og hvussu Europa kortið og politiska skipan­in er broytt. Eystureuropa best í OL Fyrsta OL og fyrsta HM kappingin vóru í Týsklandi undan seinna heims­bardaga, tá ið tað hevði stóran týdning fyri Hitler at vísa, hvussu óførir týskararnir vóru. Týsk­land vann OL í Berlin í 1936 og aftur í 1938 var Týskland best, tá ið fyrsta HM kappingin var í Týsklandi. Undir kalda krígnum vóru eystureuropeisku londini frammar­ laga í hondbólti. Tey vunnu gull í hond­bólti í øllum OL kappingunum frá tí fyrstu í 1972 og fram til kalda kríggið var av í 1991, og tað var ikki fyrr­enn í 2008, at tað eydnaðist Frak­landi - sum fyrsta land aðra staðni frá enn Eystureuropa – at røkka gullinum í OL. Frakland endur­vann OL í 2012, og í 2016 tapti Frak­l­and finaluna ímóti Danmark. Kappingin í Barcelona í 1992 var merkis­verd. Í yvirlitinum stendur Russ­land at vera gullvinnari. Hetta var árið eftir, at Sovjetsamveldið var dottið sundur, og talan var um samansett lið við spælarum frá nógvu av gomlu sovjetisku republikk­unum. Europa einaráðandi í HM Hóast talan er um heims­meistara­ kapping, so eru tað higartil bara euro­peisk lond, sum hava vunnið HM. Einasta landið uttanfyri Europa, sum hevur vunnið heiðurs­ merki í HM, er Qatar, sum púra óvæntað – og við ikki frítt av hjálp frá dómarunum, verður sagt – á heima­vølli spældi seg í finaluna, sum Frakland vann. Undir kalda krígnum høvdu lond­ini í Eystureuropa ofta góð úrslit í HM. At tað er nógv, sum áður vendi upp, og sum nú vendir niður, er Rumenia gott dømi uppá. Fyri stuttum vóru Føroyar og Rumenia í undanbólki saman í Italia. Tá ið eirindarleysa einaræði hjá Nicolae Ceausescu ráddi fyri borgum í Rumenia, var hond­ bólturin eitt av týdning­ar­miklastu amboðunum at vísa, hvussu væl tað gekk. Rumenia vann gull í HM í 1961, 1964 og aftur í 1970 og 1974. Á Balkan eru teir tiltiknir snill­ ing­ar við hondbóltinum. Tá ið Josip Broz Tito ráddi fyri borgum í samveldinum, vann Jugoslavia HM í 1986, og síðani samveldið datt sund­ur hevur Kroatia, har tað í hes­ um døgum verður kappast um EM, vunnið HM í 2003. Í 1993 fór Tjekkoslovakia í tvey – Tjekkia og Slovakia. Í HM kapp­ingunum í 1958 og 1961 var Tjekko­slovakia í HM finaluni, men báðu ferðirnar endaði tað við silvurkrónum. Í 1967 eydnaðist tað Tjekkoslovakia at vinna gull. Kapp­ingin var í Svøríki, og Tjekko­ slovakia vann finaluna ímóti Dan­ mark. Í gamla DDR var ítróttur týdn­ ingar­mikil lutur í strembanini eftir at vísa umheiminum, hvussu væl tað gekk í Eysturtýsklandi. Tað eydnaðist DDR at vinna gull í Moskva í 1980, og í HM vóru bestu úrs­litini silvurkrónur í 1970 og 1974. Stóru ES londini Í Bretlandi hava teir ongantíð lagt nakað í hondbóltin, og Bretlandi hevur ongantíð verið við í stóru kapp­ingunum. Heldur hava lið úr Bretlandi onkuntíð kappast við føroysk lið, og tá hava Føroyar verið omaná. Soleiðis er tað eisini í Italia, sum í hondbólti er á umleið sama støði sum Føroyar. Tá ið C HM var í Føroyum eftir árs­skiftið í 1980, vann Frakland finaluna ímóti Noreg 21-19. Síðani hevur Frakland verið millum tey bestu. Frakland hevur vunnið EM í 2006, 2010 og 2014, og Frakland verður roknað millum favorittarnar at spæla seg í finaluna í Kroatia. Frak­land vann HM í 1995, 2001, 2009, 2011 og aftur í 2015 og 2017, og Frakland vann OL finalurnar í 2008 og 2012. Spania vann gull í HM í 2005 og aftur í 2013, tá ið Spania á heima­ vølli smurdi Danmark av í finaluni. Týskland hevur støðugt staðið seg væl. Eftir seinna heimsbardaga vann Vesturtýskland HM finaluna í 1978, tá ið kappingin var í Danmark og aftur á heimavølli í 2007 vann Týsk­land gull. Í EM kappingini vann Týskland gull í 2004 og aftur í 2016, tá ið kappingin var í Polen, og eingin hevði roknað við, at tað skuldi eydnast Týsklandi at vinna gull. Skandinavia Rótin rann í Danmark, og Danmark og serliga Svøríki hava ofta gjørt um seg í endaspølum. Longu í 1954 og 1958 vann Svøríki gull í HM, og Svøríki vann aftur HM í 1990 og 1999. Fyrsta EM endaspælið var í 1994, og tá endaði tað við, at Svøríki vann gull. Sviar vóru trífaldir EM vinnarar 1998, 2000 og aftur í 2002. Higartil er tað ikki eydnast Svøríki at vinna gull í OL. Svøríki var í OL finaluni í 1992, 1996 og aftur í 2000, og sviar taptu allar finalur­ nar. Í 2012 vóru sviar fyri fjórðu ferð í OL finaluni, og tað kendist vera stórt vónbrot, at Frakland vann finaluna í London. Longu í 1967 var Danmark í fyrstu HM finaluni. Hon var í Stok­ holm ímóti Tjekkoslovakia, sum vann. Í 1978 var HM kappingin í Dan­mark. Danir stóðu seg sera væl, men teir endaðu á fjórða plássi og rukku harvið ikki heiðursmerkjum. Fyrstu gullkrónurnar vunnu danir í EM í 2008, og teir endurtóku EM bragdið í 2012. Størsta úrslitið yvirhøvur higar­ til rakk Danmark í OL í Brasil í 2016, tá ið tað við íslendska Guð­mundi Gudmundsson við róðrið eydnaðist at vinna gull. Eftir HM kappingina fyri einum ári síðani gjørdi danska hond­ bólts­sambandið av at seta nýggjan venjara. Nú er tað Nikolaj Jacobsen, sum saman við spælarunum arbeiðir miðvíst fyri at vinna gull í EM kappingini í Kroatia. Um tað eydnast fæst at síggja næstu dagarnar. HONDBÓLTUR Eystureuropa og stóru londini á meginlandinum vestaru megin eiga saman við Svøríki og Danmark størsta lutin í hondbóltinum hjá monnum EM-Hondbóltur: EUROPA EIGUR HONDBÓLTIN