hósdagur 28. desember 2017síða 24

Fríggjadagur 29. desember 2017 8 Sosialurin Brot og bitar úr árinum, ið fór Tekur høggini fyri trúnna Jenis av Rana hevur síðani miðskeiðis í 1990’unum verið millum mest markantu politikarar í Føroyum. – Fyri meg hevði tað ivaleyst verið lættari, um eg hevði valt at verða trúboðari fram um politikari, men eg meti uppgávuna hjá Miðflokkinum verða so týdningarmikla í føroyskum politikki, at eg taki høggini fyri at bera okkara sjónarmið fram, sigur Jenis av Rana. Hava bert valt 25 kvinnur Hóast kvinnur hava havt valrætt og rætt at stilla upp í 102 ár, hava føroyingar tilsamans bert valt 25 kvinnur á ting, og bert 14 kvinnur hava sitið í landsstýrinum. Tað vísir uppgerð, sum Sosialurin hevur gjørt. Fyrsta kvinnan, sum møtti á tingi, var Malla Samuelsen, sum inn nakrar dagar sum eykafólk í 1964. Fyrstu kvinnurnar, sum vórðu valdar í løgtingið, vóru Jona Henriksen og Karin Kjølbro, sum vórðu valdar í 1978. Mars: Sethúsaprísinir í høvuðsstaðnum hava ongantíð áður verið so høgir, og eisini á størru plássinum kring landið er prísurin í topp Húsaprísurin í Havn hevur ong­an­ tíð verið hægri enn í løtuni. Miðal­ prísurin fjórða ársfjórðing 2016 var, sambært yvirlitið frá Eik Banka, 2,7 milliónir krónur fyri eini sethús í Havn. Miðalprísurin hækkaði stútt gjøgnum alt árið, úr 2,2 milliónum fyrsta ársfjórðing. Samanborið við fjórða árs­fjórð­ ing 2015, er príshækkingin heili 600 túsund krónur. Miðalprísurin fyri árið vaks úr 2,1 millión krónum í 2015 til 2,5 milliónir krónur í 2016. Hyggja vit at yvirlitinum frá Eik Banka síggja vit, at ein støðug prís­ hækking hevur verið síðani 2012, tá miðal húsaprísurin lá beint undir tvær milliónir fyri eini hús í Havn. Samstundis sum prísurin er hækkaður, er talið á seldum ogn­um eisini hækkað. Í 2010 til 2012 lá talið á seldum sethúsum í høvuðs­staðn­ um úr 63 upp í 76 sethús, men í 2015 var talið heili 149. Í 2016 lækkaði tað eitt vet aftur, niður í 117 sethús. Miðal prísurin á einum set­hús­ um í Havn er hækkaður síðani 2014. Fyrst í hesi øldini lá prísurin beint und­ir hálva aðru millión krónur. Frá 2005 fram til fíggjarkreppuna í 2007 vaks sethúsaprísurin sera nógv, heilt upp í 2,5 milliónir krón­ ur, men fall so brádliga niður á 2,2 milli­ónir í 2008. Síðani fall hann spaku­liga fram móti 2012, tá hann rakti botnin við 1,8 milliónum krón­ um annan ársfjórðing í 2012. Eisini uttan fyri Havnina er set­ húsa­prísurin hækkaður seinastu tíð­ina. Í 2013 kostaðu eini sethús í størru bygdunum og býunum 900.000 krónur í miðal, men í 2016 var prísurin komin uppá 1,1 millión krón­ur. Hetta er nærum tað sama, sum áðrenn fíggjarkreppuna í 2007. Eins og í høvuðsstaðnum fall set­húsaprísurin nógv næstu árini, men onkrar ársfjórðingar hevur ein topp­ur verið, sæst á grafinum. Talið á sethúsum, sum verða seld er eisini hækkað nógv, úr 47 set­húsum í 2010 til 123 sethús í 2016. Í smæstu bygdunum er støðan eitt sindur øðrvísi. Eisini har eru prís­irnir farnir upp seinastu árini, úr 800.000 krónum í 2013 til 900.000 krón­ur í 2016. Men árini 2007 til 2009 var prísurin væl hægri enn í dag. Í smæstu bygdunum kom topp­urin ikki fyrr enn í 2008, men síð­ani er prísurin støðugt fallin fram til 2013. Krøvini frá lánsveitara Í høvuðsstaðnum mugu nógv fólk seta seg í stóra skuld fyri at fáa dreymabústaðin, sum kann kosta upp ímóti trimum milliónum krón­ um. Men hvat skal til fyri at fáa eitt lán til eini sethús, sum kosta 2,7 milli­ónir krónur? – Peningastovnarnir hava trý atlit at taka, tá fólk biðja um lán. Fyrsti tummil­fingurregulin er, at skuld­in helst ikki skal vera meira enn tríggj­ar ferðir hægri enn brutto­- inn­tøk­an hjá húsar­hald­in­um. Or­ søk­in er, at tað vísir seg, at um skuldin er nógv hægri enn hetta, so verður skuld­ar­byrðan hjá ein­ um hús­arhaldi ov stór yvir tíð, sig­ ur Sól­eyð Hansen, kunda­ráðgevi í Bank­Nordik. – Annað atlitið er krav um egin­ fígging. Har siga vit, at fólk helst skulu hava minst 5 prosent í egin­ fígg­ing, sigur hon. – Triðja kravið er til tiltøku­pen­- ing. Tað vil siga, at fólk mugu hava eina nøktandi upphædd at liva fyri, eftir at føstu útreiðslurnar Havnin er bara fyri múgvandi Taks fann 145 milliónir Taks er komið fram á 145 milliónir krónur, sum ikki vóru rætt givnar upp í skatti í fjør. Av hesum høvdu privat givið 105 milliónir ov lítið upp í skatti og vinnufyritøkur 90 milliónir. 15 privatfólk høvdu givið 15 milliónir ov lítið upp í skatti, sigur Taks í eini fráboðan. Í mvg og tolli vórðu rættingar gjørdar fyri 11,5 milliónir og í kapitalvinningsskatti vórðu rættingar gjørdar fyri 13 milliónir. Harumframt koma rættingar í rentustuðli, ferðastuðli og øðrum. Lærarar mugu taka skúlan aftur Formaðurin í Lærarafelagnum heldur, at lærarar mugu fáa størri ábyrgd og vald í fólkaskúlanum aftur. – Politikarar kunnu skapa karmar, men tað hjálpir ógvuliga lítið, um politikarar og myndugleikar fara at stýra skúlanum. Lærararnir mugu trúgva upp á sítt fak og yvirtaka skúlan aftur, tí tað eru so nógv onnur, sum vilja seta dagsskránna, sigur Herálvur Jacobsen. Lena fleiri heiðurslønir Songkvinnan Lena Anderssen fekk flestar heiðurslønir, tá ið FMA tiltakið varð hildið. Á FMA 2017 varð hon kosin ársins songkvinna, útgávan Eagle in the Sky varð kosin ársins útgáva, og hon fekk virðisløn fyri ársins húsa. Harumframt fekk maður hennara, Niklas Johannesen, virðislønina sum ársins framleiðari fyri sítt arbeiði á Eagle in the Sky. MAR 2017 Vit seta tað nærmast fram sum eitt krav, at nú skal Gud grøða okkum, gera eitt undur fyri okkum. Gud er nærmast vorðin ein sirkus­ klovnur, og vit skulu vísa okkara undur fram. Tað haldi eg ikki er rætti holdn­ingurin. Hvussu ofta biðja vit um, at Gud skal broyta okkara sinni, at gera okkum til eitt betri menniskja. Armgarð Arge, útvarpskvinna Barnið er eitt individ. Fyri summi er tað óheppið at hava at gongd til teldilin ávísa tíð á degnum, meðan fyri onnur er tað í lagi. Børn skulu tó hava loyvi til at krevja aðra kontakt enn ta frá teldlinum. Tey vaksu mugu gera sær ómak at læra sítt egna barn at kenna. Kathrina Lindenskov Holm, sálarfrøðingur